Sức hút từ những làng quê
Tại xã Minh Thái, mô hình lưu trú Ecohost Trực Thắng đang trở thành một trong những điểm sáng của du lịch cộng đồng. Ngôi nhà truyền thống được xây dựng để con cháu sum họp mỗi dịp lễ, Tết đã được cải tạo thành nơi lưu trú dành cho du khách trải nghiệm đời sống nông thôn. Không gian yên bình của ngôi nhà mái ngói, sân gạch, ao vườn cùng sự tham gia trực tiếp của người dân địa phương vào các hoạt động phục vụ đã tạo nên nét riêng cho mô hình. Du khách nghỉ lại qua đêm, cùng chủ nhà đi chợ quê, nấu ăn, đạp xe qua các làng xóm, tìm hiểu nghề làm kèn đồng, nghề mộc, văn hóa Công giáo hay lịch sử khai phá vùng đất ven biển.
Xa hơn về phía cửa biển Ba Lạt, các mô hình du lịch cộng đồng cũng đang dần hình thành. An Eco Homestay tại xã Giao Hòa là một thí dụ. Từ mong muốn giữ chân du khách đến tham quan vườn quốc gia, chị Doãn Thị Thoa (thôn Điện Biên Đông) đã đầu tư gây dựng một khu lưu trú giữa không gian đồng quê với định hướng gắn trải nghiệm thiên nhiên với đời sống cộng đồng. Mấy năm qua, những hoạt động trải nghiệm như tham quan rừng ngập mặn, đi thuyền trên vùng cửa sông, mò ngao trên bãi triều hay khám phá các nhà thờ ven biển, lưu trú, thưởng thức ẩm thực bản địa… do An Eco Homestay tổ chức được du khách trong và ngoài nước rất yêu thích vì tính mộc mạc, giản dị, gần gũi thiên nhiên.
Sức hút lớn nhất của khu vực ven biển Ninh Bình hiện nay vẫn là Vườn quốc gia Xuân Thủy, vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới châu thổ sông Hồng. Với diện tích hơn 7.000 ha, nơi đây hiện có hơn 300 loài thực vật, gần 1.600 loài động vật và 222 loài chim, trong đó nhiều loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Xuân Thủy còn được ví như “ga chim quốc tế”, đón hàng chục nghìn cá thể chim di cư từ Siberia, Mông Cổ, Trung Quốc, Nhật Bản và nhiều quốc gia Đông Bắc Á về trú ngụ trước khi tiếp tục hành trình xuống phía nam.
Triển vọng sinh kế mới, bền vững
Dù có tiềm năng lớn, nhưng thực tế cho thấy du lịch nông thôn ở khu vực ven biển Ninh Bình vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng được hình thành từ sự năng động của người dân nhưng còn hoạt động đơn lẻ, thiếu liên kết. Chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều, khả năng ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp và nghiệp vụ du lịch còn hạn chế. Hạ tầng phục vụ du lịch tại nhiều nơi chưa đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.
Không ít cơ sở lưu trú vẫn gặp khó khăn trong việc kết nối với doanh nghiệp lữ hành, quảng bá sản phẩm hay xây dựng các tour trải nghiệm có chiều sâu. Một số địa phương có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng như làng nghề cây cảnh Vị Khê cũng đang vướng mắc về cơ chế sử dụng đất, khiến người dân chưa mạnh dạn đầu tư các công trình phục vụ khách tham quan.
Theo bà Bùi Thị Nhàn, Giám đốc điều hành Ecohost Việt Nam (đơn vị tư vấn, triển khai và vận hành mô hình du lịch cộng đồng), hiện có nhiều loại hình lưu trú khác nhau như Homestay, Ecohost, Eco-lodge. Với mô hình lưu trú Ecohost, người dân địa phương là chủ thể của du lịch, không phải người phục vụ đơn thuần. Họ được xem như chủ nhà đón khách đến chơi nhà, cùng trò chuyện để du khách tìm hiểu văn hóa, phong tục, tập quán địa phương. Để làm tốt vai trò, người dân phải có vốn văn hóa, kiến thức, có năng lực kể chuyện, làm nổi bật hồn cốt, giá trị văn hóa quê hương.
Đề án phát triển du lịch sinh thái khu vực Vườn quốc gia Xuân Thủy giai đoạn 2026-2030 mới được UBND tỉnh Ninh Bình phê duyệt được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo động lực mới cho du lịch trong khu vực. Theo đề án, hoạt động du lịch tại Vườn sẽ được tổ chức theo hướng bền vững, lấy bảo tồn thiên nhiên làm nền tảng, mục tiêu là xây dựng Xuân Thủy trở thành điểm đến hàng đầu về quan sát chim di cư của Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Với tổng mức đầu tư hơn 460 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước và xã hội hóa, đề án xác định hình thành các điểm du lịch sinh thái trọng tâm, đồng thời phát triển 4 tuyến du lịch đặc trưng gồm du thuyền vùng cửa sông, quan sát chim di cư, trải nghiệm sinh thái và du khảo đồng quê gắn với văn hóa cộng đồng. Mục tiêu của đề án không chỉ nhằm thu hút khách du lịch, mà còn hướng tới cải thiện sinh kế cho cộng đồng vùng đệm, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và giảm áp lực khai thác tài nguyên tự nhiên.
Theo ông Trịnh Văn Hậu, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Giao Xuân (xã Giao Phúc, xã vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Thủy), nhiều năm qua, dù đã tổ chức nhiều hoạt động du lịch tại Vườn nhưng các loại hình dịch vụ vẫn chỉ mang tính tự phát. Với đề án trên, ông kỳ vọng các hoạt động du lịch tại khu vực Vườn quốc gia Xuân Thủy sẽ được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp hơn, mang lại thu nhập ổn định và cải thiện đời sống người dân.
