Trọng tâm của cải cách cần chuyển mạnh sang đổi mới phương thức vận hành, phân định rõ trách nhiệm, tăng cường phối hợp và tháo gỡ kịp thời những vướng mắc phát sinh, để mọi chủ trương, chính sách thật sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.
Một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã bước đầu khẳng định chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là đúng đắn.
Việc không tổ chức cấp huyện giúp rút ngắn một tầng nấc hành chính, đồng thời còn tạo điều kiện để chính quyền gần dân hơn, chủ động hơn trong giải quyết công việc và nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.
Trước đây, cấp huyện giữ vai trò cầu nối giữa cấp tỉnh và cấp xã trong việc cụ thể hóa chủ trương, kiểm tra việc thực hiện và tham mưu xử lý những vấn đề phát sinh từ cơ sở. Khi không còn cấp huyện, mối quan hệ giữa cấp tỉnh và cấp xã được thiết lập trực tiếp.
Sự thay đổi này không chỉ là điều chỉnh cơ cấu tổ chức mà còn làm thay đổi phương thức vận hành của cả hệ thống, đòi hỏi phải xác lập một cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện phù hợp với mô hình quản trị mới.
Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Sau một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy mới thể hiện tính ưu việt, phù hợp, thông suốt, phát huy hiệu quả, nhưng chất lượng vận hành còn chưa đồng đều, nhất là ở cấp cơ sở...
Thực tiễn cho thấy, phân cấp mạnh hơn cho cơ sở đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với quản trị địa phương.
Quyền chủ động của cấp xã và trách nhiệm của cấp tỉnh cần được phân định rõ ràng; phân cấp phải đi đôi với nguồn lực, dữ liệu, năng lực thực thi và cơ chế kiểm soát phù hợp. Đây là yêu cầu tất yếu của giai đoạn chuyển đổi.
Trong cơ chế đó, thẩm quyền phải gắn với trách nhiệm; phân cấp phải đi đôi với điều kiện thực thi; những vướng mắc từ cơ sở phải được xử lý kịp thời để không ngừng hoàn thiện phương thức quản trị.
Một cơ chế vận hành chỉ phát huy hiệu quả khi chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của mỗi cấp được xác định rõ ràng và thực hiện thống nhất.
Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp không đơn thuần là chuyển giao thêm thẩm quyền, mà là thiết lập một phương thức quản trị mới, trong đó mỗi cấp thực hiện đúng vai trò và chịu trách nhiệm đầy đủ về kết quả công việc.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu: “Bảo đảm ba cấp vận hành thông suốt, phối hợp chặt chẽ, tương tác hiệu quả. Trung ương tập trung định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế, xây dựng các nền tảng dùng chung, phân bổ nguồn lực lớn và kiểm tra việc thực hiện. Cấp tỉnh là cấp phải cải cách, đổi mới mạnh mẽ hơn nữa phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành; cụ thể hóa chủ trương, tổ chức không gian phát triển, điều phối nguồn lực, bảo đảm điều kiện cho cấp xã và chịu trách nhiệm về kết quả công tác. Cấp xã là tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp thực thi, phục vụ nhân dân, xử lý, giải quyết mọi vấn đề phát sinh từ thực tiễn cuộc sống, nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Do vậy cấp xã phải được xây dựng đủ sức quản trị sự phát triển”.
Đây cũng là yêu cầu cốt lõi để khắc phục “điểm nghẽn thực thi” hiện nay. Cấp tỉnh cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý công việc sang quản trị hệ thống.
Trọng tâm là hoạch định chủ trương, hoàn thiện cơ chế, điều phối nguồn lực, theo dõi quá trình thực hiện và kịp thời tháo gỡ những khó khăn vượt thẩm quyền của cấp xã.
Nếu vẫn điều hành theo cách “việc gì cũng phải lên tỉnh”, cấp tỉnh sẽ bị cuốn vào xử lý sự vụ, trong khi vai trò chiến lược là định hướng phát triển và hoàn thiện thể chế sẽ bị hạn chế.
Ở chiều ngược lại, cấp xã phải chuyển từ tư duy thực hiện theo chỉ đạo sang chủ động tổ chức thực hiện và trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Những công việc đã được phân cấp phải được giải quyết ngay từ cơ sở; chỉ những vấn đề vượt thẩm quyền hoặc liên quan đến cơ chế, chính sách mới báo cáo, đề xuất cấp trên xem xét.
Khi mỗi cấp thực hiện đúng vai trò của mình, chủ trương, chính sách mới được triển khai thông suốt và hiệu quả quản trị mới được nâng lên.
Không một mô hình tổ chức nào có thể hoàn thiện ngay từ khi được thiết kế. Giá trị của cải cách không nằm ở chỗ không phát sinh vướng mắc, mà ở khả năng phát hiện kịp thời những khoảng trống trong quá trình vận hành và không ngừng hoàn thiện từ thực tiễn.
Đối với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì một bộ máy tinh gọn hay một cơ chế phân cấp rõ ràng, mà là xây dựng được một cơ chế vận hành có khả năng tự hoàn thiện.
Trong cơ chế đó, mọi chủ trương đều được kiểm nghiệm qua thực tiễn; mọi khó khăn được phản ánh, xử lý và chuyển hóa thành cơ sở để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và phương thức lãnh đạo, chỉ đạo.
Mỗi vướng mắc phát sinh cần được giải quyết, đồng thời trở thành kinh nghiệm để hoàn thiện cơ chế và nâng cao năng lực quản trị.
Đó là một chu trình vận hành liên tục, trong đó định hướng, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và tổng kết thực tiễn gắn kết chặt chẽ với nhau để kịp thời điều chỉnh cơ chế, chính sách.
Khi quyền hạn, trách nhiệm và cơ chế hỗ trợ được xác lập rõ ràng, hệ thống sẽ có khả năng tự điều chỉnh và thích ứng nhanh với những yêu cầu phát triển mới.
Tuy nhiên, một cơ chế tốt chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ cán bộ, công chức có đủ năng lực và trách nhiệm. Điều cần không phải là thêm nhiều văn bản chỉ đạo, mà là một cơ chế rõ ràng, minh bạch để biết việc gì được chủ động quyết định, việc gì cần phối hợp, việc gì phải báo cáo và khi phát sinh vướng mắc thì được hướng dẫn, tháo gỡ kịp thời.
Chỉ trong một môi trường như vậy, đội ngũ cán bộ mới yên tâm thực thi nhiệm vụ, phát huy tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và chủ động đổi mới vì lợi ích chung.
Hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không được đo bằng số lượng đầu mối đã tinh gọn, mà bằng năng lực thực thi của bộ máy và chất lượng phục vụ nhân dân, doanh nghiệp.
Khi mỗi chủ trương được chuyển hóa thành kết quả cụ thể, khi những khó khăn từ cơ sở được giải quyết kịp thời và người dân cảm nhận rõ sự chuyển biến trong hoạt động của chính quyền, đó là lúc cải cách thật sự đi vào cuộc sống.
Một hệ thống quản trị hiện đại không phải là hệ thống không phát sinh vấn đề, mà là hệ thống biết tổng kết thực tiễn, kịp thời hoàn thiện thể chế và không ngừng nâng cao năng lực thực thi. Cải cách bộ máy chỉ thật sự thành công khi mô hình mới tạo ra hiệu quả quản trị cao hơn mô hình cũ.
Điều quyết định không chỉ là tổ chức hợp lý hơn, mà còn là một phương thức vận hành biết tự hoàn thiện và một đội ngũ cán bộ đủ năng lực, đủ trách nhiệm để góp phần đưa mọi chủ trương, quyết sách trở thành kết quả cụ thể trong thực tiễn.
