Cuộc đua vào vị trí Tổng Thư ký Liên hợp quốc nhiệm kỳ tiếp theo đang trong giai đoạn quyết liệt. Cộng đồng quốc tế kỳ vọng sẽ tìm ra một “vị thuyền trưởng” có khả năng tập hợp sự đồng thuận, xây dựng lòng tin giữa các nước đang có lợi ích chiến lược khác biệt, qua đó lèo lái “con thuyền” Liên hợp quốc vượt sóng gió, đồng thời củng cố tiếng nói của tổ chức đa phương này trong các vấn đề toàn cầu.
Việc lựa chọn tân Tổng Thư ký Liên hợp quốc, người dự kiến đảm đương vị trí này từ ngày 1/1/2027 được dư luận chú ý trong những tháng cuối năm 2026. Đại diện của Hy Lạp, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc tháng 10/2026, cho biết tháng 10 là thời điểm mà các nước thành viên cần “đạt được tiến triển và sự đồng thuận” về một tổng thư ký mới.
Theo quy trình, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc sẽ phải thống nhất một ứng cử viên để trình Đại hội đồng Liên hợp quốc. Hiện có 7 ứng cử viên tham gia cuộc đua, trong đó có Tổng Thư ký Cơ quan Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) Rebeca Grynspan và Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi.
Cuộc đua tìm ra người kế nhiệm Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres không đơn thuần là sự thay đổi mang tính định kỳ về nhân sự, mà còn là sự kiện khởi đầu cho một chương phát triển mới của Liên hợp quốc, với những cải cách mạnh mẽ, sâu sắc và toàn diện để tổ chức này thích ứng hiệu quả trong một thế giới đang biến đổi nhanh chóng.
Tân Tổng Thư ký sẽ gánh vác sứ mệnh dẫn dắt tổ chức bước qua giai đoạn sóng gió, khi các thách thức đồng thời nổi lên, như căng thẳng địa chính trị, sự thiếu hụt tài chính của tổ chức, cùng niềm tin dành cho chủ nghĩa đa phương bị lung lay. Người giành “vòng nguyệt quế” trong cuộc đua cũng phải hội tụ đủ uy tín, kinh nghiệm và bản lĩnh để tập hợp sự đồng thuận giữa các nước có lợi ích chiến lược hay quan điểm khác biệt sâu sắc trong các vấn đề quan trọng.
Liên hợp quốc đang trong một giai đoạn mà cuộc khủng hoảng tài chính và khủng hoảng niềm tin diễn ra ở mức độ nghiêm trọng. Về ngân sách, nguồn lực ít ỏi buộc Liên hợp quốc phải áp dụng chính sách “thắt lưng buộc bụng”. Khi các nhiệm vụ cốt lõi như gìn giữ hòa bình, hỗ trợ nhân đạo… bị cản trở do thiếu hụt tài chính, sẽ có nhiều đối tượng cần cứu trợ đứng trước nguy cơ bị gạt khỏi danh sách được cứu trợ, giúp đỡ. Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) mới đây cho biết, cơ quan này mới nhận được 3 tỷ USD trong tổng số 8,5 tỷ USD kinh phí cần thiết cho năm 2026.
Củng cố vị thế, tiếng nói của Liên hợp quốc cũng là nhiệm vụ không dễ dàng. Từng có những câu hỏi được dấy lên về vai trò tập hợp, dẫn dắt các nỗ lực chung trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và chia rẽ sâu sắc giữa các nước thành viên, trong đó có việc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc từng không thể thông qua dự thảo nghị quyết về tăng cường an ninh tại Eo biển Hormuz, dù xung đột ở khu vực này làm nghẽn mạch hoạt động thương mại toàn cầu.
Cải tổ Liên hợp quốc cũng là một nhiệm vụ cấp bách, cần sự tham vấn, đồng thuận của nhiều quốc gia, trong đó nổi bật là vấn đề cải tổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Câu chuyện về an ninh, hòa bình và phát triển ở châu Phi thường nằm trong chương trình nghị sự của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, song châu Phi vẫn chưa có đại diện thường trực tại cơ quan này.
Từ thực trạng nêu trên, có ý kiến cho rằng đang có sự bất cập về tính đại diện tại Hội đồng Bảo an. Cuối tuần vừa qua, Hội nghị cấp Bộ trưởng lần thứ 14 của Ủy ban Mười nước châu Phi về cải tổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã được tổ chức ở Libya.
Bối cảnh địa chính trị toàn cầu hiện nay đã thay đổi rất nhiều so với thời điểm cách đây 81 năm khi Liên hợp quốc được thành lập, đặt ra nhiệm vụ quan trọng của chủ nhân ghế Tổng Thư ký Liên hợp quốc nhiệm kỳ mới là thúc đẩy cải cách. Một trọng trách nữa là củng cố niềm tin của cộng đồng quốc tế đối với chủ nghĩa đa phương, để Liên hợp quốc tiếp tục được tin tưởng như “ngọn hải đăng” dẫn lối toàn cầu hướng tới tương lai hòa bình và hợp tác.
