Tư duy trải nghiệm du lịch hiện nay đã có nhiều thay đổi. Không còn đơn thuần là những chuyến đi hưởng thụ cá nhân, du lịch giờ đây đang trở thành một nỗ lực chung nhằm đóng góp giá trị cho cộng đồng và môi trường.
Theo nghiên cứu của nền tảng dịch vụ du lịch trực tuyến Booking.com, 85% du khách Việt Nam khẳng định rằng việc du lịch bền vững là ưu tiên hàng đầu và một tỷ lệ tương tự cũng mong muốn để lại những dấu ấn tích cực tại điểm đến.
Thực tế cho thấy, du lịch luôn là con dao hai lưỡi đối với bất kỳ địa phương nào. Kết quả khảo sát của Booking.com trên quy mô 32.500 người tại 35 quốc gia cho thấy một sự đồng thuận lớn về những đóng góp của ngành công nghiệp không khói này. Trong đó, 76% người dân Việt Nam nhìn nhận du lịch là động lực tích cực để phát triển kinh tế.
Những con số biết nói như 60% người dân ghi nhận sự tăng trưởng kinh tế, 55% tận dụng được cơ hội việc làm và 50% tận hưởng sự đa dạng hóa của các dịch vụ giải trí đã minh chứng cho vai trò hạt nhân của du lịch trong việc cải thiện sinh kế địa phương.
Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực, vẫn còn tồn tại nhiều con số đáng suy ngẫm: 41% người dân lo ngại về áp lực giao thông và rác thải, 32% chật vật với chi phí sinh hoạt đắt đỏ và 25% cảm thấy ngột ngạt vì sự quá tải du khách. Chính những nghịch lý này đặt ra yêu cầu giúp hóa giải mâu thuẫn giữa phát triển và bảo tồn.
Để giải quyết bài toán quá tải tại các điểm nóng du lịch, một trong những giải pháp căn cơ nhất chính là việc thay đổi bản đồ hành trình của mỗi cá nhân. Thay vì chen chân vào những không gian đã quá chật chội, xu hướng tìm về những “viên ngọc thô” như Phú Yên, Ninh Thuận với bờ biển hoang sơ hay Cao Bằng, Mù Cang Chải với nhịp sống chậm rãi giữa thiên nhiên hùng vĩ đang mở ra những hướng đi mới.
Việc phân tán luồng khách không chỉ giúp giảm áp lực lên cơ sở hạ tầng tại các đô thị lớn mà còn mang lại cơ hội phát triển kinh tế công bằng cho những vùng sâu, vùng xa, nơi mà mỗi đồng tiền chi tiêu của du khách đều mang ý nghĩa sống còn đối với cộng đồng bản địa.
Ngay cả tại những thủ đô sôi động như Bangkok (Thái Lan), việc lựa chọn một khu phố yên bình như Ari thay vì sự náo nhiệt của Thonglor cũng là một cách hành xử văn minh, giúp du khách chạm sâu hơn vào bản sắc thực sự của vùng đất đó.
Song hành với việc thay đổi địa điểm là câu chuyện về thời điểm. Du lịch ngoài mùa cao điểm không chỉ là một lựa chọn kinh tế mà còn là một hành động bền vững sâu sắc. Khoảng 35% du khách Việt đã bắt đầu ý thức được việc tránh xa những đám đông để tìm kiếm một nhịp điệu thư thả hơn.
Khi lượng khách được phân bổ đồng đều trong suốt cả năm, cộng đồng địa phương sẽ tránh được tình trạng làm ăn theo mùa vụ, từ đó có được nguồn thu nhập ổn định và bền vững hơn để duy trì cuộc sống thường nhật.
Một yếu tố then chốt khác cấu thành nên khái niệm du lịch bền vững chính là phương thức di chuyển. Thống kê chỉ ra rằng 48% người Việt kỳ vọng vào một hệ thống giao thông công cộng hoàn thiện hơn để phục vụ du lịch.
Khi du khách lựa chọn đi bộ, đạp xe hay sử dụng xe buýt hai tầng và hệ thống metro (tàu điện đô thị) tại các thành phố lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, họ không chỉ đang cắt giảm lượng khí thải carbon mà còn đang thực sự hòa mình vào nhịp thở của đô thị.
Ngay cả việc ngồi trên những chiếc xích lô truyền thống để ngắm nhìn phố phường cũng là một cách để gìn giữ những giá trị văn hóa xưa cũ, đồng thời hỗ trợ trực tiếp cho những người lao động bình dân tại địa phương.
Tuy nhiên, sức mạnh thực sự của du lịch đem tới cho đời sống cộng đồng bản địa lại nằm ở việc du khách chi tiêu như thế nào. Thay vì “rót tiền” vào các chuỗi nhà hàng quốc tế hay mua sắm tại các cửa hàng lưu niệm công nghiệp ở sân bay, việc lựa chọn các quán ăn gia đình và sản phẩm từ nghệ nhân địa phương sẽ tạo ra một dòng chảy tài chính trực tiếp và thiết thực.
Với 38% du khách dự định ưu tiên các doanh nghiệp nhỏ lẻ, mỗi món quà lưu niệm mua tại chợ truyền thống không chỉ mang đậm bản sắc vùng miền mà còn là sự tiếp sức cho những nghệ nhân đang miệt mài gìn giữ bản sắc truyền thống.
Bên cạnh trách nhiệm kinh tế, trách nhiệm với môi trường là một cam kết không thể tách rời. Trong bối cảnh rác thải đang trở thành nỗi ám ảnh tại nhiều danh thắng du lịch, việc 54% du khách mong muốn giảm thiểu rác thải trong chuyến đi là một tín hiệu lạc quan.
Những hành động tưởng chừng nhỏ bé như mang theo bình nước cá nhân, túi vải hay việc tuân thủ nghiêm ngặt các tuyến đường trekking (đi bộ đường dài/leo núi dã ngoại) để bảo vệ thảm thực vật nhạy cảm lại chính là nền tảng để bảo tồn hệ sinh thái.
Các doanh nghiệp khai thác du lịch cần hướng tới những trải nghiệm mang tính đóng góp trực tiếp cho thiên nhiên, như hoạt động bảo tồn rùa biển tại Côn Đảo hay những chuyến trekking kết hợp trồng cây và thu gom rác tại đỉnh núi Đại Bình ở Bảo Lộc.
Qua Báo cáo thường niên lần thứ 11 của Booking.com, có thể thấy du lịch bền vững không phải là một khái niệm xa vời. Khi mỗi cá nhân ý thức được rằng mình là một phần của hệ sinh thái du lịch, du khách sẽ không còn chỉ đi để nhìn ngắm, mà đi để hiểu biết, để sẻ chia và bảo vệ.
