Khơi dậy đam mê Toán học từ những sân chơi học thuật

Khi toán học trở thành trải nghiệm sáng tạo

Sáng 18/4, vòng chung kết Sân chơi Toán học Việt Nam (Vietnam Mathematical Festival - VNMF) (chặng 5 - Tỏa sáng) diễn ra trong không khí sôi động, thu hút gần 200 học sinh xuất sắc đến từ nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước.

Không chỉ là điểm hẹn của những gương mặt tiêu biểu được tuyển chọn qua các vòng thi trước, ngày chung kết còn mang dáng dấp của một “ngày hội trí tuệ”, nơi Toán học không còn khô khan mà trở thành hành trình trải nghiệm đầy hứng khởi.

Ngay trong năm học đầu tiên triển khai, VNMF đã thu hút hơn 854 nghìn học sinh đến từ 34 tỉnh, thành phố. Trải qua ba chặng thi: Khởi động, Khám phá và Thử thách, hơn 17 nghìn thí sinh xuất sắc được lựa chọn bước vào chặng 4 - Chinh phục.

Những con số này cho thấy quy mô và sức lan tỏa đáng kể của một sân chơi học thuật còn khá mới mẻ, đồng thời phản ánh nhu cầu ngày càng lớn về các hình thức học tập đổi mới, lấy người học làm trung tâm.

Tại điểm thi chung kết, dễ dàng nhận thấy sự khác biệt so với những kỳ thi truyền thống. Học sinh đến với tâm thế chủ động, tự tin; nhiều em tranh thủ trao đổi nhanh về các dạng bài trước giờ thi, khiến không khí trở nên sôi nổi nhưng không nặng nề áp lực. Khi bước vào phòng thi, các em không chỉ đối diện với những bài toán quen thuộc mà còn phải xử lý các tình huống đòi hỏi tư duy linh hoạt, khả năng phân tích và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Em Nguyễn Vũ Nguyên, học sinh lớp 6A3, Trường THCS Bắc Từ Liêm, cho biết việc có mặt tại vòng chung kết đã là một trải nghiệm đáng nhớ. Theo Nguyên, đề thi có nhiều nội dung mới, buộc em phải suy nghĩ theo nhiều hướng khác nhau thay vì áp dụng công thức sẵn có. “Có những bài em chưa từng gặp, phải đọc rất kỹ và thử nhiều cách giải. Điều đó giúp em hiểu sâu hơn, chứ không chỉ tìm ra đáp án”, Nguyên chia sẻ.

Kể về ước mơ nghề nghiệp tương lai, Nguyên hồ hởi cho biết: “Em rất thích làm nghề kiến trúc sư. Em nghĩ nghề kiến trúc sư gắn bó mật thiết với môn Toán. Nó không chỉ giúp em tính toán kích thước, tỷ lệ mà còn giúp tư duy logic hơn. Vì vậy, học tốt Toán sẽ là nền tảng quan trọng để em theo đuổi ước mơ của mình”.

Không chỉ học sinh, phụ huynh cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực. Từ Hà Tĩnh đưa con ra dự thi, chị Nguyễn Thị Xuân Hương cho biết gia đình không đặt nặng thành tích mà coi đây là cơ hội để con được trải nghiệm.

Theo chị, qua từng vòng thi, con trở nên tự tin hơn, chủ động hơn trong học tập và đặc biệt không còn tâm lý e ngại đối với những bài toán khó. “Bất kỳ cuộc thi nào cũng đem lại áp lực cho người tham gia, nhưng lớn hơn vẫn là động lực. Tham gia các cuộc thi, con được thử thách bản thân và trưởng thành hơn”, chị Hương chia sẻ.

Chị cho biết, học tốt Toán giúp các con hình thành tư duy logic, biết ứng dụng vào thực tiễn và có thêm niềm vui trong học tập, vì vậy gia đình luôn động viên con tích cực tham gia các sân chơi về Toán.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Minh Hà, Giám đốc điều hành VIASM - Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán, Trưởng Ban Tổ chức VNMF cho biết, VNMF được xây dựng với mục tiêu tạo ra một sân chơi học thuật rộng mở, nơi mọi học sinh đều có cơ hội tham gia, không phân biệt khoảng cách địa lý hay năng lực.

Điểm nhấn của sân chơi không nằm ở việc lựa chọn những thí sinh xuất sắc nhất, mà ở quá trình giúp học sinh hình thành năng lực tư duy, khả năng tự học và niềm yêu thích đối với môn Toán; khơi dậy hứng thú thông qua hình thức thi được “trò chơi hóa”, kết hợp các hoạt động sáng tạo và khuyến khích khám phá thay vì áp lực điểm số.

Đề thi được thiết kế theo hướng đánh giá năng lực, gắn với thực tiễn, khuyến khích học sinh tìm nhiều cách giải khác nhau thay vì đi theo một lối mòn duy nhất; qua đó phát triển toàn diện các năng lực tư duy logic, giải quyết vấn đề, hợp tác nhóm và sáng tạo trong Toán học. Thông qua các trò chơi, thử thách và tình huống thực tế, mỗi học sinh có cơ hội khám phá Toán học theo cách riêng của mình.

Từ sân chơi học thuật đến yêu cầu đổi mới dạy và học Toán

Từ những gì diễn ra tại Sân chơi Toán học Việt Nam, có thể nhận thấy một thực tế đáng chú ý: Khi phương pháp tiếp cận được điều chỉnh theo hướng phát huy tính chủ động, học sinh có thể thay đổi rõ rệt cách nhìn đối với môn Toán. Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới cách dạy và học, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa việc “làm bài” và việc “hiểu vấn đề”.

Cô Trần Hoài Phương, giáo viên Toán Trường THCS Bắc Từ Liêm, cho rằng sự thay đổi cần bắt đầu từ chính vai trò của người thầy. Theo cô, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà cần định hướng, truyền cảm hứng và khơi dậy đam mê cho học sinh.

“Giáo viên cần ưu tiên giúp học sinh thấu hiểu bản chất vấn đề thay vì dạy theo kỹ thuật giải bài, đồng thời khơi dậy động lực khám phá tri thức để các em chủ động tiếp cận kiến thức. Thay vì dẫn dắt rập khuôn, giáo viên cần trao cho học sinh quyền được tò mò và đặt câu hỏi, giúp các em nhận thấy ý nghĩa, giá trị của Toán học trong thực tiễn”, cô Phương chia sẻ.

Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, theo cô Phương, bên cạnh việc truyền đạt kiến thức, thầy cô cần định hướng học sinh làm chủ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) để phát triển năng lực tự học, chuyển từ học để thi sang tự mình khám phá tri thức. “Thầy cô dẫn dắt học sinh tiếp cận Toán học như một niềm vui thông qua các hoạt động “trò chơi hóa”, các sân chơi Toán học, giúp các em giảm áp lực và rèn luyện sự bền bỉ. Đây cũng là môi trường để phát hiện, nhận diện sớm những học sinh có tư duy nổi bật, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng và kết nối các em vào cộng đồng học Toán uy tín”, cô Phương cho biết thêm.

Nhấn mạnh mục tiêu của sân chơi không dừng lại ở việc tổ chức một cuộc thi, mà hướng tới xây dựng môi trường học tập tích cực, góp phần thúc đẩy phong trào học Toán trong học sinh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Minh Hà khẳng định, khi học sinh thực sự hứng thú, việc học sẽ trở thành nhu cầu tự thân, từ đó tạo nền tảng bền vững cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.

Thực tế cho thấy, những mô hình học tập kết hợp giữa nhà trường và các sân chơi học thuật đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực. Khi các dạng bài mang tính tư duy được đưa vào lớp học, học sinh không chỉ học để thi mà còn học để hiểu và vận dụng. Điều này phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục phổ thông, trong đó nhấn mạnh phát triển năng lực thay vì chỉ truyền thụ kiến thức.

Tuy nhiên, để những chuyển biến này thực sự bền vững, cần có sự đồng bộ từ nhiều phía. Nhà trường cần chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy; giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn và khả năng tổ chức hoạt động học tập; phụ huynh thay đổi nhận thức, không đặt nặng thành tích mà chú trọng quá trình phát triển của con em.

Có thể thấy, việc khơi dậy hứng thú học Toán không chỉ là câu chuyện của từng lớp học hay từng giáo viên, mà cần được nhìn nhận trong tổng thể đổi mới giáo dục. Những mô hình như VNMF, dù ở quy mô nào, cũng góp phần gợi mở hướng đi trong việc xây dựng môi trường học tập tích cực.

Trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu về nguồn nhân lực có tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề ngày càng cao, việc đổi mới cách tiếp cận môn Toán càng trở nên cần thiết. Từ những chuyển biến bước đầu tại các sân chơi học thuật, có thể kỳ vọng vào những thay đổi sâu rộng hơn trong dạy và học, hướng tới mục tiêu phát triển năng lực người học một cách bền vững.