Chẳng dễ gì có được một buổi sáng nắng hạ chói chang, thỏa mắt nhìn ngắm và với tay hái từng quả vải thiều chín đỏ, nhẩn nha thưởng thức vị ngọt thơm, tận hưởng cảm giác ăn trái chín cành.
Tôi chợt nhớ, cuối năm 1968 đó, tôi theo gia đình về sơ tán ở huyện Tứ Kỳ. Năm đó tỉnh Hưng Yên được sáp nhập với tỉnh Hải Dương để trở thành tỉnh mới Hải Hưng. Chị em chúng tôi mới được hòa mình vào mùa vải chín năm 1969. Tứ Kỳ không phải là vùng đất của vải thiều Thanh Hà “xịn” nhưng các huyện xã đôi bờ sông Thái Bình, cây vải thiều đều được trồng và trồng khá nhiều.
Vườn nhà bác chủ nhà nơi chị em chúng tôi được ở, ngoài những cây xanh khác thì nổi bật lên một cây vải to. Bác Phùng, chủ nhà bảo: “Cây vải này bác lấy giống bên huyện Thanh Hà. Chắc cũng tầm hai mươi tuổi rồi các cháu ạ”. Tôi nghe nói mà miệng xuýt xoa, ánh mắt cứ ngước nhìn những chùm vải chín. Những năm đó còn nhiều khó khăn, máy bay Mỹ ném bom, ruộng vườn cũng vì đó mà thưa thớt. Cây vải nhà bác Phùng quả sai trĩu trịt, bác cứ phải canh chừng lũ dơi ban tối bay sà tới ăn “trộm” quả. Canh chừng bọn trẻ con “háu ăn” như lũ chúng tôi, “hở bóng người ra” là lấy sào chọc rụng. Bác Phùng gái có bữa bảo: “Vải thu hoạch rồi đem bán lấy tiền chi tiêu sinh hoạt”. Bác nói vậy là tôi hiểu ngay: Bọn trẻ sơ tán chúng tôi không chờ đợi gì để được trèo lên cây hái vải chín...
Nhưng rồi cũng có “cơ hội”. Sau mấy ngày bác Phùng trai trèo lên cây thu hoạch quả thì chúng tôi được bác gọi là “tháo khoán”. Bác gọi bọn con trai sơ tán lại và bảo: “Giờ thì đến lượt mấy thằng mót quả”. Tôi ngơ ngơ hỏi lại: “Mót quả là gì hả bác?”. Bác cười: “Là các cháu được phép trèo lên cây tìm xem còn quả vải nào sót không thì hái ăn. Nhớ là cành vải khá giòn đấy. Cấm không được leo cao hay leo xa cành kẻo ngã gãy cổ”.
Nghe bác Phùng “cảnh báo” thế tôi đâm sợ nhưng nhìn khắp lượt vẫn thấy lấp ló vài ba quả vải chín. Ôi chao. Toàn là những quả sót ở cành cao và cành xa thôi. Thấy tôi tần ngần thì bác Phùng trai bảo: “Bác cho mày mượn cây sào. Đầu cây sào đã được buộc chiếc liềm cắt lúa. Mày đứng bên cây rồi đưa cây sào lên mà ngoắc cho quả vải rụng”.
Mùa vải chín năm đó, lần đầu tiên trong đời tôi được ăn những quả vải chín, tuy là vải sót. Thật tuyệt vời vì cũng là lần đầu tiên được ăn vải tự tay mình hái.
Mùa vải này, tôi được mấy người bạn đồng nghiệp ở Bắc Ninh mời lên thăm vườn vải Lục Ngạn, cũng gọi là chút ưu ái mấy ông nhà báo Hà Nội hưu trí. Vườn vải mà chúng tôi được mời và dẫn vào là của gia đình ông Trần Đình In ở tổ dân phố Đức Chính, phường Chũ, tỉnh Bắc Ninh. Ông giới thiệu, vườn rộng gần 3.000 m2. Tôi đưa mắt bao quát khu vườn, hơn 120 cây vải được trồng thành hàng thành lối. Những cây vải trong vườn đều xanh um lá và đỏ rực màu vải chín. Ông In cho hay: “Giống vải chúng tôi trồng đều được mua từ thôn Thanh Xá, huyện Thanh Hà. Thế mới bảo đảm chất lượng vải thiều Thanh Hà chứ”.
Thì ra ông In quê gốc ở xã Quảng Hiệp, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cũ. Ông bảo: “Các bác cứ tự nhiên hái quả mà ăn. Ăn tại vườn thoải mái chúng tôi không tính tiền. Còn các bác muốn mua về Hà Nội làm quà thì có mấy chiếc túi nylon tôi để sẵn chỗ đường đi. Các bác tự hái hay nhờ hái cũng được. Khi đó chúng tôi mới cân túi quả và tính tiền”.
Chỉ khẽ kiễng chân là với tay hái từng quả chín. Tôi như sống lại thời thơ ấu. Mùi thơm và vị ngọt của quả vải thiều quãng gần sáu mươi năm trước trở về náo nức.
