Khủng hoảng tại Eo biển Hormuz đang chuyển sang giai đoạn bị đánh giá là nguy hiểm nhất khi lượng dầu tồn kho toàn cầu suy giảm nhanh chóng, dòng vận chuyển dầu bằng tàu biển tiếp tục bị gián đoạn và áp lực lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) lo ngại thế giới có thể chỉ “cầm cự” được thời gian ngắn nữa khi các quốc gia đang phải xuất kho dầu dự trữ với tốc độ kỷ lục.
Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng do gián đoạn vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Theo IEA, hơn 14 triệu thùng dầu/ngày hiện bị đình trệ, khiến lượng dầu dự trữ toàn cầu sụt giảm kỷ lục. Chỉ riêng trong tháng 3 và 4, dự trữ dầu thế giới đã giảm khoảng 250 triệu thùng. Cú sốc nguồn cung hiện nay là chưa từng có tiền lệ, buộc nhiều quốc gia phải tung dầu từ kho dự trữ chiến lược để ổn định thị trường. Tuy nhiên, IEA cảnh báo, ngay cả khi các chính phủ trên toàn thế giới giải phóng dự trữ chiến lược, lượng dầu mỏ thương mại vẫn thiếu hụt trầm trọng do nguồn cung từ vùng Vịnh bị gián đoạn. Theo Tổng Giám đốc IEA Fatih Birol, thế giới có thể trụ thêm vài tuần nữa.
Trước cơn khát năng lượng trên toàn cầu, IEA đã phải điều phối giải phóng 426 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp của 32 quốc gia thành viên và khoảng 164 triệu thùng đã được sử dụng. Cuộc khủng hoảng lan rộng sang cả lĩnh vực lọc hóa dầu với dự báo sản lượng lọc dầu toàn cầu trong quý II/2026 có thể giảm khoảng 4,5 triệu thùng/ngày do thiệt hại hạ tầng, hạn chế xuất khẩu và thiếu nguồn cung dầu thô cho các nhà máy lọc dầu. Điều này có thể khiến tình trạng thiếu hụt xuất hiện trước tiên ở các mặt hàng như diesel, nhiên liệu máy bay, xăng và nhiên liệu vận tải biển, từ đó tác động tới giá lương thực và chi phí logistics toàn cầu.
Đáng lo ngại hơn là sự thiếu hụt nguồn cung do tình trạng dầu bị “kẹt” trong hệ thống vận tải biển do rủi ro an ninh, chi phí bảo hiểm cao và tàu phải đi theo các tuyến đường dài hơn. Theo các nhà phân tích, dầu nằm trên tàu ngoài khơi không có giá trị vận hành như dầu được lưu trữ gần các nhà máy lọc dầu. Vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở giá dầu hay nguy cơ xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran, mà tồn tại một nghịch lý khi lượng dầu tồn kho giảm mạnh còn lượng dầu tồn trong các tàu lênh đênh trên biển lại tăng. Báo cáo mới nhất của IEA cho biết, lượng dầu lưu trữ trên bờ giảm tới 170 triệu thùng trong tháng 4, trong khi lượng dầu tồn trên biển tăng thêm 53 triệu thùng.
Giới phân tích nhận định, thị trường năng lượng toàn cầu hiện chịu tác động đồng thời từ rủi ro địa chính trị, chính sách sản lượng của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ và các đối tác (OPEC+) và xu hướng chuyển dịch sang năng lượng sạch. Thị trường “vàng đen” càng ảm đạm khi sản lượng khai thác của OPEC+ cũng ghi nhận mức sụt giảm đáng kể. Trong tháng 4, sản lượng của liên minh này đã giảm 830.000 thùng/ngày xuống còn 34,1 triệu thùng/ngày. Đáng chú ý, 8 quốc gia chủ chốt trong nhóm, trong đó có Nga, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã sản xuất thấp hơn mục tiêu đề ra tới 8,8 triệu thùng/ngày. Mặc dù tổ chức này trấn an rằng cung-cầu dầu toàn cầu vẫn có khả năng duy trì trạng thái tương đối cân bằng trong trung hạn, song dự báo của IEA cho thấy, thị trường có thể thiếu hụt khoảng 1,78 triệu thùng/ngày trong năm 2026 nếu nguồn cung Trung Đông chưa được khôi phục hoàn toàn.
Cuộc khủng hoảng Eo biển Hormuz đang gây ảnh hưởng trên diện rộng, làm thay đổi hoàn toàn cục diện tiêu thụ năng lượng thế giới, đồng thời buộc các quốc gia phải đối mặt bài toán an ninh năng lượng vô cùng cấp thiết. Vùng đệm dự trữ bị thu hẹp nhanh chóng trong bối cảnh gián đoạn nguồn cung kéo dài sẽ dẫn đến những đợt tăng giá đột biến thời gian tới. Các chuyên gia cảnh báo, nếu vận tải qua Eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế và lượng tồn kho tại các nước tiếp tục giảm với tốc độ hiện nay, thị trường dầu mỏ có thể rơi vào trạng thái cực kỳ nhạy cảm vào cuối tháng 6. Trong kịch bản xấu, giá dầu có thể tiếp tục leo thang. Mùa hè này, nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu thường tăng cao, dự báo giá dầu sẽ còn biến động mạnh.
