Tuy nhiên, trái với tính chất cấp bách của công trình, tại nhiều điểm thi công thuộc địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, công trường gần như rơi vào cảnh “án binh bất động” do chưa có mặt bằng để triển khai.
Dự án mở rộng đoạn cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) là chủ đầu tư, tổng mức gần 15.000 tỷ đồng, với chiều dài khoảng 22km, đi qua địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai, được chia làm 2 gói thầu XL1 và XL2. Dự án được khởi công ngày 19/8/2025. Tuy nhiên, đến thời điểm này, sau hơn 4 tháng triển khai, công trình vẫn vướng phải rào cản lớn ngay tại cửa ngõ Thành phố Hồ Chí Minh, nguyên nhân do công tác giải phóng mặt bằng tại hai phường Long Trường và Long Phước đang bị “giẫm chân tại chỗ”, khiến 7,85ha đất phục vụ thi công công trình chưa được bàn giao.
Sự chậm trễ kéo dài trong khâu giải phóng mặt bằng không chỉ đẩy dự án cấp bách này vào nguy cơ “lụt tiến độ”, mà còn gây nhiều phiền toái, thiệt hại cho cả người dân sinh sống trong vùng và nhà thầu thi công. Tại gói thầu XL1, đoạn từ Km4 đến Km25+920, hàng loạt trụ cầu cạn quan trọng không thể triển khai vì vướng mặt bằng, mặc dù máy móc thiết bị đã được tập kết đầy đủ tại công trường.
“Phần thi công dưới sông thì có thể làm được vì không liên quan đến nhà dân, còn những trụ cầu trên bờ đều vướng hết, không có cách nào triển khai thi công được. Máy móc thiết bị đã tập kết đầy đủ nhưng đành phải nằm chờ”, đại diện một đơn vị thi công gói thầu XL1 lắc đầu bất lực. Hầu hết các nhà thầu thực hiện gói thầu XL1 đều lâm vào tình trạng thiếu mặt bằng để thi công, nhiều đơn vị phải thi công cầm chừng, khiến tiến độ dự án đứng trước nguy cơ bị đình trệ nghiêm trọng.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, ở gói thầu XL1, các nhà thầu đã huy động khoảng 650 nhân sự và 120 máy móc thiết bị, nhưng hiện chỉ mới tiếp cận được phần mặt bằng đã giải phóng ở giai đoạn 1 với chiều rộng từ 5 đến 6m. Trong khi đó, để triển khai thi công theo ranh giải phóng mặt bằng ở giai đoạn 2, thì chiều rộng hành lang phải từ 17-20 m mới có thể triển khai thi công đồng bộ. Hiện nay, các hạng mục cầu Long Thành giữa sông Đồng Nai và các hạng mục thi công bên địa phận tỉnh Đồng Nai đang đáp ứng tiến độ.
Tuy nhiên, các hạng mục cầu cạn và cầu dẫn trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đang bị chậm khoảng 25% so với tiến độ theo yêu cầu do vướng về mặt bằng. Trong khi đó, Ban Quản lý dự án các đường cao tốc phía nam (SEPMU, đơn vị trực thuộc VEC), có nhiệm vụ quản lý dự án đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành đang từng ngày “thúc” các nhà thầu phải đẩy nhanh tiến độ để bảo đảm hoàn thành gói thầu đúng thời hạn theo quy định của hợp đồng.
Ngược lại, tại gói thầu XL2 ở phía bờ Đồng Nai, nhờ đã có sẵn quỹ đất ở giai đoạn 1, các mũi thi công đang được triển khai rầm rộ. Từ Km13+900 đến Km25+920, toàn bộ tuyến được thi công liên tục từ nút giao Vành đai 2 Thành phố Hồ Chí Minh cho đến sát cầu Long Thành, tạo nên sự tương phản rõ nét giữa hai bên bờ Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.
Trong khi nhà thầu bất lực vì thiếu mặt bằng, hàng trăm hộ dân có đất nằm trong vùng quy hoạch dự án cũng đang sống trong tâm trạng hoang mang, thấp thỏm vì phương án tái định cư và giá cả đền bù đến nay vẫn còn mơ hồ. Ông Trương Văn Phi (ngụ tại phường Long Phước, Thành phố Hồ Chí Minh) tỏ ra hết sức lo lắng cho biết, đến nay chính quyền vẫn chưa chốt phương án đền bù, nhưng liên tục có các đoàn vào đề nghị cho lấy đất để thi công trước.
“Chưa biết giá đền bù thế nào và được chi trả bao nhiêu, không thấy có phương án gì hết mà cứ vào xin nhà tôi cho làm trước. Mong chính quyền sớm giải quyết để gia đình tôi còn tính đường ổn định cuộc sống”, ông Phi nói.
Cùng hoàn cảnh, ông Nguyễn Duy Hiếu (phường Long Phước, Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ: "Người dân ở đây rất đồng tình và ủng hộ việc mở rộng dự án đường cao tốc, nhưng không thể cứ bắt chúng tôi sống trong tình trạng chờ đợi, ảnh hưởng cuộc sống nghiêm trọng, 'đi cũng dở, ở không xong' như thế này mãi được".
Một người dân khác cũng bức xúc cho biết, địa phương nhiều lần mời dân đến họp, có hứa hẹn cam kết, nhưng đến nay mọi việc vẫn mới chỉ dừng lại ở các thông báo thu hồi đất. Theo phản ánh của nhiều người dân, chính sự chậm trễ trong đền bù, tái định cư nên không ai dám cho nhà thầu mượn đất thi công, đẩy cả người dân và dự án vào thế “tiến thoái lưỡng nan”.
Thủ tướng Chính phủ đánh giá dự án mở rộng đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành là công trình khẩn cấp về tiến độ, thế nhưng hiện nay lại đang bị “mắc kẹt” bởi một vấn đề không mới là mặt bằng. Nếu Thành phố Hồ Chí Minh không có những hành động quyết liệt, đẩy nhanh tốc độ bàn giao mặt bằng và bố trí tái định cư cho người dân, nguy cơ vỡ tiến độ là không thể tránh khỏi. Hệ lụy chắc chắn không chỉ dừng lại ở một dự án đơn lẻ, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến sự phát triển của Vùng kinh tế trọng điểm phía nam, nơi đang đặt kỳ vọng rất lớn vào trục cao tốc huyết mạch này.
Đáng lo ngại hơn, sự chậm trễ hoàn thành dự án sẽ tạo thành một “điểm nghẽn” lớn, nút thắt cổ chai ngay thời điểm Cảng Hàng không quốc tế Long Thành đang chuẩn bị đưa vào khai thác, làm suy giảm hiệu quả đầu tư và năng lực kết nối của cả khu vực.
