Trong bối cảnh địa chính trị bất ổn, lạm phát dai dẳng và nhu cầu đầu tư chiến lược ngày càng lớn, đàm phán ngân sách của khối được dự báo sẽ rất khó khăn để có thể đạt đồng thuận
Thảo hạn của EU giai đoạn 2028- 2034, còn gọi là Khuôn khổ tài luận về ngân sách dài chính đa niên (MFF), là một trong những cuộc đàm phán khốc liệt nhất tại Brussels. Ngân sách này tương đương khoảng 1,2% GDP của 27 nước thành viên và chủ yếu dựa vào khoản đóng góp của các nước. Khuôn khổ tài chính cho 7 năm này nhằm đáp ứng đồng thời các ưu tiên về an ninh, quốc phòng, sức cạnh tranh, di cư, năng lượng và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, trong khi tiếp tục duy trì các chính sách truyền thống như nông nghiệp và phát triển kinh tế-xã hội.
Kế hoạch chi tiêu mới được EU xây dựng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh giá năng lượng cao và căng thẳng thương mại quốc tế, đồng thời phải cân đối nguồn lực dành cho quốc phòng, nông nghiệp và các khu vực kém phát triển. Đây là áp lực rất lớn khi EU vừa phải đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngày càng tăng cho quốc phòng, nâng cao năng lực cạnh tranh và an ninh kinh tế, vừa phải duy trì nguồn lực cho các chính sách truyền thống trong bối cảnh nguồn tài chính eo hẹp.
Bất đồng nảy sinh khi nhu cầu chi tiêu gia tăng nhưng khả năng đóng góp của nhiều nước bị hạn chế. Các nước thành viên EU chia rẽ sâu sắc về quy mô ngân sách. Đức, Áo, Đan Mạch, Phần Lan, Hà Lan và Thụy Điển, nhóm đóng góp ròng cho ngân sách EU, muốn cắt giảm chi tiêu mạnh hơn và cho rằng, việc tăng ngân sách phải đi kèm với trách nhiệm tài khóa, hiệu quả chi tiêu và phân bổ nguồn lực có trọng tâm.
Trong khi đó, Pháp, Tây Ban Nha, Italia và Ba Lan muốn bảo vệ nguồn tài chính dành cho các ưu tiên của khối để ứng phó những thách thức ngày càng gia tăng. Các nước và khu vực phụ thuộc nhiều hơn vào quỹ phát triển của EU lo ngại rằng, cắt giảm ngân sách sẽ làm suy yếu đầu tư hạ tầng, việc làm, năng suất và khả năng thu hẹp khoảng cách phát triển trong nội khối.
Khi các cuộc đàm phán về ngân sách dài hạn của EU bước vào giai đoạn quyết định trong những tháng cuối năm nay, Ireland, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên EU, đã đưa ra đề xuất ngân sách 1.620 tỷ euro, tăng 30% so với ngân sách hiện hành nhưng thấp hơn 8% so với đề xuất của Ủy ban châu Âu (EC). Đề xuất mang tính thỏa hiệp này cho thấy các bên bắt đầu tìm kiếm điểm cân bằng giữa yêu cầu tiết kiệm và nhu cầu đầu tư mới.
Dù vậy, mức ngân sách này vẫn chưa nhận được sự ủng hộ đầy đủ của các nước thành viên. Thụy Điển, một trong những nước đóng góp ngân sách ròng lớn của EU, cho rằng cần cắt giảm thêm hàng trăm tỷ euro bởi đề xuất của Ireland có thể khiến khoản đóng góp của nước này tăng 60%, gây sức ép lên ngân sách trong nước.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz hoan nghênh nỗ lực của Ireland nhưng nhận định các bên vẫn còn cách xa thỏa thuận, đồng thời nhấn mạnh ngân sách phải nằm trong khả năng chi trả của những nước đóng góp phần lớn nguồn tài chính. Trong khi đó, các nước thụ hưởng lo ngại việc thu hẹp tổng ngân sách hoặc thay đổi cách phân bổ có thể ảnh hưởng đến nguồn kinh phí dành cho nông nghiệp, phát triển vùng và thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực.
Ngân sách dài hạn của EU không đơn thuần là kế hoạch phân bổ chi tiêu, mà còn phản ánh sự thống nhất về các ưu tiên kinh tế, chính trị và an ninh của toàn khối. Vì vậy, bất đồng về quy mô và cơ cấu ngân sách có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai các mục tiêu chiến lược của liên minh. Các nước EU đang ráo riết chạy đua với thời gian để đạt được một thỏa thuận chung về ngân sách trước cuối năm nay, trước khi các cuộc bầu cử quốc gia tại một số nước thành viên có nguy cơ làm chệch hướng toàn bộ quá trình đàm phán.
Triển vọng đàm phán phụ thuộc vào khả năng các nước thành viên chấp nhận những thỏa hiệp về quy mô ngân sách, cơ cấu chi tiêu và nguồn thu. Trước thềm hội nghị tại Brussels, bài toán ngân sách càng trở nên phức tạp khi các nước thành viên phải đối mặt với nhiều sức ép đồng thời từ căng thẳng địa chính trị, lạm phát, trong khi phải phân bổ nguồn lực cho những yêu cầu không dễ trì hoãn như quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh... Bởi thế, thước đo thành công của hội nghị thượng đỉnh EU không nhất thiết là đạt được thỏa thuận cuối cùng ngay lập tức, mà là tạo ra lộ trình đủ rõ ràng để tiến trình đàm phán tiếp tục hướng tới mục tiêu đạt được thỏa thuận vào cuối năm nay.
