Tới Mỹ lần đầu tiên năm 1999, họa sĩ Phạm Luận thường ở thành phố New York (Hoa Kỳ), ngay trong căn hộ có tầm nhìn hướng ra công viên Trung tâm của vợ chồng ông bà Judith Hughes Day. Những con phố nhộn nhịp ở dưới, những tòa nhà cao tầng loang loáng nắng sớm mai và đặc biệt, chóp nhọn của nhà thờ Tin lành phía chân trời, tất cả đều neo trong trí nhớ Phạm Luận, để rồi vùng ký ức huy hoàng ấy được lưu giữ vĩnh viễn nơi bức tranh Our view.
Huy hoàng hơn nữa khi 15 năm sau ngày ra đời - Our view - tác phẩm của Phạm Luận - một họa sĩ Việt Nam đã được Bảo tàng Lịch sử New York (The New York Historical) lựa chọn vào bộ sưu tập nghệ thuật danh giá.
Judith Hughes Day mà các họa sĩ Việt Nam thường gọi thân mật “bà Judy” được xưng tụng như người tiên phong, có công đầu trong việc giới thiệu một cách bài bản, hệ thống hội họa đương đại Việt Nam ra thế giới.
Đến Việt Nam vào trước cả thời điểm hai nước bình thường hóa quan hệ, sự choáng ngợp về một nền mỹ thuật giàu nét văn hóa bản địa và tràn trề sức sống khiến Judith Hughes Day ngay năm 1992 đã cùng hai người bạn: Shirley Hui và Julia Wen thành lập galleries La Vong (Lã Vọng) tọa lạc ở Hồng Kông (Trung Quốc).
Trong nhìn nhận của Judith Hughes Day: “Nghệ thuật đương đại Việt Nam được tạo nên bởi sự pha trộn giữa ảnh hưởng phương đông và phương tây. Ý thức được di sản văn hóa phong phú của mình, các nghệ sĩ Việt Nam đã kết hợp tín ngưỡng tâm linh, bản sắc văn hóa và không gian quê hương vào tác phẩm”. “Con mắt xanh” của bà Judy đã “soi trúng” Phạm Luận từ thuở xa xưa ấy.
Năm 1994, triển lãm cá nhân đầu tiên ở nước ngoài của Phạm Luận riêng về chủ đề Hà Nội diễn ra chính cùng galleries La Vong liên tục ra mắt các bộ sưu tập mới, hiển thị một chân dung hội họa bề thế ngay ở cầu nối giao thương toàn cầu - Hồng Kông (Trung Quốc).
Năm 1994, triển lãm cá nhân đầu tiên ở nước ngoài của Phạm Luận riêng về chủ đề Hà Nội diễn ra chính cùng galleries La Vong liên tục ra mắt các bộ sưu tập mới, hiển thị một chân dung hội họa bề thế ngay ở cầu nối giao thương toàn cầu - Hồng Kông (Trung Quốc).
Cho dù vì nhiều lý do nên không còn tồn tại đến hôm nay thì galleries La Vong vẫn là địa chỉ có ý nghĩa quan trọng với hành trình hội nhập quốc tế của hội họa Việt Nam sau Đổi mới. Bà Judy, vì thế, cũng luôn được ghi nhận như một tên tuổi có tác động tích cực tới sự nghiệp của nhiều họa sĩ thành danh - những trụ cột của hội họa Việt Nam hiện thời.
Năm 1997, tạm biệt châu Á, Judith Hughes Day trở về New York và mở một phòng tranh riêng về hội họa Việt Nam: Judith Hughes Day Vietnamese Contemporary Fine Art. Căn hộ mà bà sống cùng chồng - ông John (John Day) - cũng theo cách những người bạn Việt Nam quen gọi - trở thành điểm đến đương nhiên của nhiều họa sĩ khi tới Mỹ.
Phạm Luận nhớ lại: “Từ căn hộ của John và Judy, tôi có thể nhìn rõ tất cả các chi tiết của chóp nhà thờ. Vào buổi sáng sớm, khi mặt trời chưa mọc, khung cảnh mang vẻ đẹp thanh bình, rất tĩnh lặng của một thành phố lúc bình minh. Khi mặt trời mọc, ánh mặt trời làm bừng sáng lớp sơn xanh trên chóp nhà thờ. Tôi có thể nhìn thấy tất cả những chi tiết tinh xảo, rất đẹp. Ánh nắng làm cho nhà thờ nổi bật, trở thành điểm nhấn của khung cảnh, trên nền của những hàng cây trong công viên Trung tâm ở phía sau. Với con mắt của tôi, đó đã như là một bức tranh rồi. Năm 2005, tôi đã phác thảo một vài ký họa. Mỗi lần trở lại nhà của John và Judy, tôi lại ấp ủ ý định vẽ khung cảnh này, và cuối cùng tôi quyết định vẽ bức tranh vào năm 2007. Với một bức tranh lớn như thế, tôi không có điều kiện kê giá vẽ để vẽ, nên tôi ký họa và chụp lại một vài bức ảnh. Tôi vẽ trong xưởng của mình ở Hà Nội, dựa trên các ký họa, ảnh chụp và chủ yếu là những ký ức về khung cảnh này trong suốt những lần tôi ở New York. Tôi đã tặng bức tranh cho John và Judy. Vì đó là khung cảnh nhìn từ căn hộ của họ nên họ đặt tên cho bức tranh là Our View. Đây cũng là khởi đầu cho một câu chuyện đẹp với kết thúc tròn đầy hứng khởi, hạnh phúc”.
Đây cũng là khởi đầu cho một câu chuyện đẹp với kết thúc tròn đầy hứng khởi, hạnh phúc.
Họa sĩ Phạm Luận
Năm 2021, ông John, bà Judy tới xem một triển lãm giới thiệu bộ sưu tập vừa được hiến tặng cho Bảo tàng Lịch sử New York. “Một bộ sưu tập nghệ thuật lấy cảm hứng từ thành phố New York của Elie và Sarah Hirschfeld, bao gồm các tác phẩm thập kỷ, gồm 130 bức tranh, tác phẩm điêu khắc... của các nghệ sĩ nổi tiếng như David Hockney, Andy Warhol, Marc Chagall, Georgia O’Keeffe, Edward Hopper, Thomas Hart Benton, Norman Rockwell cùng nhiều nghệ sĩ khác. Các tác phẩm trong bộ sưu tập này, đặc biệt là các tác phẩm vẽ trong thế kỷ XX, sẽ bổ sung cho bộ sưu tập tranh của bảo tàng, nơi nổi tiếng với tranh phong cảnh trường phái Hudson River, tranh chân dung thời thuộc địa và tranh thể loại thế kỷ XIX. 82 trong số 107 nghệ sĩ của bộ sưu tập nghệ thuật này chưa từng có tác phẩm được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử New York, thí dụ: Willem de Kooning, Mark Rothko, Fernand Léger và Stuart Davis” như giới thiệu của chính bảo tàng với vợ chồng nhà Day...
Xem triển lãm về, ông John, bà Judy đã có ý tưởng tặng lại bức tranh Our View của Phạm Luận để làm đầy đặn thêm cho bộ sưu tập đắt giá. Sau quy trình tiếp xúc, thẩm định tác phẩm kỹ càng, chuyên nghiệp, các lãnh đạo cấp cao của The New York Historical gồm: Margaret K. Hofer - Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Bảo tàng; Wendy Ikemoto - Giám tuyển cấp cao về nghệ thuật; Marilyn Kushner - Giám tuyển và Trưởng phòng sưu tập bản in, ảnh và kiến trúc, trong thư phúc đáp vợ chồng Judy đã bày tỏ niềm vui, sự trân quý khi được đón nhận tác phẩm của Phạm Luận: “Chúng tôi rất vui mừng được bổ sung cả hai tác phẩm vào bộ sưu tập của bảo tàng, và tôi viết thư này để khẳng định sự quan tâm rõ ràng của chúng tôi trong việc chấp nhận lời đề nghị của ông bà. Như ông bà đã biết, Bảo tàng Lịch sử New York đã chấp nhận món quà là bộ sưu tập Elie và Sarah Hirschfeld về các cảnh quan của thành phố New York, bao gồm nhiều khung cảnh của công viên Trung tâm. Bức tranh của Phạm Luận và bức ảnh của Peter Steinhauer là những tác phẩm đầy chất thơ bổ sung cho các tác phẩm trong bộ sưu tập Hirschfeld cũng như các tác phẩm khác trong bộ sưu tập của chúng tôi. Ngoài ra, với triển lãm mang tính bước ngoặt gần đây của chúng tôi về chiến tranh Việt Nam, việc bổ sung tác phẩm của một nghệ sĩ Việt Nam vào bộ sưu tập của chúng tôi là điều rất phù hợp”.
Như một tâm niệm được thôi thúc từ những niềm tin nội tại, Judith Hughes Day đã hoàn thành việc trao tặng bức tranh Our View của Phạm Luận cho Bảo tàng Lịch sử New York để rồi thảnh thơi bước vào chuyến viễn du cuối cùng. Ngày 20/10/2025, Judith Hughes Day đã “thanh thản qua đời bên cạnh gia đình” tại New York. Bức chân dung Phạm Luận vẽ Judy đã nhận về những phản hồi tích cực từ người thân, bạn bè và cũng được giới thiệu trong buổi lễ tưởng niệm Judy diễn ra vào rạng sáng 15/1/2026 (theo giờ Việt Nam). Trong cuộc đời 84 năm (Judith Hughes Day sinh năm 1941), bà đã có “hơn 60 chuyến đi tới Việt Nam”. Bằng tình yêu không giới hạn dành cho hội họa Việt Nam, bà Judy đã là cầu nối hữu ích góp phần đưa nền nghệ thuật tạo hình giàu biểu cảm ở xứ sở này lan tỏa tới những bến bờ mới lạ...
