Trong khi đó, nguồn lực đầu tư cho công tác cấp nước sinh hoạt tại khu vực này lại vẫn đang chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước. Bởi vậy, những giải pháp lọc nước tại chỗ ứng dụng các công nghệ mới được xem như một hướng mở bền vững, giúp người dân được sử dụng nước sạch với chi phí hợp lý.
Những mô hình mẫu
Do khai thác quá mức, nguồn nước ngầm vốn chiếm tới 40% lượng nước sinh hoạt đô thị đang cạn kiệt từng ngày. Trong khi đó, nguồn nước mặt từ 11 lưu vực sông lớn lại phải gánh chịu lượng lớn nước thải công nghiệp chưa qua xử lý. Đó chính là nguyên nhân khiến chất lượng nước suy giảm đến mức báo động.
Sau thời gian phát triển nóng, hệ thống cấp nước sạch tại Việt Nam tồn tại chênh lệch rõ rệt giữa đô thị và nông thôn. Trong khi người dân sống tại các thành phố lớn được bảo đảm nhu cầu nước sạch, thì ở những vùng ven đô, nhiều khu công nghiệp và khu tái định cư vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ nguồn nước sạch. Ở nông thôn, phần lớn hệ thống cấp nước chưa được đầu tư đồng bộ, khiến nhiều gia đình phải “sống chung” với nước giếng khoan, nước mưa, hoặc thậm chí là nước sông. Những nguồn nước ấy tiềm ẩn vô vàn nguy cơ ô nhiễm vi khuẩn, hóa chất và kim loại nặng, là nguyên nhân gây ra hàng loạt căn bệnh truyền nhiễm và mãn tính, đe dọa sức khỏe cộng đồng.
Là tỉnh miền núi cực bắc Tổ quốc, khoảng 98% nguồn cấp nước sinh hoạt ở Hà Giang là nguồn nước mưa, nước mặt từ khe, núi, ao hồ theo các loại hình cấp nước tự chảy, hồ treo, lu, bể, máng... Đây cũng là địa phương có tỷ lệ sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh thấp (58,6%), tỷ lệ sử dụng nước sạch theo Quy chuẩn Việt Nam chỉ đạt 12%.
Từ năm 2021, Dự án “Tăng cường tiếp cận nước sạch và vệ sinh môi trường cho trường học và người dân trên địa bàn tỉnh Hà Giang” đã được triển khai thí điểm tại năm trường học. Quá trình khai thác và vận hành tới giờ cho thấy: Năm mô hình xử lý, cấp nước sạch và nước uống trực tiếp ứng dụng công nghệ thẩm thấu ngược (RO) được lắp đặt với chi phí không cao, vật tư thay thế thấp. Trong đó, vốn từ nhà tài trợ là 580,29 triệu đồng (chiếm 82,2%), vốn đối ứng của địa phương là 125,92 triệu đồng (chiếm 17,8%). Công tác vận hành, bảo trì đơn giản, điện năng tiêu thụ thấp, phù hợp mô hình tự quản của mỗi đơn vị trường học, cũng như cụm dân cư.
Bên cạnh công nghệ RO, mô hình lọc sinh học Bio-sand được ứng dụng tại đây cũng giúp hơn 15.000 hộ dân tiếp cận nước sạch với chi phí vô cùng hợp lý, chỉ 500.000 đồng/bể, nhờ sử dụng vật liệu địa phương như cát, sỏi và than hoạt tính. Hai công nghệ trên được xem như những mô hình kiểu mẫu để các địa phương khác học tập và nhân rộng, góp phần nâng cao tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch, giúp tăng cường sức khỏe và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.
Chủ động với công nghệ xử lý nước tại chỗ
Theo các chuyên gia, công nghệ RO, với khả năng lọc bỏ hoàn toàn tạp chất, là “giải pháp vàng” cho những khu vực có nguồn nước ô nhiễm nặng, đặc biệt là nước giếng khoan. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi nước máy có thể còn dư lượng clo, RO giúp bảo đảm chất lượng nguồn nước phục vụ nhu cầu ăn uống hằng ngày.
Trong khi đó, công nghệ UF (Ultra Filtration, là công nghệ phân tách các chất gây ô nhiễm ra khỏi nguồn nước nhờ sử dụng màng lọc UF) với ưu điểm giữ lại khoáng chất tự nhiên, lại đặc biệt phù hợp với những vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ, nơi nước bị đục và nhiễm nhiều chất hữu cơ. Đây là giải pháp lý tưởng với miền trung do công nghệ này không cần năng lượng, phù hợp với tình trạng mất điện mùa lũ. Ngoài ra, các hệ thống lọc nano công suất nhỏ cũng góp phần mang nước uống trực tiếp đến 200 trường học vùng cao, giúp giảm đến 45% số ca tiêu chảy ở trẻ em tại Quảng Nam.
Ông Đoàn Minh Đức, Trưởng đại diện KSO - đơn vị chuyên kết nối các công nghệ mới của Hàn Quốc với doanh nghiệp Việt Nam, nhận định: Nhiều nhà sản xuất và cung cấp giải pháp xử lý nước sinh hoạt đã chủ động nghiên cứu, tích hợp công nghệ tiên tiến vào sản phẩm. Điều này cho thấy sự linh hoạt, tư duy nhạy bén trong quá trình phát triển, nhằm đáp ứng sát nhu cầu thực tế của người dân. Bên cạnh các công nghệ lọc nước sẵn có, việc tiếp thu và ứng dụng công nghệ hiện đại từ các quốc gia phát triển không chỉ giúp doanh nghiệp nhanh chóng mở rộng thị phần, nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn tạo nền tảng cho quá trình nội địa hóa và phát triển công nghệ trong tương lai.
Một số công nghệ lọc nước hiện đại từ Hàn Quốc đã được nghiên cứu và thử nghiệm tại Việt Nam nhằm đáp ứng đa dạng nhu cầu sử dụng nước sạch. Trong đó, công nghệ lọc RO đã được tối ưu hóa để giảm tỷ lệ nước thải, giúp tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu suất lọc.
Ngoài ra, các hệ thống lọc tổng cũng được thiết kế theo nhu cầu riêng của từng nhóm khách hàng, như chung cư, khu vực chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, xâm nhập mặn. Riêng tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, công nghệ điện phân nước mặn đang mở ra giải pháp đột phá trong việc xử lý nguồn nước.
Không dừng lại ở đó, vật liệu lọc cao cấp cũng góp phần nâng cao chất lượng nước, loại bỏ tối đa tạp chất và vi khuẩn, bảo đảm nguồn nước sạch đạt tiêu chuẩn cao nhất. Những công nghệ này hứa hẹn sẽ mang đến giải pháp bền vững, góp phần cải thiện chất lượng nước sinh hoạt tại Việt Nam.
Rõ ràng, công nghệ xử lý nước tại chỗ đang ngày càng được ưa chuộng bởi những lợi ích thiết thực mà nó mang lại. Thay vì phụ thuộc vào hệ thống cấp nước tập trung, vốn còn nhiều hạn chế, công nghệ xử lý nước tại chỗ cho phép mỗi gia đình, mỗi cộng đồng chủ động tạo ra nguồn nước sạch cho riêng mình.
Đây không chỉ là hướng đi giúp giảm tải áp lực lên hệ thống hạ tầng quốc gia mà còn tiết kiệm chi phí, góp phần cải thiện sức khỏe toàn diện, nâng cao chất lượng sống cho người dân, nhất là khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
