Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ vừa tổ chức thành công Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 16 với dấu mốc đáng nhớ khi hai bên tuyên bố hoàn tất tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do (FTA), mở ra cơ hội xây dựng một không gian thương mại rộng lớn với khoảng hai tỷ người tiêu dùng, chiếm gần 25% GDP toàn cầu. Không chỉ có ý nghĩa to lớn về mặt kinh tế, thỏa thuận còn là thông điệp về sức sống bền bỉ của thương mại tự do.
Được khởi động vào năm 2007, song do những khúc mắc liên quan một số vấn đề như thuế quan, tiếp cận thị trường và tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến trình đàm phán FTA giữa EU và Ấn Độ nhiều lần bị đình trệ. Các cuộc thương lượng thậm chí từng rơi vào trạng thái đóng băng gần như hoàn toàn trong gần một thập niên, trước khi được khởi động lại và đạt bước tiến vượt bậc những năm gần đây.
Theo giới chuyên gia, có nhiều nguyên nhân khiến Ấn Độ và EU đẩy nhanh tiến trình đàm phán sau nhiều năm dài “giẫm chân tại chỗ”. Trước hết, đó là những lợi ích rõ ràng về mặt kinh tế. Liên minh Cờ xanh là nhà đầu tư hàng đầu, đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất, chiếm khoảng 17% tổng kim ngạch xuất khẩu của quốc gia Nam Á. Trong khi đó, 6.000 doanh nghiệp EU đang hoạt động tại Ấn Độ. Dù trao đổi thương mại song phương tăng trưởng vượt bậc 10 năm qua, đạt khoảng 136 tỷ USD trong năm tài chính 2024-2025, song dư địa hợp tác vẫn còn rất lớn.
Sau nhiều năm chờ đợi, FTA giữa Ấn Độ và EU được kỳ vọng sẽ từng bước dỡ bỏ hàng rào thuế quan, hàng loạt mặt hàng xuất khẩu chủ lực của EU như ô-tô, rượu vang, hàng hóa công nghiệp sẽ có cơ hội tiếp cận sâu hơn thị trường tỷ dân của Ấn Độ. EU cũng sẵn sàng chào đón những sản phẩm dệt may, hóa chất, dược phẩm và điện tử… từ New Delhi. Đây là cơ hội để cả hai nền kinh tế tăng cường năng lực cạnh tranh, bảo đảm chuỗi cung ứng và củng cố khả năng chống chịu trước những cú sốc do làn sóng bảo hộ gây ra.
Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại Kaja Kallas nhận định, hai bên xích lại gần nhau vào thời điểm trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chịu áp lực chưa từng có. Thời gian qua, chính sách thuế quan mới của Mỹ đã kéo theo không ít sóng gió đối với cả hai nền kinh tế. New Delhi vẫn đang trong quá trình đàm phán thỏa thuận thương mại mới với Washington và hiện gánh mức thuế lên tới 50% để xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ. Về phía mình, EU cũng đang trải qua giai đoạn “cơm không lành, canh không ngọt” với Xứ Cờ hoa - đối tác truyền thống bên bờ Đại Tây Dương.
Trong bối cảnh đó, việc mở rộng mạng lưới thương mại, đa dạng chuỗi cung ứng không còn là một sự lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của cả Ấn Độ và EU. Về mặt tổng thể, dù không có cùng quan điểm trong nhiều vấn đề nhưng EU và Ấn Độ lại chia sẻ một số lợi ích cốt lõi. Trên thực tế, đối với New Delhi, Liên minh Cờ xanh vẫn là thị trường đầy tiềm năng với khoảng 450 triệu dân. Trong khi đó, Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới với tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng, cũng có sức hút đặc biệt với châu Âu. Vì vậy, hai bên đã lựa chọn gác lại khác biệt, tìm ra “điểm đồng” để cùng nhau hợp tác, hướng tới những mục tiêu phát triển chung.
FTA vừa đạt được cũng phù hợp chính sách về ngoại giao kinh tế mà cả Ấn Độ và EU đều đang triển khai. Thời gian gần đây, New Delhi đã đạt thỏa thuận thương mại tự do với hàng loạt đối tác như Anh, Oman, New Zealand.., qua đó thiết lập một mạng lưới FTA rộng lớn. EU cũng vừa ký kết hiệp định thương mại quy mô lớn với Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR) cùng nhiều quốc gia khác. Tiếp nối xu hướng đó, FTA giữa Ấn Độ và EU hứa hẹn bắc thêm một nhịp cầu hợp tác, giúp hai bên mở rộng thị trường, hạn chế tối đa sức ép từ làn sóng bảo hộ đang lan rộng.
FTA giữa Ấn Độ và EU đã góp phần định hình một xu hướng mới trong thương mại toàn cầu, điều chỉnh chiến lược phát triển theo hướng “đa dạng hóa”, mở rộng mạng lưới thương mại và đầu tư, giảm phụ thuộc vào một số đối tác lớn, qua đó nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các thách thức toàn cầu.
