Bất cập hệ thống thủy lợi ở Hưng Yên

Biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, gây ra hình thái thời tiết cực đoan, khác biệt với những thông số thiết kế các công trình thủy lợi. Điều này đã hạn chế năng lực phục vụ của công trình, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế-xã hội nói chung và ngành nông nghiệp Hưng Yên nói riêng.

Thứ Ba, ngày 14/07/2026 - 07:03

Dù đã hoạt động hơn 40 năm nhưng trạm bơm An Quốc (xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên) chưa được thay thế những thiết bị hoen gỉ, cũ nát.

Trạm bơm An Quốc, xã Trà Giang được xây dựng từ năm 1986, hiện có 8 máy với tổng công suất 32.000m3/giờ phục vụ tiêu thoát nước cho khoảng 2.000ha thuộc xã Trà Giang, một phần xã Bình Nguyên và phường Trần Lãm. Tuy nhiên, những năm gần đây, trạm bơm không đáp ứng được yêu cầu thực tế. Đơn cử như cơn bão Yagi năm 2024 đã làm 70% cây nông nghiệp mất trắng.

Qua hơn 40 năm, trạm bơm đã xuống cấp trầm trọng; hệ thống nhà điều hành, nhà đặt trạm bơm tồi tàn, dột nát; tất cả các tổ máy hoen gỉ, cũ kỹ, khi hoạt động đều bị hiện tượng rò nước. Với điều kiện kinh phí hạn hẹp, hằng năm địa phương chỉ có thể sửa chữa nhỏ để khắc phục tạm thời cho sản xuất nông nghiệp.

Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên khai thác công trình thủy lợi Nam Thái Bình Đỗ Mạnh Hùng cho biết: Ngoài hệ thống trạm bơm xuống cấp, do ô nhiễm nguồn nước, cho nên nhiều thời điểm, công ty không có nhu cầu tưới nước nhưng vẫn phải vận hành một đầu tưới, một đầu tiêu để giải quyết ô nhiễm môi trường nước, chi phí vận hành rất tốn kém. Cống đóng mở liên tục nên máy móc, thiết bị chóng hư hỏng và tốn kém điện năng.

“Điểm nóng” của ô nhiễm nguồn nước tại Hưng Yên phải nhắc đến con sông Tân Việt dài khoảng 3,4km chạy qua làng nghề dệt nhuộm Phương La, xã Tiên La. Phó Giám đốc Xí nghiệp khai thác công trình thủy lợi Hưng Hà Bùi Lan Anh cho biết: Do ô nhiễm trầm trọng từ nước thải làng nghề chưa qua xử lý chảy ra sông nên người dân đắp 4 con đập để ngăn nước bẩn. Đến vụ sản xuất, xí nghiệp buộc phải làm việc với chính quyền địa phương vận động người dân phá đập tiêu thoát nước. Điều đáng nói, khi nước trong đồng cạn thì đơn vị vẫn phải bơm tưới nguồn nước ô nhiễm để dưỡng lúa vì không có lựa chọn khác. Vì vậy, diện tích lúa ở khu vực này có khi mất mùa, có khi năng suất rất thấp.

Lui về phía bắc tỉnh Hưng Yên, là hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải được đưa vào sử dụng từ năm 1959, có nhiệm vụ cấp nước tưới cho 116.665ha đất nông nghiệp, tạo nước cho nuôi trồng thủy sản, dân sinh và tiêu thoát nước cho gần 199.000ha vùng đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị tại vùng Đồng bằng sông Hồng, trong đó có tỉnh Hưng Yên. Tuy nhiên, ô nhiễm môi trường nước trong hệ thống đã trở thành "điểm nóng", đặt công trình trước nguy cơ mất chức năng phục vụ đa mục tiêu.

Lưu lượng nước từ sông Hồng qua cống Xuân Quan gần đây chỉ đạt khoảng 20% thiết kế, trong khi xâm nhập mặn với độ mặn hơn 3‰ xuất hiện thường xuyên hơn, vượt xa ngưỡng 1‰ cho phép. Ngoài ô nhiễm, biến đổi khí hậu làm thiếu hụt nước vào mùa khô và áp lực tiêu thoát nước trong mùa mưa lũ tăng lên. Chỉ trong trận lũ do bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024, nhiều vị trí bờ kênh có nguy cơ vỡ hoặc tràn, gây ngập úng kéo dài trên nhiều diện tích đất nông nghiệp.

Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Hưng Yên Đặng Xuân Thạnh cho biết: Hầu hết các công trình thủy lợi trên địa bàn được xây dựng theo quy hoạch thời kỳ hoàn chỉnh thủy nông (1972-1975) và bổ sung nâng cao năm 1983. Đến nay, các công trình không đáp ứng được các yêu cầu phát triển nền nông nghiệp hàng hóa, yêu cầu cấp và thoát nước phục vụ phát triển công nghiệp, đô thị,… đa ngành, cho dân sinh và bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Các công trình đầu mối tưới và cấp nước phần lớn xây dựng từ thời Pháp, có chất lượng, hình thức, kết cấu hạn chế, hiệu suất thấp. Hệ thống kênh dẫn nước từ kênh chính, cấp I, II nông, hẹp do ít được nạo vét, tình trạng lấn chiếm dòng chảy diễn ra phổ biến, nhiều vật cản làm ách tắc, ảnh hưởng đến khả năng dẫn nước, đặc biệt khi hệ thống hạ thấp mực nước để phòng úng thì nhiều trạm bơm không đủ nước để hoạt động...

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên Nguyễn Đức Kiền cho biết: Đơn vị đã có báo cáo thực trạng hệ thống công trình thủy lợi, đê điều và phương án phát triển hạ tầng thủy lợi, đê điều trên địa bàn. Trên cơ sở hiện trạng hệ thống công trình thủy lợi, đê điều trên địa bàn tỉnh và định hướng phát triển hệ thống thủy lợi của tỉnh trong giai đoạn tới, Sở đã rà soát danh mục các dự án dự kiến đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 là hơn 12.541 tỷ đồng để đáp ứng phục vụ sản xuất nông nghiệp và phòng, chống thiên tai.

Đối với hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, đầu năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên tổ chức khởi công giai đoạn 2 của công trình Trạm bơm Xuân Quan. Giai đoạn 2 thiết kế gồm 8 máy bơm, với tổng công suất 16 m3/s, nâng tổng công suất của cả trạm bơm lên 32m3/s.

Cuối tháng 6 vừa qua, Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên tiếp tục khởi công dự án xây dựng công trình điều tiết nước Nghi Xuyên thuộc Đề án phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, phục vụ đa mục tiêu và bảo vệ môi trường bền vững. Dự án được đầu tư với tổng mức 250 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh, thực hiện trong giai đoạn 2026-2028.

Theo Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Quyết định số 1479/QĐ-BNNMT phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Nâng cấp, hiện đại hóa và cải thiện môi trường nước hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải.

Dự án sẽ đầu tư sửa chữa, nâng cấp và xây dựng mới nhiều hạng mục công trình, kết hợp hiện đại hóa quản lý vận hành. Khi hoàn thành, hệ thống sẽ chủ động cấp nước cho khoảng 116.655ha đất nông nghiệp và thủy sản; tiêu, thoát nước chống ngập úng cho gần 199.000ha; cung cấp nước sinh hoạt, công nghiệp và cải thiện môi trường nước trên các trục sông.

Dự án được chia thành 2 dự án thành phần, với tổng mức đầu tư dự kiến 8.596 tỷ đồng, thực hiện dự kiến 4 năm, trong giai đoạn 2026-2030.

MAI TÚ và PHẠM HÀ