Đêm dần khuya. Sơn với tay đóng cánh cửa sổ rồi lại cặm cụi với bản báo cáo sơ kết hoạt động câu lạc bộ cựu quân nhân xóm mà anh sẽ trình bày trong buổi họp sáng mai. Từ chập tối, điện thoại của anh có đến hơn chục lần vang lên lời hát “Đời mình là một khúc quân hành...” do anh em hội viên gọi đến báo cáo kết quả cá nhân. Con gái lớn thắc mắc: “Bố nghe mãi mà không thấy chán ạ? Để con tải về cho bố bài nhạc trẻ đổi “khẩu vị” nhé!”. Anh chỉ cười bảo: “Thời gian sẽ làm phai mờ nhiều thứ nhưng cũng có thứ không nên thay đổi, chính xác là không thể thay đổi được, con ạ!”.
“Cậu Tùng hải quân đã trả hết gốc và lợi nhuận 50 triệu đồng này... Ao cá của cậu Minh pháo binh khá hơn, thu hai lứa, trừ vốn vay còn được 70 triệu đồng... Anh Hoàng quân khu hiện vẫn vay 30 triệu đồng nhưng đứa trai lớn đã tốt nghiệp bách khoa đi làm rồi, gái bé thì vừa vào sư phạm này...”. Sơn có thói quen gọi tên các hội viên kèm định danh quân - binh chủng như thế. Làm chủ nhiệm câu lạc bộ thôn nhiều khi cũng bận rộn ra trò. Gia đình hội viên mỗi khi có việc hiếu, hỷ thì anh đều hô hào anh em xúm vào như việc nhà mình vậy. Rồi thì thăm hỏi ốm đau... Anh còn sốt sắng làm thủ tục vay vốn cho anh em người thì mở trang trại nuôi gà, người nuôi lợn, người đào ao thả cá hay phát triền nghề cây cảnh... Mỗi năm đôi lần, anh tổ chức cho hội viên đi học tập kinh nghiệm ở các địa phương lân cận...
Sơn đọc kiểm tra hai lượt rồi gấp lại bản báo cáo viết tay tám trang giấy A4 vào ngăn tủ. Đã khuya nhưng lúc này anh muốn ngắm lại thêm chút nữa những tấm ảnh kỷ niệm và tờ lý lịch quân nhân của mình. Đã bao lần anh nâng tờ lý lịch trên tay, mân mê bốn góc giấy đã sờn và ố vàng do thời gian. Không chỉ có riêng Sơn đâu, bà Nụ - mẹ anh cũng rất tự hào về tờ lý lịch này...
*
Nụ sinh ra đã chân bé chân to. Hơn hai tuổi mới lò dò, tập tễnh từng bước một. Rồi ật ưỡng từ đó trở đi. Người ta quen gọi là Nụ thọt. Cố xong lớp năm thì Nụ thôi học vì đi lại khó khăn, phần vì bị chúng bạn cứ trêu chọc bắt chước cái điệu đi hết nghiêng bên này lại ngả bên kia. Ở nhà rỗi rãi, Nụ học đan nón lá phụ giúp gia đình. Năm tháng trôi nhanh, Nụ đã 30 tuổi từ lúc nào. Ở làng này, như thế là chắc ế rồi. Từ sau ngày cha mẹ qua đời, Nụ ở cùng với vợ chồng người em trai. Nhưng rồi các cháu lớn lên, thành ra nhà cứ chật chội dần.
Gặp dịp chính quyền có kế hoạch giãn dân, Nụ xin được khuôn thổ ở cuối xóm vốn được vượt lên từ cái ao tù của hợp tác xã. Nụ thuê đám thợ cất được căn nhà rộng chừng ba chục mét vuông, ra ở đấy. Ban đầu, cứ ba ngày Nụ lại tấp tểnh gánh nón ra chợ bán. Về sau này khi đã quen mối, người ta mang nguyên liệu đến tận nhà rồi cất nón đi cho nên Nụ đỡ vất vả.
Đêm cuối xuân năm nọ, có người đi riu tép dọc con mương sau nhà, ghé vào Nụ xin tí lửa để bắn điếu thuốc lào, vì chiếc bật lửa mang theo đã không may bị ướt. Ánh lửa sáng lên trong ngôi nhà nhỏ đến lần thứ ba thì bỗng tắt. Từ sau hôm ấy, Nụ thấy trong người khang khác. Rồi cái bụng cứ lùm lùm dần lên trong nỗi lo âu chen lẫn hạnh phúc. Rồi cu Sơn được sinh ra sau một ca đẻ khó vì Nụ đã 32 tuổi, lại là đẻ con so. Được cái, thằng cu bụ sữa, trông rất kháu khỉnh.
Không ai biết đích xác thằng cu Sơn là con của người đàn ông nào. Kể cả Nụ cũng chỉ lờ mờ rằng người đi riu tép ấy ở cách đây ba hay bốn cánh đồng gì đó. Thằng Sơn lớn lên cùng với những xì xào của xóm giềng, nhất là đám đàn bà con gái rỗi hơi lắm chuyện. Người thì bảo Sơn có cái mặt vuông vuông, trông giông giống khuôn mặt cái anh Vựng ở đầu xóm. Người thì nói, cái miệng hay toe toét ấy đích thị là của anh Túy vui tính thường sang nhà Nụ
xin mấy quả ớt chín mỗi khi có bữa rượu. Ấy, nhưng mà cái dáng đi của thằng Sơn lại giống dáng đi của cái anh chàng Lũy thợ xây... Rồi có người, không biết do hiềm khích gì mà mập mờ rằng, thằng Sơn cũng có thể là con ông xóm trưởng. Vì hồi chia thổ giãn dân, mọi nhà chỉ được hai sào, riêng nhà Nụ được rộng hơn… Nhiều nhà khác cũng bị xáo trộn do mấy bà vợ cứ nghi ngờ chồng mình tòm tem. Dần dần, người ta thành kiến, cứ như thể mẹ con Nụ là nguyên nhân của những rắc rối ở xóm này.
Người lớn suy nghĩ thế khiến đám trẻ con trong xóm cũng tưởng là vậy. “Mày biến ra chỗ khác chơi đi! Mẹ con mày phiền phức lắm!...”, “Bố mẹ tao không cho chơi với mày đâu!”... Bọn trẻ thường nói như vậy mỗi khi Sơn lân la đến bãi chơi bi, chơi khăng hay sân bóng. Chúng còn gọi Sơn là “chấm phẩy”, là “con hoang”... Nhiều lần khi nhận quà thiếu nhi nhân dịp Trung thu, thằng Sơn toàn bị bọn trẻ đẩy xuống cuối hàng. Mỗi lần như thế, Sơn lại thui thủi về ngồi khóc ở góc nhà. Vừa thương con vừa uất ức, Nụ chỉ muốn gào thật to lên: “Con tôi có tội gì đâu! Trời ơi!...”. Năm 16 tuổi, Sơn đã ra dáng đàn ông lắm: Bờ vai vuông, ngực nở, bắp tay săn như dây chão. Học hết lớp mười nhưng Sơn không thi tiếp vì thương mẹ. Một đôi lần Sơn gặng hỏi, để mong lúc nào đó đi tìm bố nhưng mẹ anh chỉ thở dài: “Mẹ không nhớ rõ, con ạ! Thời ấy chỉ thắp ngọn đèn dầu tù mù chứ đã có điện đóm gì đâu... Mà thôi! Nếu người ta còn nhớ thì sẽ đến tìm... Âu là cái duyên cái số nó vậy, con ạ!...”.
*
Cả đêm Sơn không ngủ được tí nào, hết đảo quanh sân lại ngồi xuống hiên nhà. Nóng lòng, anh đánh thức mẹ dậy khi trời chưa sáng hẳn:
- Con sẽ đi bộ đội, mẹ ạ!
- Con nói sao? Hôm con khám sức khỏe nghĩa vụ, mẹ đã lên ủy ban nói về hoàn cảnh gia đình mình. Bác xã đội trưởng đã đồng ý tạm hoãn thực hiện nghĩa vụ quân sự cho con rồi mà!...
- Vâng! Nhưng con không muốn thấy mẹ đi đâu cũng phải cùm cụp cái nón ngang mặt, con không muốn mẹ phải ngại ngần đến chỗ đông người.
Sớm hôm sau, Nụ tiễn con trai ra đầu ngõ. Nụ không khóc hay Nụ đã giấu nước mắt vào lòng để cho con trai vững bước lên đường. “Mẹ ở nhà giữ gìn sức khỏe nhé! Lên đến đơn vị, con sẽ biên thư về cho mẹ ngay”. Nụ khẽ cầm tay con trai lắc lắc, giọng nghẹn ngào: “Sơn! Hãy bước đi! Mẹ tự hào về con!...” rồi đẩy nhẹ Sơn về phía trước. Sơn rảo chân nhanh trên con đường hướng về đầu xóm, nơi bác xóm trưởng đang mừng rỡ đứng đón.
Sân trước trụ sở ủy ban xã đông kín người bao quanh chiếc xe biển đỏ phấp phới quân kỳ. Bác xóm trưởng bắt tay Sơn thật chặt: “Giỏi lắm con trai ạ!”.
Sau ba tháng tân binh với thành tích xuất sắc toàn diện về giáo dục chính trị, về nội dung chiến thuật và điều lệnh, Sơn được biên chế về đơn vị công binh. Ngay năm tại ngũ đầu tiên, Sơn đã được tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở” do có thành tích giành giải nhất trong hội thao toàn quân khu với bài thi ba môn quân sự phối hợp.
Ngoài huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, đơn vị của Sơn còn có nhiệm vụ tham gia xây dựng các công trình quân sự và dân sinh trên địa bàn trải rộng mười mấy tỉnh. Năm quân ngũ thứ hai, Sơn có khoảng thời gian khá dài tham gia xây dựng bờ kè con sông vốn bắt nguồn từ vùng cao chảy về. Ngày thường, dòng nước chỉ rộng chừng 10 mét nhưng mỗi khi có lũ, mặt sông duềnh lên, rộng ra gần 30 mét. Đơn vị Sơn trú quân trên một mỏm đá lớn nhìn ra dòng sông. Đợt ấy, do ảnh hưởng của hoàn lưu bão mà trời mưa như trút nước khiến lũ lên đột ngột. Sơn đứng nhìn dòng sông đục ngầu mà dự cảm điều bất an sắp xảy ra. Lũ cuồn cuộn ập về, xoáy vào mảng bờ phía trước, kéo cả một vạt đồi có ngôi nhà gồm hai vợ chồng trẻ với đứa con nhỏ xuống dòng nước dữ. Không chần chừ, Sơn quăng vội cuộn dây chão xuống cột chặt chiếc bè luồng, rồi cùng đồng đội đẩy ra dòng nước. Hai vợ chồng nhà kia vừa hoảng loạn vừa đuối sức nên để tuột tay đứa con ba tuổi. Sơn kéo hai vợ chồng bám vào bè luồng rồi ra hiệu cho đồng đội kéo lên, còn anh vội ngụp xuôi theo dòng những mong tìm được đứa bé. Còn may, lũ làm lở một gốc cây to ngả xuống dòng sông. Tán cây rộng đã vớt giữ được thằng bé lại. Nó đã bất tỉnh vì uống no nước. Dùng tất cả sức lực còn lại, Sơn cố ôm giữ thằng bé cho khỏi cuốn theo dòng. Vừa lúc các đồng đội của anh cũng chạy tới...
Cuối năm ấy, đơn vị Sơn hoàn thành công trình xây bờ kè dân sinh dọc hai bên sông cũng là lúc phải trở về doanh trại để chuẩn bị ra quân, vì đã xong hai năm nghĩa vụ. Hôm trao quyết định xuất ngũ, anh đại đội trưởng nói với Sơn: “Khi nhận xét trong lý lịch quân nhân của cậu, tôi rất tự hào khi phải viết dài hơn thường lệ! Đó là điều đặc biệt, không ai có được”. Sơn chăm chú nhìn xuống tờ lý lịch, ngay dòng đầu tiên là dòng chữ: “Đồng chí rất dũng cảm, mưu trí và gan dạ. Lập được chiến công xuất sắc: Đã cứu đồng bào trong cơn nước lũ...”.
*
- Thưa các đồng chí! Như thường lệ, cứ nửa năm một lần, tất cả chúng ta lại được ngồi với nhau để ôn lại những năm tháng quân ngũ. Đồng thời, đây là dịp chúng ta cùng mừng chiến công của đồng đội mình trong phát triển kinh tế gia đình. Sau đây, tôi xin trình bày bản tổng kết của câu lạc bộ quân nhân chúng ta trong sáu tháng đầu năm...
Những lính trẻ, lính già cùng ngồi nghiêm trang theo hàng ghế ngay ngắn như đang tham dự những buổi sinh hoạt đại đội năm xưa.
