Trên những con đường ít dấu chân qua

Rẽ khỏi lối quen

Tại Việt Nam, du lịch thám hiểm hang động là một trong những dòng sản phẩm tiêu biểu cho cách làm du lịch khác biệt. Trung tâm nổi bật là Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng (Quảng Trị), với cái tên đã trở thành biểu tượng: Hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới, được chính thức khai thác du lịch từ ngày 1/8/2013. Tính đến tháng 12/2025, có 8.552 lượt khách đã chinh phục kỳ quan địa chất này, trong đó người Việt chiếm số đông với 3.293 lượt, tiếp đến là khách Mỹ với 2.271 lượt.

Sau 12 năm, con số ấn tượng không phải là lượng du khách đông đảo, mà là tổng doanh thu từ tour Sơn Đoòng đạt khoảng 25,5 triệu USD. Trong đó riêng các khoản phí nộp cho Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã lên tới 5 triệu USD, đồng thời tạo việc làm trực tiếp cho 130 người dân địa phương và hàng trăm lao động gián tiếp.

Ông Nguyễn Châu Á, Tổng Giám đốc Công ty Oxalis Adventure cho biết, hiện tour Sơn Đoòng đã kín chỗ đến hết năm 2027. Với những du khách không thể chờ đợi lâu, các hành trình tương tự trong khu vực như “Thám hiểm rừng sâu Hang Ba” hay “Thám hiểm Tú Làn” trở thành lựa chọn thay thế, nhẹ hơn về độ khó nhưng vẫn giữ trọn tinh thần khám phá. Không chỉ có hang động, những ngôi làng dân tộc thiểu số từng gần như biệt lập cũng đang dần xuất hiện trên bản đồ du lịch trải nghiệm: Hang Táu (Sơn La), Tân Hóa (Quảng Trị), các bản làng người Rục giữa đại ngàn Trường Sơn hay cộng đồng người Mạ ở Vườn quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai)... Ở đó, du khách không chỉ “tham quan” mà cùng ăn, cùng ở, cùng đi rừng, cùng lắng nghe những câu chuyện truyền đời - những giá trị khó mà thẩm thấu trong những tuyến du lịch đại trà ngắn ngày.

Một nhánh khác của du lịch trải nghiệm đang khởi sắc tại Việt Nam là tour xem chim (bird watching). Với khoảng 920 loài chim đặc hữu và di trú đã được thống kê, Việt Nam được đánh giá là “thiên đường” ở Đông Nam Á cho các tín đồ say mê theo bóng chim trời, dù phải lặn lội nơi biển xa, núi cao hay rừng rậm. Có những loài chỉ sống ở Đà Lạt, có loài chỉ xuất hiện trên đỉnh Fansipan, và để gặp được chúng, du khách phải chấp nhận những ngày dài di chuyển, thức dậy từ tinh mơ, kiên nhẫn chờ đợi trong im lặng.

Theo ông Nguyễn Hoài Bảo, Giám đốc Công ty du lịch Wildtour, khách đi tour xem chim thường lưu trú dài ngày, trung bình từ 3-4 tuần cho một hành trình, mỗi điểm đến đòi hỏi ít nhất 3 đêm lưu trú mới có cơ hội quan sát được chim. Chính nhịp đi chậm ấy giúp gia tăng thời gian ăn ở, chi tiêu của du khách tại địa phương. Hiện Wildtour đã kín chỗ đến hết năm 2026; một số đối tác quốc tế như Rock Jumper (Nam Phi) cũng mở bán tour xem chim tại Việt Nam với mức giá khoảng 7.000 USD cho hành trình kéo dài 16-19 ngày.

Đi thật xa để trở về

Trong một thế giới phẳng, người Việt bước ra năm châu bốn biển cũng ngày càng nhiều và theo những lộ trình mang dấu ấn cá nhân rõ nét: Không chạy theo số đông, không coi tiện nghi là thước đo giá trị. Trên bản đồ du lịch trải nghiệm quốc tế, những cái tên như VietGlobal Travel, Migola Travel, VYCTravel, Offtrack Travel hay MerTrip Adventure đã và đang tạo dựng vị thế riêng trong phân khúc tour độc-lạ-khó.

“Linh hồn” của các đơn vị này thường chính là những người sáng lập: các “phượt thủ”, nhà leo núi, những người đã nhiều năm tự đi, tự học và tự tích lũy trải nghiệm. Họ trẻ, giỏi ngoại ngữ, quen thuộc với những cung đường hiểm trở, và không ít người từng là blogger hoặc KOLs trong cộng đồng du lịch.

Chẳng hạn như cô gái trẻ Phạm Mai Hương (sinh năm 1991, Thành phố Hồ Chí Minh) là một gương mặt tiêu biểu cho lớp người mở lối ấy. Ý tưởng về MerTrip được Hương nhen nhóm từ năm 2016, sau khi rời bỏ công việc văn phòng và đặt chân đến cực bắc Mông Cổ. Tại đó, cô sống cùng bộ lạc Tsaatan, hòa mình vào đời sống du mục của những người chăn tuần lộc cuối cùng trên thế giới.

Năm 2017, Hương tiếp tục đến thung lũng Ziro (Ấn Độ) - nơi sinh sống của tộc Apatani, rồi sang Myanmar gặp bộ tộc Chin, nơi những phụ nữ duy trì tục xăm mặt suốt nhiều thế kỷ. Năm 2022, MerTrip chính thức ra đời với tuyên ngôn rằng người Việt hoàn toàn có thể chạm tới những vùng đất xa xôi, khắc nghiệt và kỳ lạ. Sau đó, MerTrip tiếp tục đến Ethiopia khám phá chảo lửa Danakil, nhà thờ Abune Yemata ở Tigray treo mình trên vách đá dựng đứng, rồi rừng bao báp lùn ở Madagascar hay cộng đồng Mikea sống tách biệt.

Một trong những hành trình độc quyền gây chú ý của Mertrip gần đây là tour Iraq và tour liên tuyến Iraq-Jordan, cung đường “trong mơ” với không chỉ người Việt mà với cả du khách khắp thế giới bởi độ khó và chiều sâu văn hóa. Iraq, cái nôi của nền văn minh Lưỡng Hà, từng bị chiến tranh và chủ nghĩa cực đoan tàn phá nặng nề, nay mở cửa trở lại và Mertrip là đơn vị lữ hành Việt Nam đầu tiên có thể tổ chức tour đưa khách từ thành cổ Baghdad đến Babylon, thăm đền Ziggurat ở Ur gần 4.000 năm tuổi, các mái vòm dát vàng Karbala và Najaf hay Samarra, đầm lầy Mesopotamia, Mosul sau khi được giải phóng khỏi phiến quân IS, Erbil - thành phố 6.000 năm lịch sử...

Tham gia chuyến đi Iraq tháng 11/2025, nhiếp ảnh gia Nguyễn Quỳnh Anh (Hà Nội), chia sẻ rằng giữa những trạm kiểm soát dày đặc, anh cực kỳ ấn tượng với sự thân thiện của người dân qua những nụ cười và câu nói “Vietnam - very good” vang lên giữa vùng đất hoang tàn đang nhẫn nại phục hồi.

Mai Hương cho biết tour Iraq vào dịp Tết Âm lịch 2026 đã gần đủ thành viên, sẵn sàng đón khoảnh khắc giao thừa ở giữa nơi hai dòng sông Tigris-Euphrates viết nên những trang đầu tiên của lịch sử nhân loại. Còn trong những tháng cuối đông, đầu xuân, Tân Cương (Trung Quốc), hồ Baikal (Nga) hay Mông Cổ là những điểm đến “nhẹ nhàng” hơn nhưng cũng đầy hấp dẫn.

Nguyễn Thị Diệp Anh (Hà Nội), thành viên tour Mertrip nhớ lại 14 ngày xuyên qua thảo nguyên băng giá tháng 12 năm trước. Đó là rừng “thủy tinh” bên sông Jargalant lấp lánh như pha lê; là những ngày sống cùng cộng đồng Tsaatan giữa rừng Taiga; là xe ngựa kéo trên mặt hồ băng Khuvsgul và những đêm ngắm trời sao trong vắt không chút bụi trần. “Mông Cổ mùa đông thực sự là hành trình xuyên qua thời gian và không gian”, Diệp Anh nhấn mạnh.

Từ hang động, rừng sâu, chim trời đến sa mạc và đầm lầy, “những con đường ít dấu chân qua” đang được người Việt từng bước mở ra. Khi những hành trình ấy kết thúc, phần thưởng của họ không chỉ là hình ảnh đẹp mà là còn trải nghiệm, tri thức và ký ức mang theo suốt đời. Và có lẽ, đó cũng là khởi đầu lặng lẽ nhưng vững vàng cho một năm mới - bắt đầu từ những bước chân dám đi khác lối mòn.