Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định 153/2020, 65/2022 và 08/2023. Theo Ban soạn thảo, văn bản này được xây dựng để bảo đảm tính thống nhất với Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Chứng khoán 2019 và đặc biệt là hai văn bản luật sửa đổi mới nhất vừa được Quốc hội thông qua là Luật số 56/2024/QH15 và Luật số 76/2025/QH15.
Doanh nghiệp được thay đổi mục đích sử dụng vốn
Theo Bộ Tài chính, hiện vẫn chưa có quy định rõ ràng cho phép doanh nghiệp điều chỉnh phương án sử dụng vốn huy động từ trái phiếu. Khoảng trống pháp lý này khiến doanh nghiệp gặp khó khi cần linh hoạt tối ưu dòng tiền, bảo đảm lợi ích của cổ đông, nhà đầu tư và duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Vì vậy, trong dự thảo nghị định mới, doanh nghiệp sẽ được phép điều chỉnh phương án sử dụng vốn nếu đáp ứng hai điều kiện: Được cấp có thẩm quyền của doanh nghiệp phê duyệt và nhận được sự chấp thuận của nhóm nhà đầu tư nắm giữ hơn 65% lượng trái phiếu cùng loại. Mọi thay đổi đều phải được công bố thông tin bất thường.
Dự thảo cũng đề xuất yêu cầu tách bạch nguồn vốn huy động từ trái phiếu để doanh nghiệp theo dõi riêng. Nếu việc giải ngân diễn ra theo tiến độ, doanh nghiệp phải trình bày rõ phương án sử dụng phần vốn tạm thời chưa dùng đến.
“Những quy định này sẽ giúp minh bạch dòng tiền từ trái phiếu so với các nguồn khác, siết chặt kỷ luật tài chính và qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào tổ chức phát hành”, Bộ Tài chính nhận định.
Dự thảo cũng đặt ra hàng rào kỹ thuật đối với nhà đầu tư cá nhân. Theo đó, chỉ nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp mới được phép mua trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và các trái phiếu này bắt buộc phải có xếp hạng tín nhiệm, được bảo đảm bằng tài sản hoặc có bảo lãnh thanh toán.
Ông Lê Trung Hải, Phó Trưởng ban Giám sát các công ty đại chúng thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhận định việc rà soát chặt chẽ điều kiện phát hành, xếp hạng tín nhiệm và tài sản bảo đảm là yếu tố then chốt. Các quy định mới cần đủ sức ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp phát hành dễ dãi nhưng lại bế tắc dòng tiền khi đáo hạn, từ đó tránh những tác động dây chuyền bất lợi cho nền kinh tế.
Ở góc nhìn doanh nghiệp, đại diện một tập đoàn bất động sản lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh thừa nhận các quy định mới sẽ làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian phát hành. Nhưng đây là mức đánh đổi cần thiết để loại bỏ những chủ thể yếu kém, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp vận hành bài bản có thể huy động vốn với chi phí hợp lý hơn trong dài hạn khi niềm tin thị trường được củng cố.
Tuy nhiên, một số chuyên gia tài chính độc lập cho rằng, nếu quy định chỉ mang tính bổ sung trên giấy mà thiếu cơ chế xử lý vi phạm đủ mạnh, nợ xấu trên thị trường trái phiếu riêng lẻ sẽ rất khó kiểm soát. Mối lo lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở nguy cơ “bình mới rượu cũ”, khi một số doanh nghiệp chưa bảo đảm minh bạch trong báo cáo tài chính hoặc sử dụng nguồn vốn huy động sai mục đích cam kết ban đầu.
Vẫn còn “bài kiểm tra” sức chịu đựng
Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch công ty chuyên về xếp hạng tài chính Fiin Ratings, sau giai đoạn trầm lắng kéo dài từ năm 2022 đến 2023, thị trường đã bắt đầu ổn định trở lại trong giai đoạn 2024 - 2025. Diễn biến này có được nhờ loạt biện pháp tăng cường minh bạch, nâng chuẩn trái phiếu phát hành riêng lẻ và cải thiện quản trị doanh nghiệp. Tính đến tháng 10/2025, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đạt 862.200 tỷ đồng, tương đương 13,2% GDP. Cơ cấu thị trường vẫn duy trì xu hướng ổn định các tháng gần đây, trong đó trái phiếu phát hành ra công chúng chiếm khoảng 30%, còn lại 70% là phát hành riêng lẻ.
Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn cho rằng, áp lực đáo hạn trong hai năm tới cùng yêu cầu minh bạch ngày càng cao vẫn là thách thức lớn cho cả doanh nghiệp và nhà đầu tư. Giai đoạn 2025–2026 được xem như “bài kiểm tra sức chịu đựng” đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị bất động sản và những doanh nghiệp vay nợ lớn trong thời kỳ thị trường tăng nóng.
Bởi lẽ, nhóm bất động sản, vốn chiếm hơn 60% dư nợ trái phiếu doanh nghiệp, vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn. Tại nhiều địa phương, những vướng mắc pháp lý khiến nguồn cung dự án chậm được khơi thông, hạn chế dòng tiền và làm thu hẹp khả năng thanh toán trái phiếu đến hạn của doanh nghiệp.
Một số đơn vị đã lựa chọn phát hành trái phiếu mới với mức lãi suất cao để cơ cấu lại nợ, nhưng quy mô còn nhỏ và chủ yếu xoay quanh những doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt hoặc sở hữu dự án có tính thanh khoản cao. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp bất động sản vừa và nhỏ gần như đứng ngoài thị trường do không đáp ứng được các yêu cầu công bố minh bạch.
Báo cáo mới của Công ty Xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho thấy, Công ty CP Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (mã HBC) dù ghi nhận lợi nhuận và duy trì số dư tiền mặt khoảng 300 tỷ đồng vẫn không thể thanh toán khoản gốc 12,4 tỷ đồng của lô trái phiếu HBCH2225002 đến hạn vào ngày 31/10.
“Trường hợp này cho thấy khoảng trống thanh khoản của doanh nghiệp là rất đáng kể. Các chỉ tiêu như lợi nhuận kế toán hay số dư tiền mặt trên báo cáo tài chính không phản ánh đầy đủ khả năng thanh toán thực tế. Tập đoàn Hòa Bình đã công bố kế hoạch triển khai khối lượng công việc lớn, nhưng phần lớn dự án mới bắt đầu trong quý III và quý IV, nên dòng tiền thu về trong ngắn hạn vẫn hạn chế, trong khi áp lực thanh khoản tiếp tục ở mức cao”, VIS Rating đánh giá.
Dù đồng tình với các chính sách mới đang được hoàn thiện, TS Châu Đình Linh, giảng viên Trường đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp tuy đã có bước cải thiện và sở hữu khung pháp lý chặt chẽ hơn, nhưng vẫn đối mặt nhiều rủi ro trong năm 2026. Áp lực đáo hạn tăng mạnh, lãi suất phát hành cao và gánh nặng tài chính dồn lên doanh nghiệp là những yếu tố có thể tiếp tục gây bất ổn, đặc biệt khi trái chủ vẫn là nhóm dễ bị tổn thương nhất và cần được bảo vệ bằng các biện pháp pháp lý rõ ràng.
Ông Linh nhấn mạnh, rủi ro lớn nhất không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp chậm trả nợ, mà còn ở khả năng lan truyền tâm lý tiêu cực. Chỉ một vài trường hợp mất khả năng thanh toán cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trên toàn thị trường. Vì vậy, cơ quan quản lý cần xác định rõ những điểm nghẽn trong hoạt động phát hành trái phiếu, từ đó khoanh vùng xử lý từng trường hợp cụ thể để tránh tình trạng “con sâu làm rầu nồi canh”.
Nhìn tổng thể, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang đứng trước cơ hội tái thiết sau giai đoạn biến động kéo dài. Những quy định mới, cùng với yêu cầu ngày càng cao về minh bạch và xếp hạng tín nhiệm, không chỉ siết lại kỷ cương mà còn đặt nền móng cho một thị trường chuyên nghiệp, ổn định và bền vững hơn. Song quá trình này chắc chắn còn nhiều thử thách.
