Tôi thường đi bộ qua những con phố nhỏ, nơi có tiếng rao bánh mì, mùi cà-phê sớm và ánh mắt người lao động vẫn sáng lên niềm tin vào ngày mới. Tôi dừng lại trước một tiệm hoa ven đường, nhìn cô bé phụ mẹ gói từng bó hoa cúc, mồ hôi trên má, tay lấm lem nhưng ánh mắt em thì rực sáng. Thời tiết và cảnh vật đều có sự thay đổi vào mùa xuân, nhưng tôi thấy đặc biệt nhất là sự sống động của con người vào dịp chuyển giao thời khắc của tạo hóa ở cách họ yêu thương, hy vọng và gìn giữ những giá trị giản dị.
Sài thành không có mùa đông để xuân trở nên rõ rệt, nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại khiến tôi cảm nhận mùa xuân bằng trái tim. Mỗi năm, tôi lớn thêm một chút, hiểu thêm một điều, và yêu Sài Gòn hơn, không phải vì nó hoàn hảo, mà vì nó luôn rộng lòng đón nhận mọi người, mọi mùa xuân, mọi giấc mơ.
Hương vị xưa
Gữa lòng Sài Gòn hiện đại, Quận 5 (Sau hợp nhất còn 3 phường: Chợ Quán, An Đông, và Chợ Lớn) như một nốt trầm vang lên giữa bản hòa tấu đô thị. Nơi đây, văn hóa người Hoa được gìn giữ như báu vật qua từng mái ngói, từng con phố, từng lễ hội truyền thống.
Mỗi dịp Tết Nguyên tiêu hay lễ Nghinh Ông, các vùng Chợ Quán, An Đông, Chợ Lớn bừng sáng trong sắc màu lễ hội. Cờ hoa đua sắc, tiếng trống lân rộn ràng, hương khói nghi ngút từ những ngôi miếu cổ như kéo người ta về với những ngày xưa cũ. Những tiệm vàng lấp lánh ánh kim, những cửa hàng thuốc Bắc với mùi thảo dược phảng phất, những quán ăn người Hoa với món mì vịt tiềm, há cảo, xíu mại..., tất cả vẫn giữ nguyên hồn cốt xưa. Không gian ấy đúng là nơi buôn bán, nơi kể chuyện - chuyện về những gia đình ba thế hệ, về những người Hoa di cư mang theo cả một nét văn hóa để hòa vào lòng Sài Gòn.
Đây là nơi giao thoa giữa dân tộc Hoa và người Kinh. Nhưng hơn hết, nơi đây là biểu tượng của sự gìn giữ. Giữ lấy ký ức, giữ lấy bản sắc, giữ lấy một phần hồn của Sài Gòn xưa, thứ hồn cốt không thể thay thế bằng những tòa nhà cao tầng hay ánh đèn rực rỡ. Vẫn nhớ như in, khi còn nhỏ, mỗi lần từ Cần Giuộc lên Sài Gòn, tôi thường đi bộ qua con phố Hải Thượng Lãn Ông, con phố thuốc Bắc nổi tiếng, nơi mùi thảo dược quyện vào không khí, len lỏi qua từng ngõ nhỏ. Những tiệm thuốc với bảng hiệu chữ Hán, những vị lương y áo dài trắng, những ngăn tủ gỗ chứa đầy các vị thuốc quý... tất cả tạo nên một không gian cổ kính và sống động. Thỉnh thoảng tôi dừng lại trước tiệm thuốc, mua vài vị thuốc rồi ghé vào một quán trà người Hoa quen thuộc. Chén trà hạt sen thơm dịu, ngọt thanh, như một phần tuổi thơ tôi được gói ghém trong từng muỗng nhỏ.
Ký ức về Quận 5 với tôi là một phần đời đi qua sống động. Tôi đã từng vào miếu Bà Thiên Hậu ngày mồng hai, mồng bốn Tết hay rằm tháng Giêng, đứng lặng trước làn khói hương nghi ngút, nghe tiếng chuông ngân vang giữa không gian trầm mặc. Những ngày lễ hội, người đến viếng, phụ nữ thường mặc áo dài gấm, tay cầm nhành hoa hay bó nhang, xem múa lân, mua bánh tổ, nghe kể chuyện ngày xưa.
Tôi thích đi bộ trên những con phố này mỗi dịp giáp Tết. Mùi thuốc Bắc, tiếng người rộn ràng, những chiếc đèn lồng đỏ treo trên phố... tất cả như đưa tôi về tuổi thơ. Quận 5 là nơi giữ lại ký ức Sài Gòn xưa, mà tôi luôn trân quý.
Ông Mạc Lân, 84 tuổi
Lương Nhữ Học - con phố đặc trưng sản xuất và kinh doanh lồng đèn, đầu lân, đặc biệt sôi động vào dịp Trung thu, với không khí rực rỡ sắc màu. Tản Đà, con phố ẩm thực người Hoa, nơi hương vị xưa cũ vẫn còn nguyên vẹn trong từng tô mì, từng chiếc há cảo, từng bát chè. Những quán ăn nhỏ, bàn ghế gỗ cũ kỹ, thực đơn viết tay... khiến thực khách như được quay về những năm tháng Sài Gòn xưa. Ông Mạc Lân, 84 tuổi - một người dân bản địa nói: “Tôi thích đi bộ trên những con phố này mỗi dịp giáp Tết. Mùi thuốc Bắc, tiếng người rộn ràng, những chiếc đèn lồng đỏ treo trên phố... tất cả như đưa tôi về tuổi thơ. Quận 5 là nơi giữ lại ký ức Sài Gòn xưa, mà tôi luôn trân quý”.
Trái tim thành phố
Giữa lòng Sài Gòn hoa lệ, chợ Bến Thành hiện lên như một nhịp đập không ngơi nghỉ, vừa cổ kính, vừa sôi động. Những gian hàng chen chúc nhau, bày biện đủ loại bánh mứt, vải vóc, hoa tươi, đồ lưu niệm... như một khu vườn Tết thu nhỏ. Chợ Bến Thành là nơi người ta tìm về để cảm nhận nhịp sống thật nhất của thành phố này. Du khách ngoại quốc cũng hòa vào dòng người, say mê khám phá sắc màu Tết Việt giữa lòng chợ cổ.
“Tết đến là lúc chợ rộn ràng nhất. Người mua sắm đông vui, tiếng cười nói vang cả một góc phố. Tôi bán hàng ở đây hơn hai mươi năm rồi, mỗi mùa xuân đến lại thấy lòng mình nôn nao lạ thường. Dù rất vất vả do lo buôn bán, nhưng không khí Tết làm mình thấy nhẹ nhàng và ấm áp”, cô Bùi Thị Hảo, tiểu thương lâu năm ở chợ Bến Thành chia sẻ. Du khách Gabriel, đến từ Pháp cho biết: “Tôi có mặt tại Sài Gòn đúng dịp Tết cổ truyền của Việt Nam. Thật sự tôi bị cuốn hút. Chợ Bến Thành đầy màu sắc, người dân thân thiện, lễ hội rực rỡ. Tôi đã đến nhiều quốc gia, nhưng không đâu có mùa xuân vừa náo nhiệt vừa ấm lòng như ở đây”.
Tôi đi chợ Tân Định vào những ngày giáp Tết. Theo lịch sử, trước kia, đây là một ngôi chợ làng mang tên Phú Hòa (Marché de Phu Hoa), đã bước vào lịch sử như một chứng nhân của thời gian. Chợ đã hình thành từ thập niên 1870 - 1880, khi Sài Gòn còn đang định hình dáng vóc đô thị. Đến năm 1926, chính quyền Pháp chính thức xây dựng lại ngôi chợ và trao cho nó tên gọi mới: Chợ Tân Định.
“Tui nay hơn 90 tuổi rồi, nhìn lại đời mình, Chợ Tân Định như một phần ký ức không thể tách rời. Ngày xưa, người ta còn gọi đây là chợ Phú Hòa, chỉ là một ngôi chợ làng nhỏ thôi. Tui nhớ hồi còn bé, mẹ hay dắt tôi đi mua rau, mua cá, tiếng rao vang lên như khúc hát của đời sống. Đến năm 1926, người Pháp xây lại ngôi chợ, mái ngói đỏ mới tinh, rộng rãi, sáng sủa.
Giờ đây, tui đã già, nhưng mỗi mùa xuân, đi ngang qua chợ, lòng mình vẫn thấy xao xuyến. Ngôi chợ luôn đông đúc, những gian hàng sắc màu, tươi mới, như thời gian chẳng thể làm phai nhạt sức sống nơi này. Tui nghĩ, chính nhờ những nơi như thế, Sài Gòn mới giữ được hồn cốt của mình, vừa hoài cổ, vừa chan chứa tình người”, bà Quách Thị Lộc, 92 tuổi, người sống lâu năm tại vùng Tân Định, vẫn minh mẫn cho tôi biết như vậy!
Niềm tin và khát vọng!
Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, đón mùa xuân mới bằng khoảnh khắc thời gian - hiện đại và hoài niệm.
Sau sự kiện hợp nhất, không khí Sài Gòn - siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh như được tiếp thêm luồng sinh khí mới. Người dân Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, từ những vị tu hành, nhà khoa học, những tiểu thương, công nhân, nông dân đến những người trẻ, sinh viên, trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân hay những quân nhân... dạo bước trên đường hoa Nguyễn Huệ, mang trong mình niềm tin vào sự phát triển, đổi thay nhưng vẫn giữ gìn bản sắc.
Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, đón mùa xuân mới bằng khoảnh khắc thời gian - hiện đại và hoài niệm. Ở đó, ký ức và hy vọng-cùng nhau thắp sáng như hai ngọn nến cháy song song trong một không gian thiêng liêng, thắp sáng những ngày đầu năm. Mùa xuân Sài Gòn trở thành một triết lý sống bởi sự hòa hợp giữa cái đã qua và cái đang tới, giữa niềm tin và khát vọng.
