Một bữa nắng đổ chang chang xuống sân. Má đi qua vườn về, nói mấy trái mít nở gai hết rồi, hái xuống đặng xé phơi, để chín không ai ăn bỏ uổng. Nghe má nói tự nhiên nhớ quá chừng nong mít của nội.
Khi con nắng miền trung thắt the đổ xuống thì những quả mít đã nở gai căng tròn. Đó là một sớm thiệt tinh sương, khi phía núi trước làng lũ chim bồ chao gọi ngày léo chéo. Nội nối con sào dài, cột vào đó cái lưỡi hái. Ba vác con sào đi trước, nội quảy gánh có đôi trạc đi sau. Anh em chúng tôi lẽo đẽo xin theo hộ tống. Những trái mít ươm, mít già đều được hái xuống. Một đôi khi có trái mít ướt chín rớt bịch toạc ra, từng múi vàng tươi thơm lừng văng tung tóe. Thế là anh em chạy lại vừa gỡ ăn vừa cười tí tởn.
Mít được gánh về, nội lấy mớ lá chuối khô lau hết mủ túa ra sau khi dạt bỏ lớp gai mít. Mít được xẻ ra từng mớ trong nia. Công đoạn tiếp theo là loại bỏ cùi mít, chỉ còn múi và xơ. Anh chị em chúng tôi sà vào đứa gỡ xơ, đứa gỡ hạt, chỉ còn những múi mít mềm. Nội kê cái thớt vào giữa nong và bắt đầu xắt từng múi mít thành từng sợi nhỏ.
Những mít chín, mít ươm nội để riêng. Mít già nội để riêng. Những múi mít trắng ngà, vàng ươm được xắt tỉ mẩn và rắc đề lên nong. Khi con nắng bắt đầu đổ xuống thắt the hơn, nội lấy đôi ghế băng dài kê ra giữa sân và phơi nong mít ra phía đó.
Phần hạt mít và xơ mít được chúng tôi lựa ra riêng. Hạt mít được bóc lớp bao mềm và đổ về phía góc sân. Những xơ mít to ngon, được lựa riêng, trưa nội sẽ nấu nồi canh xơ mít mềm ngọt. Phần còn lại, nào gai mít, cùi mít chúng tôi cào cả vào cái trạc lớn và khiên về phía chuồng bò.
Những nong mít rưng rưng theo từng ngày nắng hạ. Mít già khô giòn trắng tinh; mít ươm, mít chín khô chuyển màu vàng lựng. Nội gom từng thứ trong một chiều có con gió nồm lồng lộng thổi mát. Cái bọc nylon đựng đầy những mít được cột chặt và cất kín trong cái chum gốm màu da lươn phía góc nhà.
Khi gió bấc bắt đầu ghé về, nội lần giở lớp bao nylon, vốc cho mỗi đứa mỗi vốc mít to. Ngồi trên chiếc võng tre đưa cọt kẹt, chúng tôi vừa nhai mít, vừa khúc khích hát đố nhau những bài hát có chứa tên gọi một loại cây, một con vật nào đó.
Những ngày giáp hạt, nồi cơm nội luôn luôn có thêm mớ mít khô xáo vào. Một đôi khi là mớ hạt mít màu đà đà, bùi bùi được đập dập, bóc vỏ và ngâm mềm. Cơm xáo mít chạy dọc theo tuổi thơ để lại nỗi ám ảnh ngọt ngào đầy hương quê ngày cũ. Giờ nội đã đi xa về miền nào đó, những cái nong, cái ghế bắc ra sân phơi mít ngày nào cũng chẳng còn. Mái nhà tranh hai gian có chiếc võng tre bắc ngang giữa nhà cũng đã gãy đổ theo thời gian. Duy chỉ hình ảnh nội vẫn còn lưu giữ trong hoài niệm của tôi.
Cứ mỗi khi con nắng đầu hạ về, nội lại ngó nghiêng từng trái mít lủng lẳng, nội lại ngả cái nia ra chỗ góc sân có bóng cây mít ôm xãi mát rười rượi, nội lại kê cái thớt giữa sân ngồi xắt mít lợp cợp. Nội lại mắng yêu khi thấy anh tôi ngồi nhai chót chép từng múi mít vàng ươm thơm lựng: Lo mà lột cho xong chớ nắng bể đầu, ngồi đó mà lo ăn. Cha bây. Rồi nội kéo cái khăn rằn chùi bên mép, miệng cười thắm đỏ vì nhai trầu.
Tôi thấy mình hạnh phúc vì có những mùa của tuổi thơ ngọt ngào thương nhớ. Nhớ mùa mít cũ.
