Thời gian gần đây, trên trang mạng xã hội của Rise (tổ chức ngoại vi trá hình của tổ chức khủng bố Việt tân), thường xuyên quảng bá dịch vụ “Hỗ trợ xử lý sự cố mạng” (Helpdesk) kèm theo những lời chào mời hấp dẫn như “bảo vệ an ninh số”, “hỗ trợ cộng đồng”, “bảo mật danh tính”, “vì dân sinh, dân quyền”… Nếu chỉ đọc lướt qua, nhiều người lầm tưởng đây là một gói hỗ trợ kỹ thuật số đơn thuần nhằm đáp ứng nhu cầu của người sử dụng internet, nhưng thực chất phía sau đó là những mưu đồ nguy hiểm được che giấu tinh vi.
Theo nội dung Rise quảng bá trên website và các nền tảng mạng xã hội, Helpdesk như một dịch vụ hỗ trợ miễn phí dành cho “nhà hoạt động”, “nhà báo độc lập”, “tổ chức cộng đồng” tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Chương trình này cung cấp các công cụ “đánh giá sức khỏe mạng”, hỗ trợ cài đặt VPN, ứng dụng liên lạc bảo mật, hướng dẫn “nhận diện mối đe dọa”, xử lý sự cố an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân…
Thoạt nhìn, những nội dung dễ tạo cảm giác tích cực, nhất là trong bối cảnh ngày càng có nhiều người quan tâm đến bảo mật thông tin cá nhân trên không gian số. Cụ thể, Helpdesk được quảng cáo như một lớp vỏ công nghệ hiện đại, mang màu sắc “hỗ trợ cộng đồng”, từ đó tạo dựng niềm tin và mở rộng mạng lưới tiếp cận. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nằm ở đối tượng mà Rise nhắm tới. Ngay trong phần giới thiệu, tổ chức này khẳng định dịch vụ dành cho những cá nhân tham gia các hoạt động “xã hội dân sự”, “vận động cho Việt Nam”, đồng thời liên kết với nhiều mạng lưới tại Đông Nam Á.
Từ đây cho thấy Helpdesk không đơn thuần là một dịch vụ kỹ thuật mạng thông thường nhằm xử lý sự cố công nghệ cho khách hàng mà sau lớp vỏ “hỗ trợ kỹ thuật” là quá trình tiếp cận, sàng lọc, kết nối và từng bước hình thành các nhóm hoạt động có cùng khuynh hướng mà tổ chức này đang hướng tới để thực hiện những mưu đồ đen tối.
Từ đây cho thấy Helpdesk không đơn thuần là một dịch vụ kỹ thuật mạng thông thường nhằm xử lý sự cố công nghệ cho khách hàng mà sau lớp vỏ “hỗ trợ kỹ thuật” là quá trình tiếp cận, sàng lọc, kết nối và từng bước hình thành các nhóm hoạt động có cùng khuynh hướng mà tổ chức này đang hướng tới để thực hiện những mưu đồ đen tối.
Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã nhiều lần cảnh báo về việc một số tổ chức, cá nhân lợi dụng chiêu bài “xã hội dân sự”, “dân chủ”, “nhân quyền” để tập hợp lực lượng, huấn luyện kỹ năng, âm mưu hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước. Qua chuỗi hoạt động của Rise nhiều năm cho thấy rõ điều này. Từ các chương trình “Học bổng lãnh đạo phong trào”, “Hỗ trợ phong trào xã hội”, “Ngày hội phong trào xã hội”, cho đến các khóa huấn luyện trực tuyến về truyền thông, tổ chức cộng đồng, kỹ năng vận động xã hội…, tất cả đều được Rise xây dựng theo mô hình bài bản, có phân tầng đối tượng và mục tiêu tiếp cận cụ thể.
Một điểm đáng lưu ý là Rise không trực tiếp sử dụng những khẩu hiệu cực đoan hay công khai chống phá, thay vào đó là các cụm từ nghe có vẻ tích cực như “thay đổi xã hội”, “trao quyền cộng đồng”, “lãnh đạo phong trào”, “an toàn số”, “hỗ trợ khẩn cấp”…
Chính cách tiếp cận này khiến nhiều người trẻ, nhất là những người thiếu trải nghiệm xã hội, dễ lầm tưởng đây là những chương trình thiện nguyện hoặc hỗ trợ kỹ năng thông thường. Trong môi trường số, dữ liệu cá nhân có giá trị hết sức quan trọng. Một khi người dùng tự nguyện cung cấp thông tin, cài đặt ứng dụng, sử dụng công cụ do các tổ chức thiếu minh bạch giới thiệu, nguy cơ bị thu thập dữ liệu, theo dõi hành vi, khai thác thông tin là rất lớn.
Năm 2024, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết, 66,24% số người dùng internet Việt Nam được ghi nhận có dữ liệu cá nhân bị sử dụng trái phép, một con số đáng giật mình, phản ánh tầm mức nghiêm trọng của vấn đề bảo vệ thông tin cá nhân. Nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, ngày càng siết chặt quản lý các nền tảng, tổ chức nước ngoài có dấu hiệu can thiệp chính trị dưới vỏ bọc hỗ trợ công nghệ hoặc xã hội dân sự.
Nguy hiểm hơn nằm ở quá trình “đào tạo nhận thức” được lồng ghép trong các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật. Khi đã tạo được niềm tin thông qua dịch vụ công nghệ, các tổ chức như Rise sẽ từng bước lôi kéo người tham gia vào những nội dung mang màu sắc chính trị hóa, gieo tâm lý bất mãn, cổ xúy quan điểm cực đoan hoặc kích động hành vi vi phạm pháp luật.
Không ít người ban đầu tham gia chỉ vì tò mò hoặc muốn học kỹ năng công nghệ, nhưng sau đó dần bị dẫn dắt vào những nội dung có tính chống đối. Một số chương trình thậm chí còn hướng dẫn cách né tránh quản lý trên không gian mạng, hướng dẫn cách thức đối đầu với cơ quan chức năng, cổ xúy hành vi “bất tuân dân sự”. Đây là mối nguy âm thầm nhưng dai dẳng, rất khó nhận ra khi cá nhân đang ở trong quá trình bị tác động.
Thay cho những hoạt động trước đây như phát tán tài liệu, livestream các nội dung bịa đặt, xuyên tạc hay kêu gọi tụ tập biểu tình, Rise đang chuyển hướng sang một chiến lược tinh vi hơn: Dùng công nghệ để len lỏi vào đời sống, tạo dựng niềm tin từ những dịch vụ tưởng chừng vô hại. Dưới hình thức các khóa học trực tuyến, học bổng, diễn đàn thanh niên đến chương trình Helpdesk, tất cả được kết nối thành một “hệ sinh thái ngầm” có chủ đích, theo đó, mỗi người tham gia không chỉ là người dùng dịch vụ mà là đối tượng tiềm năng để khai thác, sàng lọc và bị định hướng.
Nếu một tổ chức hướng đến lợi ích cộng đồng sẽ phải hoạt động công khai, tuân thủ luật pháp sở tại và không lồng ghép mục tiêu chính trị cực đoan dưới vỏ bọc hỗ trợ kỹ thuật.
Không gian mạng là môi trường mở, việc tiếp cận kiến thức công nghệ hay bảo mật số là nhu cầu chính đáng. Nhưng càng tham gia sâu trong môi trường ấy, người dùng càng cần tỉnh táo trước những tổ chức tự xưng “phi lợi nhuận”, “hỗ trợ cộng đồng” nhưng hoạt động thiếu minh bạch về tài chính, nhân sự, che giấu mục đích thật sự. Nếu một tổ chức hướng đến lợi ích cộng đồng sẽ phải hoạt động công khai, tuân thủ luật pháp sở tại và không lồng ghép mục tiêu chính trị cực đoan dưới vỏ bọc hỗ trợ kỹ thuật.
Những năm qua, tiến trình chuyển đổi số quốc gia được triển khai với nhiều chương trình thiết thực nhằm nâng cao năng lực số cộng đồng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, phổ cập kỹ năng an toàn thông tin và phòng, chống lừa đảo trực tuyến. Từ các chiến dịch tuyên truyền của cơ quan chức năng, hoạt động phổ cập kỹ năng số trong trường học, cơ quan, doanh nghiệp, cho đến các nền tảng hỗ trợ cảnh báo an ninh mạng, tất cả đều được triển khai công khai, minh bạch, đặt dưới khuôn khổ pháp luật và hướng tới mục tiêu bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của người dân trên không gian số.
Vì thế, người dân cần tìm đến những địa chỉ đáng tin cậy khi có nhu cầu hỗ trợ về công nghệ, bảo mật hay an toàn dữ liệu. Còn với những tổ chức hải ngoại, có nhiều hoạt động mờ ám như Rise, người dùng cần phải hết sức cẩn trọng, đề cao cảnh giác.
Cần thấy rằng, bên cạnh nỗ lực của các cơ quan chức năng trong việc phát hiện, ngăn chặn hoạt động chống phá trên không gian mạng, điều quan trọng hơn vẫn là xây dựng “lá chắn nhận thức” trong cộng đồng. Mỗi người dùng internet phải luôn ý thức an toàn số không chỉ là bảo vệ an toàn cho cá nhân, mà còn nâng cao khả năng nhận diện những thủ đoạn núp bóng công nghệ để tác động tư tưởng, gây chia rẽ xã hội.
Sự tỉnh táo của cộng đồng chính là yếu tố quan trọng nhất để vô hiệu hóa những chiêu trò như Helpdesk. Khi người dân đủ bản lĩnh để phân biệt đâu là hỗ trợ công nghệ chân chính, đâu là cái bẫy được dựng lên dưới lớp vỏ “xã hội dân sự”, những chiến dịch thao túng tinh vi sẽ khó còn đất sống, từ đó góp phần bảo vệ môi trường số lành mạnh, an toàn và ổn định cho xã hội.
