Khi điện xanh quyết định đơn hàng

Điện xanh đang trở thành điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam giữ đơn hàng và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng khoảng cách giữa nơi sản xuất điện và nơi tiêu thụ, cùng các điểm nghẽn truyền tải, đang là lực cản lớn.

Tỷ lệ năng lượng tái tạo trở thành điều kiện trong quá trình thẩm định đơn hàng. Ảnh: NAM ANH
Tỷ lệ năng lượng tái tạo trở thành điều kiện trong quá trình thẩm định đơn hàng. Ảnh: NAM ANH

Dòng chảy mềm của chuyển đổi năng lượng

Khi Việt Nam tuyên bố mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc năm 2021 (COP26), không ít ý kiến coi đây là cam kết mang tính định hướng dài hạn cho hình ảnh quốc gia. Với một nền kinh tế từng đo tăng trưởng bằng mức tiêu thụ năng lượng, Net Zero vẫn mang màu sắc của diễn đàn quốc tế nhiều hơn là áp lực thị trường.

Tuy nhiên, chỉ sau vài năm, Net Zero đã rời khỏi hội trường hội nghị để tiến thẳng vào các nhà máy, khu công nghiệp và kế hoạch đầu tư của doanh nghiệp. Thực tế sau đó cho thấy, cam kết phát thải xuất hiện ngày càng rõ trong các báo cáo ESG (môi trường - xã hội - quản trị), quy trình thẩm định tín dụng, điều khoản hợp đồng xuất khẩu cũng như các yêu cầu truy xuất nguồn gốc carbon từ đối tác quốc tế.

Liên quan đến năng lượng tái tạo, thời điểm trước năm 2020, điện mặt trời và điện gió vẫn được xem là những “ngoại lệ” trên bản đồ năng lượng truyền thống. Giai đoạn 2017-2019, cơ chế giá FIT tạo ra làn sóng đầu tư mạnh mẽ, nhưng khi chính sách kết thúc, thị trường rơi vào khoảng lặng kéo dài với nhiều dự án dang dở.

Kết thúc thời kỳ ưu đãi bằng giá mua điện ưu đãi, doanh nghiệp buộc phải tự trả lời câu hỏi dài hạn: Năng lượng sẽ đóng vai trò gì trong chiến lược cạnh tranh 10-20 năm tới?

Nhìn từ góc độ kinh tế, Net Zero đã góp phần dịch chuyển quỹ đạo vận hành của doanh nghiệp khi mỗi quyết định đầu tư năng lượng đều phải gắn trực tiếp với khả năng thích ứng và mở rộng thị trường.

Đối với khối sản xuất, chuyển đổi năng lượng đang trở thành một biến số cạnh tranh mang tính cấu trúc. Hoạt động công nghiệp tại Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào năng lượng hóa thạch, khiến mỗi chu kỳ mở rộng công suất kéo theo áp lực phát thải gia tăng. Trạng thái này đặt trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản đang dần siết chặt tiêu chuẩn carbon.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp chỉ thật sự chuyển động khi tỷ lệ năng lượng tái tạo trở thành điều kiện trong quá trình thẩm định đơn hàng. Theo đó, điện xanh trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp tục ở lại chuỗi giá trị toàn cầu.

Với các doanh nghiệp quy mô lớn như VinFast, năng lượng tái tạo được tích hợp trực tiếp vào chiến lược dài hạn về công nghệ và sản xuất. Việc triển khai điện mặt trời, pin lưu trữ và hệ thống quản trị năng lượng tại các tổ hợp nhà máy không chỉ nhằm giảm phát thải mà còn phục vụ mục tiêu xây dựng chuỗi giá trị xe điện đáp ứng yêu cầu carbon tại các thị trường xuất khẩu.

Ở quy mô rộng hơn, tại nhiều khu công nghiệp và nhà máy, điện mặt trời mái nhà đang được xem như một hạ tầng hỗ trợ cạnh tranh. Với các ngành sử dụng nhiều điện như điện tử, dệt may, linh kiện, việc chuyển sang sử dụng điện sạch giúp doanh nghiệp vừa ổn định chi phí năng lượng trong dài hạn, vừa đáp ứng yêu cầu ESG từ các tập đoàn đa quốc gia.

Theo các chuyên gia tư vấn chuyển đổi năng lượng, chi phí đầu tư và vận hành các nguồn năng lượng tái tạo đang giảm nhanh trong những năm gần đây. Các mô hình mua điện dài hạn, thuê dịch vụ năng lượng hoặc hợp đồng mua điện dài hạn cho phép doanh nghiệp chuyển chi phí điện từ yếu tố bất định thành biến số có thể dự báo trong kế hoạch tài chính.

Về dài hạn, việc doanh nghiệp sử dụng năng lượng xanh cũng được các nhà đầu tư và định chế tài chính đánh giá cao hơn nhờ khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững và tuân thủ các chuẩn mực môi trường - xã hội. Điều này mở ra khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh, tín dụng ưu đãi và các hợp đồng dài hạn từ đối tác quốc tế của doanh nghiệp.

Những nút thắt

Thách thức lớn nhất của chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam hiện không nằm ở mục tiêu chính sách mà ở khoảng cách ngày càng rộng giữa nơi sản xuất và nơi tiêu thụ điện. Một báo cáo công bố mới đây của ngân hàng HSBC đã chỉ ra hai điểm nghẽn then chốt, trong đó hạ tầng truyền tải được coi là “nút thắt kỹ thuật” lớn nhất đối với điện gió và điện mặt trời.

Nhu cầu điện của Việt Nam tập trung chủ yếu tại hai cực tăng trưởng là miền bắc và miền nam. Ngược lại, các dự án năng lượng tái tạo mới, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời, lại phân bố dày ở miền trung và Tây Nguyên (những khu vực xa trung tâm phụ tải). Sự lệch pha này khiến bài toán truyền tải trở nên ngày càng cấp bách khi công suất nguồn tăng nhanh hơn nhiều so với khả năng hấp thụ của lưới điện.

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, hệ thống truyền tải hiện tại ở miền nam chỉ có thể tích hợp cao nhất khoảng 3,3 GW năng lượng tái tạo biến đổi, trong khi tổng công suất điện mặt trời và điện gió đã lắp đặt trên cả nước vào thời điểm đó lên tới khoảng 20 GW. Khoảng cách giữa năng lực kỹ thuật của lưới và tốc độ phát triển nguồn đã buộc nhiều dự án phải giảm phát, thậm chí cắt công suất trong các giai đoạn cao điểm.

Áp lực vận hành cũng lan sang các nguồn điện nền. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, sự gia tăng nhanh của năng lượng tái tạo buộc các nhà máy thủy điện phải liên tục điều chỉnh công suất để bù đắp tính bất định của điện gió và điện mặt trời. Trong khi đó, các tổ máy nhiệt điện than và tua-bin khí phải tăng số lần khởi động và thay đổi tải khiến gia tăng rủi ro sự cố kỹ thuật, đặc biệt vào cuối mùa khô.

Để giải tỏa áp lực này, Công ty Truyền tải điện 3 cho rằng, việc đẩy nhanh các dự án đường dây và trạm biến áp 500 kV, như Vân Phong - Vĩnh Tân hay Krông Buk - Tây Ninh là điều kiện tiên quyết để tiếp tục mở rộng không gian cho năng lượng tái tạo. Nhu cầu đầu tư hạ tầng truyền tải được dự báo sẽ tăng mạnh cùng với quá trình điện hóa nền kinh tế.

Kế hoạch huy động nguồn lực thực hiện cơ chế Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) của Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên ít nhất 47% vào năm 2030. Tuy nhiên, để biến mục tiêu này thành hiện thực, bài toán truyền tải không thể tiếp tục bị xem là phần việc đi sau mà phải được coi là trụ cột song hành với phát triển nguồn.

Xét tổng quan, khả năng tháo gỡ các nút thắt về truyền tải và cơ chế đầu tư sẽ quyết định tốc độ doanh nghiệp Việt Nam chuyển dịch sang năng lượng xanh, cũng như vị thế của nền sản xuất trong chuỗi giá trị toàn cầu giai đoạn tới.

Trong bối cảnh chi phí carbon ngày càng được nội hóa vào giá thành sản phẩm, năng lượng đang nổi lên như một biến số kinh tế mới, đòi hỏi doanh nghiệp phải tái cấu trúc chiến lược sản xuất và đầu tư.

Có thể bạn quan tâm

Dư địa lợi nhuận thu hẹp do chi phí, các doanh nghiệp tối ưu hóa quản trị để giữ năng lực cạnh tranh. Ảnh: NAM ANH

Độ trễ giá và áp lực chi phí phía trước

Tăng trưởng kinh tế năm 2025 bật lên ở mức 8,02%. Mặt bằng giá tiêu dùng vẫn được giữ trong kiểm soát. Nhưng phía sau sự ổn định ấy, chi phí sản xuất đã đi trước một nhịp.

Tín dụng bất động sản có thể tạo lực đẩy cho thị trường trong ngắn hạn. Ảnh: NAM ANH

Ngân hàng vào khuôn tín dụng mới

Ngân hàng Nhà nước đang chuyển sang điều hành tín dụng thận trọng và kỷ luật hơn, kiểm soát nhịp tăng ngay từ đầu năm và siết cho vay bất động sản để ngăn rủi ro tăng nóng, bảo đảm ổn định thị trường.

Dự án đường dây 500 kV mạch 3 từ Quảng Trạch đến Phố Nối. Ảnh: TRẦN HẢI

Giá điện trước ngưỡng thị trường cạnh tranh

Dự thảo lộ trình thị trường điện cạnh tranh đang gây ra một số băn khoăn về giá điện và an ninh năng lượng. Khác biệt quan điểm giữa Bộ Công thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho thấy quá trình cải cách sẽ không đơn giản.

Công ty cổ phần Giày Thượng Đình (mã GTD) tổ chức phiên đấu giá hơn 6,38 triệu cổ phần vào giữa tháng 12/2025. Ảnh: NAM ANH

Biến động trong hoạt động thoái vốn nhà nước

Nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn nhà nước đang được giới chuyên gia kỳ vọng trở thành tâm điểm năm 2026, khi nhà đầu tư không còn kỳ vọng vào một cú “đánh lên” ngắn hạn, hay “mác" nhà nước mà hướng tới giá trị quản trị.

Năm 2025, thị trường chứng khoán Việt Nam liên tiếp chinh phục những đỉnh cao mới. Ảnh: SONG ANH

Chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn nhiều tiềm năng

Trải qua năm 2025 với nhiều biến động và cung bậc cảm xúc đan xen, thị trường chứng khoán Việt Nam được kỳ vọng sẽ bước sang năm 2026 với những chuyển động mới, khi hàng loạt yếu tố tích cực cùng hội tụ, qua đó mở ra những cơ hội đầu tư đáng chú ý.

Dây chuyền may xuất khẩu của Công ty cổ phần May Đức Giang. Ảnh: NAM ANH

Thế và lực cho chu kỳ tăng trưởng mới

Sau một năm ghi nhận nhiều điểm sáng, nền kinh tế đang tích lũy thêm nội lực quan trọng, tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng cao hơn khi các động lực truyền thống được giữ nhịp và những động lực mới dần hình thành.

Nhìn từ một phiên cuối năm

Những phiên giao dịch cuối năm dương lịch thường được xem là quãng nghỉ hoặc quãng lặng của thị trường chứng khoán (TTCK). Điều này xuất phát từ việc khối nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài bước vào kỳ nghỉ Giáng sinh và năm mới nên giao dịch không quá sôi động và nhiều TTCK trên thế giới cũng theo xu hướng này.

Trong những tháng cuối năm 2025, nhiều ngân hàng đồng loạt điều chỉnh biểu phí các dịch vụ. Ảnh: NAM ANH

Đằng sau làn sóng tăng phí dịch vụ ngân hàng

Nhiều ngân hàng đã điều chỉnh tăng phí các dịch vụ như chuyển tiền, thông báo biến động số dư và quản lý tài khoản… Một số ý kiến cho rằng động thái này nhằm làm sạch tài khoản rác, trong khi quan điểm khác nhận định đây là cách các ngân hàng gia tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) với chi phí thấp.

Hộ kinh doanh truyền thống gặp nhiều rào cản hơn trong quá trình tiếp cận công nghệ mới. Ảnh: NGUYỆT ANH

Hộ kinh doanh trước “giờ G”

Việc đánh giá vẫn tiếp tục, mặc dù ngày chuyển đổi cơ chế thuế mới đã được xác lập. Nhưng có một điểm không thể phủ nhận, quy định mới sẽ chuẩn hóa công tác quản lý thuế và tạo điều kiện cho hộ kinh doanh tiếp cận tín dụng.

Luật AI mở ra cơ hội để các startup có không gian thử nghiệm và tạo ra những sản phẩm thật sự phục vụ đời sống. Ảnh: NGUYỆT ANH

Đột phá công nghệ trong khuôn khổ trách nhiệm

Quốc hội vừa thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, tạo khung pháp lý thống nhất cho phát triển, ứng dụng và quản lý trí tuệ nhân tạo (AI). Việt Nam tiến bước vào nhóm những quốc gia đầu tiên trên thế giới có luật chuyên biệt về trí tuệ nhân tạo.

Nhiều ngân hàng tạm dừng các gói vay mua nhà đối với các bạn trẻ. Ảnh: NAM ANH

Phép thử mới của thị trường bất động sản

Hàng loạt ngân hàng đồng loạt dừng các gói vay ưu đãi cho người trẻ mua nhà và nâng lãi suất khoản vay mới thêm 1-2%. Không chỉ người dân, các doanh nghiệp cũng lo ngại khi những kế hoạch an cư của khách hàng có nguy cơ phải tạm gác, sức cầu suy giảm.

Khi niềm tin thị trường được củng cố, các doanh nghiệp bất động sản có thể huy động vốn với chi phí hợp lý hơn. Ảnh: NAM ANH

Bước ngoặt của trái phiếu doanh nghiệp

Nhiều quy định mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang được đưa ra xin ý kiến, hướng tới thay thế các quy định cũ để hoàn thiện khung pháp lý và củng cố niềm tin dài hạn cho thị trường.

Đề xuất cấp quota nhập khẩu vàng đang thu hút nhiều kỳ vọng lẫn băn khoăn.

Băn khoăn với “quota” nhập khẩu vàng

Giữa bối cảnh thị trường vàng liên tục biến động và chênh lệch giá trong nước, quốc tế đang cao kỷ lục, đề xuất cấp quota nhập khẩu vàng đang thu hút nhiều kỳ vọng lẫn băn khoăn. Giải pháp này liệu có đủ sức giải quyết tận gốc sự méo mó kéo dài của thị trường vàng hay chỉ mang tính “giảm đau” ngắn hạn.

Đối mặt “xanh vỏ đỏ lòng”

Khi thị trường chứng khoán (TTCK) có hiện tượng “xanh vỏ, đỏ lòng”, nghĩa là VN-Index tăng, nhưng nhiều cổ phiếu (CP) lại giảm, áp lực của các quỹ đầu tư lại được đem ra mổ xẻ.

“Giảm áp” margin

Trước đây, tiền cho vay ký quỹ (margin) thường được nghĩ đến như dòng vốn ngắn hạn trên thị trường chứng khoán (TTCK). Hiện nay, nhiều nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu (CP) dài hạn cũng sử dụng margin. Nhưng sự bao phủ mạnh mẽ của margin liệu có song hành với những rủi ro tiềm ẩn?

Doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ phối hợp với Thuế Hải Phòng trực tiếp xuống chợ hỗ trợ tiểu thương. Ảnh KỲ DUYÊN

Tuân thủ tốt không lo bị kiểm tra thuế

Băn khoăn lớn nhất của các hộ kinh doanh trong cuộc chuyển đổi bỏ thuế khoán là vấn đề xử lý hàng tồn kho, nguy cơ bị truy thu thuế và các vấn đề liên quan đến kỹ thuật khi thay đổi phương pháp tính thuế.

Điểm rơi của dòng tiền

Dòng tiền trên thị trường theo thời gian sẽ có sự chuyển đổi trạng thái rất linh hoạt, thậm chí có cả “độ nén” trong việc tích lũy để chờ cơ hội và sẽ bùng nổ rất nhanh nếu có các thông tin thuận lợi xuất hiện.

Ngân hàng Agribank quản lý chặt chẽ rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng cho các dự án năng lượng tái tạo như điện gió. Ảnh: NAM ANH

Thể chế hóa tương lai năng lượng xanh

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đánh dấu bước chuyển mạnh trong thể chế hóa chuyển đổi năng lượng xanh. Đây không chỉ là định hướng phát triển ngành năng lượng, mà còn là cam kết của Việt Nam với mục tiêu Net Zero 2050.

Sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp mới niêm yết sẽ cải thiện thanh khoản và thu hút thêm nhà đầu tư. Ảnh: NGUYỆT ANH

Nhiều điểm đáng chú ý từ chỉ số P/E

Theo dữ liệu từ Fiintrade (nền tảng phân tích dữ liệu chứng khoán), định giá P/E của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện ở mức 14,9 lần, tăng hơn 11% chỉ trong nửa năm qua. Con số tưởng chừng tích cực này lại ẩn chứa nhiều tín hiệu đáng suy ngẫm về sức khỏe thật sự của thị trường.

Hướng dẫn doanh nghiệp kê khai tại Thuế thành phố Hà Nội. Ảnh: NAM ANH

Gỡ nút thắt dòng tiền từ chính sách thuế

Luật Thuế giá trị gia tăng mới được kỳ vọng góp phần minh bạch hóa chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý thuế, song quá trình thực thi đang bộc lộ nhiều vướng mắc khiến doanh nghiệp gặp khó về dòng tiền.

Sau IPO, vốn điều lệ của VPBankS sẽ đạt mốc 20 nghìn tỷ đồng tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động kinh doanh. Ảnh: NAM ANH

Mở đường cho dòng vốn chảy mạnh

Khi thể chế được “cởi trói”, thị trường vốn Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Nghị định 245/2025 với nhiều cải cách trong quy trình chào bán và niêm yết cổ phiếu mở đường cho dòng vốn trở thành động lực mới của tăng trưởng kinh tế.

Chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với kỳ vọng sẽ có sự gia tăng mạnh mẽ. Ảnh: NAM ANH

Chứng khoán mở rộng biên kỳ vọng

Để được nâng hạng chính thức từ ngày 21/9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ trải qua kỳ rà soát, đánh giá vào tháng 3/2026. Trong khi chờ đợi, các cơ quan quản lý cần khắc phục triệt để những vấn đề đã được nhận diện, tiến tới cải thiện sâu thị trường.

Giao dịch tại sàn giao dịch tài sản mã hóa VIX (VIXEX). Ảnh: VIX

Tạo lập thị trường tài sản mã hóa minh bạch

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa là bước đi quan trọng để thúc đẩy thị trường tài sản số phát triển, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế Việt Nam.