Ngày 1/10, sau khi được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp Giấy chứng nhận chào bán cổ phiếu ra công chúng, Công ty CP Chứng khoán VPBank (VPBankS) đã công bố Thông báo chào bán cổ phiếu ra công chúng với mức giá 33.900 đồng/cổ phiếu với số lượng 375 triệu đơn vị. Với tổng giá trị vốn huy động dự kiến đạt gần 12.713 tỷ đồng, đây trở thành một trong những thương vụ chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất trong lịch sử ngành chứng khoán Việt Nam, tạo tiền đề để công ty mở rộng dư dịa cho vay margin, thúc đẩy hoạt động kinh doanh.
Sự trở lại mạnh mẽ của hoạt động IPO
Theo ông Vũ Hữu Điền, Tổng Giám đốc VPBankS, sau IPO, vốn điều lệ của VPBankS sẽ đạt mốc 20.000 tỷ đồng, đưa công ty vào nhóm dẫn đầu về quy mô trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Nguồn vốn huy động được sẽ được sử dụng cho các hoạt động như cho vay margin, đầu tư vào thị trường vốn nợ, đầu tư chứng khoán và đầu tư cho công nghệ thông tin, lợi nhuận sau thuế khoảng 3-5%, tương đương 250-350 tỷ đồng mỗi năm.
Theo số liệu thống kê, trong chín tháng đầu năm, chỉ có bốn doanh nghiệp niêm yết hoặc chuyển sàn qua Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HoSE), nhưng bước sang quý IV, làn sóng IPO và niêm yết trở nên sôi động. Mới đây, Công ty CP Chứng khoán Kỹ thương (TBCS) đã được chấp thuận niêm yết với mã TCX, số lượng hơn 2,3 tỷ cổ phiếu, tổng giá trị theo mệnh giá hơn 23.113 tỷ đồng.
Ngoài nhóm tài chính, Công ty CP Hạ tầng Gelex cũng đang chuẩn bị chào bán 100 triệu cổ phiếu, huy động khoảng 3.000 tỷ đồng cho các dự án hạ tầng. Trong khi đó, Công ty Phát triển nông nghiệp Hòa Phát (thành viên Tập đoàn Hòa Phát) cũng nộp hồ sơ IPO, dự kiến chào bán 30 triệu cổ phiếu, tương đương 11,7% vốn điều lệ, với giá không thấp hơn 11.887 đồng/cổ phiếu.
Không phải ngẫu nhiên hoạt động IPO lại trở nên sôi động, mà nó gắn liền việc Nghị định 245/2025 của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 11/9/2025 với những quy định được giới chuyên môn gọi là “cuộc cách mạng thủ tục” trong lĩnh vực niêm yết và chào bán cổ phiếu ra công chúng.
Theo ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), trước đây, hồ sơ đăng ký niêm yết cổ phiếu bao gồm các tài liệu như Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và Giấy chứng nhận đăng ký chứng khoán đã được điều chỉnh do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cấp.
Do đó, các Sở Giao dịch chứng khoán (SGDCK) chỉ xem xét hồ sơ đăng ký niêm yết của doanh nghiệp sau khi doanh nghiệp hoàn thành đợt chào bán IPO và kiểm tra các điều kiện tài chính tại thời điểm đăng ký. Điều này dẫn đến thực trạng doanh nghiệp thường phải chờ từ 6 - 12 tháng mới có thể niêm yết cổ phiếu sau IPO.
Với quy định mới trong Nghị định 245/2025, quy trình này được rút gọn theo hai bước: Thẩm định sơ bộ điều kiện tài chính ngay khi nộp hồ sơ và xét duyệt chính thức sau khi hoàn tất IPO. Đặc biệt, yêu cầu nộp giấy chứng nhận đăng ký chứng khoán trong hồ sơ niêm yết cũng đã được bãi bỏ, cho phép doanh nghiệp tiến hành các thủ tục tại VSDC và SGDCK cùng lúc.
Nghị định mới rút ngắn thời gian đưa chứng khoán vào giao dịch từ 90 ngày xuống còn 30 ngày sau khi được chấp thuận niêm yết, giúp đẩy nhanh quy trình niêm yết, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và tăng sức hấp dẫn cho các đợt IPO. Đồng thời, Nghị định 245/2025 siết chặt tiêu chuẩn niêm yết, yêu cầu cao hơn về vốn hóa, tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ và cam kết của cổ đông nội bộ, song song với tăng cường giám sát, phòng ngừa vi phạm và cải cách thủ tục hành chính để tạo môi trường minh bạch, theo chuẩn quốc tế.
Với các cải tiến mạnh mẽ này, Nghị định được nhận định không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn kỹ thuật tồn tại lâu nay mà còn tạo nền tảng pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn và mở rộng quy mô hoạt động qua kênh thị trường chứng khoán.
Còn theo ông Hoàng Nam, Giám đốc Khối Nghiên cứu và phân tích Công ty Chứng khoán Vietcap, khung pháp lý mới từ Nghị định 245/2025, cùng với việc FTSE Russell (tổ chức quốc tế đánh giá và quản lý các chỉ số chứng khoán, có trụ sở tại Vương quốc Anh) chính thức nâng hạng Việt Nam từ nhóm cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, đang tạo ra cú huých kép thúc đẩy mạnh mẽ làn sóng IPO.
Đặc biệt, việc Nghị quyết 68 NQ/T.Ư của Bộ Chính trị khẳng định vai trò kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế đã đem lại tác động tích cực, khiến nhu cầu huy động vốn của các doanh nghiệp ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán sôi động trở thành bệ phóng lý tưởng giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn quy mô lớn để mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Thật sự là một sản phẩm chất lượng
Với Nghị định mới, cơ quan quản lý đang hướng tới mục tiêu “vừa thúc đẩy phát triển, vừa nâng chuẩn kỷ luật thị trường”, để mỗi thương vụ IPO không chỉ là một kênh huy động vốn, mà thật sự trở thành một sản phẩm chất lượng của nền kinh tế.
Quy trình niêm yết được rút gọn nhưng không đồng nghĩa với việc nới lỏng tiêu chuẩn; ngược lại, đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về năng lực tài chính, quản trị và minh bạch thông tin. Hệ thống kế toán, kiểm toán cần tuân thủ chuẩn mực quốc tế, báo cáo tài chính phải được kiểm toán độc lập. Đồng thời, doanh nghiệp phải duy trì cơ chế công bố thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác.
Trong khi đó, con đường niêm yết cũng đi kèm nhiều thách thức, đặc biệt về chuẩn hóa mô hình quản trị, năng lực nhân sự và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Với những doanh nghiệp quy mô vừa hoặc mới tách khỏi tập đoàn mẹ, việc hoàn thiện cơ cấu tổ chức, thiết lập hệ thống kiểm soát rủi ro và tuân thủ quy định công bố thông tin là quá trình đòi hỏi thời gian, chi phí và sự chuyên nghiệp hóa toàn diện.
Trong bối cảnh thị trường chứng khoán ngày càng cạnh tranh gay gắt, duy trì kết quả kinh doanh ổn định sau IPO sẽ là phép thử thật sự cho năng lực điều hành và tầm nhìn chiến lược của ban lãnh đạo.
Vì vậy, để tận dụng trọn vẹn những thay đổi tích cực từ thể chế, các chuyên gia cho rằng, các doanh nghiệp cần coi việc nâng cao năng lực quản trị, công bố thông tin và kiểm soát rủi ro là nền tảng cốt lõi cho phát triển bền vững, chứ không chỉ là điều kiện “đủ” để lên sàn.
Việc chủ động áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), củng cố hệ thống kiểm soát nội bộ, đào tạo đội ngũ lãnh đạo am hiểu về tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG), quản trị rủi ro và quan hệ nhà đầu tư sẽ giúp doanh nghiệp gia tăng sức hấp dẫn và củng cố niềm tin của thị trường.
Cùng với đó, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật và đẩy mạnh điện tử hóa toàn bộ quy trình nộp, thẩm định hồ sơ IPO và niêm yết, nhằm rút ngắn thời gian xét duyệt, giảm rủi ro, sai sót và tạo thuận lợi cao nhất cho doanh nghiệp. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về doanh nghiệp niêm yết trên toàn thị trường cũng là yêu cầu cấp thiết, giúp nâng cao tính minh bạch và kết nối thông tin giữa các cơ quan quản lý, tổ chức phát hành và nhà đầu tư.
Cuối cùng, cần hình thành hệ sinh thái hỗ trợ IPO chuyên nghiệp, gồm các tổ chức tư vấn, kiểm toán, định giá và bảo lãnh phát hành hoạt động theo chuẩn mực quốc tế. Khi chất lượng dịch vụ trung gian được nâng cao, thị trường IPO sẽ vận hành minh bạch, hiệu quả hơn và thu hút mạnh mẽ dòng vốn trong và ngoài nước.
Nếu các giải pháp này được triển khai đồng bộ, Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào giai đoạn bùng nổ IPO lần thứ hai trong giai đoạn 2025 - 2030, với tổng giá trị huy động vốn mỗi năm ước tính hàng chục tỷ USD vừa giúp doanh nghiệp mở rộng năng lực tài chính, vừa đưa thị trường chứng khoán Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn mực quốc tế.
Ông Hoàng Nam, Giám đốc Khối Nghiên cứu và phân tích Công ty Chứng khoán Vietcap cho rằng: “Từ nay đến năm 2027, hoạt động IPO và niêm yết sẽ bùng nổ với tổng giá trị ước tính khoảng 50 tỷ USD, góp phần đa dạng nguồn hàng cho thị trường và mở ra cơ hội lớn cho các tổ chức tư vấn, trung gian tài chính”.
