Thực hiện Quyết định số 751/QĐ-CTN của Chủ tịch nước về đặc xá năm 2026 (có hiệu lực từ ngày 1/6/2026), 9.950 phạm nhân đang chấp hành án phạt tù có đủ điều kiện được hưởng đặc xá. Đây là một trong những đợt đặc xá có quy mô lớn, khẳng định quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta: Xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật, nhưng luôn mở ra cơ hội làm lại cuộc đời cho những người từng lầm lạc.
Phát biểu tại buổi họp báo công bố quyết định đặc xá năm 2026, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài nhấn mạnh: Đặc xá là sự kết tinh giữa tính nghiêm minh của pháp luật và truyền thống nhân văn của dân tộc; là biểu hiện sinh động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam lấy con người làm trung tâm, vừa kiên quyết bảo vệ kỷ cương phép nước, vừa tạo cơ hội cho những người thật sự hối cải được tái hòa nhập và cống hiến cho cộng đồng.
Tuy nhiên, cũng như nhiều chủ trương, chính sách lớn khác, đặc xá bị một số tổ chức, cá nhân cực đoan, thiếu thiện chí lợi dụng để xuyên tạc. Điển hình như tổ chức phản động Việt Tân ra sức đưa thông tin sai sự thật về chính sách, từ việc quy chụp đặc xá là hoạt động “đánh bóng hình ảnh”, cho tới việc cáo buộc Nhà nước Việt Nam “phân biệt đối xử” khi không xem xét đặc xá đối với những người bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia. Mục tiêu các đối tượng hướng đến là gây hoài nghi trong dư luận, làm suy giảm niềm tin vào hệ thống pháp luật và phủ nhận những thành tựu bảo đảm quyền con người ở Việt Nam.
Đáng chú ý, các đối tượng cố tình đánh tráo bản chất pháp lý của hành vi phạm tội. Những cá nhân bị xét xử về các tội danh xâm phạm an ninh quốc gia được gắn cho những danh xưng như “tù nhân lương tâm”, “tù nhân chính trị”, “nhà bất đồng chính kiến”, từ đó tạo ra cảm giác rằng họ bị trừng phạt chỉ vì bày tỏ quan điểm cá nhân. Thực tế, trong hệ thống pháp luật Việt Nam không tồn tại các khái niệm này và cũng không ai bị xử lý hình sự chỉ vì bày tỏ chính kiến một cách ôn hòa. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra đối với những hành vi cụ thể được quy định trong Bộ luật Hình sự và được xem xét thông qua các thủ tục tố tụng theo quy định của pháp luật.
Bảo vệ an ninh quốc gia là nguyên tắc được mọi quốc gia có chủ quyền coi trọng. Tại nhiều nước trên thế giới, các cơ chế ân xá, giảm án hay khoan hồng đều đặt ra những giới hạn pháp lý đối với các hành vi bị xem là đe dọa đến sự tồn tại, ổn định và an ninh của Nhà nước.
Ở Việt Nam, Luật Đặc xá năm 2018 tại Điều 12 quy định những trường hợp không thuộc diện được đề nghị đặc xá, trong đó có các tội đặc biệt nghiêm trọng như phản bội Tổ quốc, hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, gián điệp, khủng bố, phá hoại an ninh quốc gia,… Khi pháp luật đã xác định những giới hạn cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia thì việc tuân thủ các giới hạn đó chính là biểu hiện của tính thượng tôn pháp luật.
Chưa dừng lại ở đó, các đối tượng phản động cố tình tuyên truyền sai lệch rằng đặc xá chỉ nhằm cải thiện hình ảnh đối ngoại hoặc đối phó với các sức ép quốc tế về nhân quyền. Song thực tiễn chứng minh, nhiều năm qua, đây đã trở thành một chế định pháp lý ổn định trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Qua các đợt đặc xá, hàng chục nghìn phạm nhân được hưởng chính sách khoan hồng, quay về địa phương, tái hòa nhập cộng đồng. Không ít người từng là phạm nhân nay đã trở thành chủ cơ sở sản xuất, lao động giỏi, tích cực tham gia các hoạt động thiện nguyện.
Những câu chuyện ấy cho thấy hiệu quả thực chất của một chính sách nhân văn của Đảng, Nhà nước ta, đồng thời phản ánh quan niệm tiến bộ về công lý: Pháp luật không chỉ để trừng phạt mà còn để giáo dục, cảm hóa và mở ra cơ hội cải tà quy chính. Một nền tư pháp hiện đại, bên cạnh việc xử lý hành vi phạm tội, còn hướng tới mục tiêu giúp con người trở lại với cuộc sống bình thường sau khi đã nhận thức được sai lầm của mình.
Ở góc độ rộng hơn, đặc xá là biểu hiện của một nền tư pháp nhân bản, hướng tới con người, vì con người. Sự nghiêm minh của pháp luật là điều kiện cần để bảo đảm trật tự an toàn xã hội, nhưng lòng nhân ái và khả năng hối cải, hoàn lương của người phạm tội cũng là những giá trị không thể thiếu trong một đất nước công bằng, dân chủ, văn minh.
Bên cạnh việc phủ nhận ý nghĩa của đặc xá, một số đối tượng tìm mọi cách gieo rắc nghi ngờ về tính minh bạch của quy trình xét duyệt bằng việc đưa ra cáo buộc như “cơ chế xin-cho”, “chạy chọt”, “thiếu công khai” nhưng không kèm theo bất kỳ chứng cứ xác thực nào. Thậm chí, các đối tượng còn dùng trí tuệ nhân tạo để cắt ghép, dàn dựng những vụ việc không có thật nhằm vu cáo cơ quan chức năng trong việc xét duyệt các trường hợp được đặc xá. Song đặc xá là một trong những quy trình được kiểm soát chặt chẽ bằng pháp luật.
Để được xem xét đặc xá, phạm nhân phải đáp ứng hàng loạt điều kiện liên quan quá trình cải tạo, ý thức chấp hành nội quy, kết quả xếp loại, việc thực hiện nghĩa vụ dân sự, trách nhiệm bồi thường và các yêu cầu khác theo quy định.
Hồ sơ xét duyệt được rà soát qua nhiều cấp, từ cơ sở giam giữ đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền trước khi trình Hội đồng Tư vấn đặc xá, Tổ thẩm định liên ngành xem xét. Sự tham gia của nhiều cơ quan như Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Văn phòng Chủ tịch nước, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam… chính là cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm tính khách quan và đúng pháp luật trong toàn bộ quy trình. Đặc xá hoàn toàn không phải một “ân huệ” được ban phát tùy tiện như các thế lực thù địch đang tìm cách loan truyền.
Quan sát những phản ứng của các tổ chức chống đối trước mỗi đợt đặc xá, có thể thấy một nghịch lý: Trong khi xuyên tạc Việt Nam không bảo vệ quyền con người thì các đối tượng lại công kích chính sách khoan dung vì con người này. Bất chấp việc hàng nghìn gia đình vui mừng đoàn tụ, những người từng lầm lỗi có cơ hội làm lại cuộc đời, xã hội ghi nhận những kết quả tích cực từ công tác cải tạo phạm nhân,… các đối tượng chống đối vẫn phủ nhận giá trị nhân đạo của chính sách, phớt lờ hiệu quả mà chính sách mang lại.
Trong bối cảnh các nền tảng mạng phát triển mạnh mẽ, các thông tin sai lệch ngày càng gia tăng, do đó mỗi người dân cần hết sức tỉnh táo, thận trọng. Đối với các vấn đề liên quan chính sách, pháp luật, cơ sở đáng tin cậy nhất vẫn là các văn bản quy phạm pháp luật, thông tin từ cơ quan chức năng và hệ thống báo chí chính thống.
Đặc xá năm 2026, bên cạnh câu chuyện về 9.950 phạm nhân được trở về đoàn tụ với gia đình, còn góp phần khẳng định thông điệp nhất quán của Đảng và Nhà nước ta: Không ai bị bỏ lại phía sau nếu thật sự quyết tâm sửa chữa lỗi lầm và nỗ lực vươn lên bằng chính ý chí của mình. Đó là giá trị nhân văn đã được minh định bằng thực tiễn nhiều năm qua và cũng là sự thật mà không một luận điệu xuyên tạc nào có thể phủ nhận.
