Thời gian qua, nhiều mô hình du lịch cộng đồng khẳng định hiệu quả khi lấy không gian văn hóa bản địa làm nền tảng định vị điểm đến. Năm 2025, Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh thôn Lô Lô Chải (tỉnh Tuyên Quang) và làng Quỳnh Sơn (tỉnh Lạng Sơn) là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Hoạt động du lịch tại các ngôi làng vùng cao này phát triển dựa trên các sinh hoạt văn hóa đặc trưng của tộc người bản địa.
Cùng định hướng đó, mô hình bảo tồn văn hóa gắn với du lịch cộng đồng bền vững tại Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải (tỉnh Thái Nguyên) được công nhận là sản phẩm du lịch OCOP 5 sao tại Festival OCOP Việt Nam 2025. Tại tỉnh Đắk Lắk, du lịch buôn Akô Dhông tạo được dấu ấn riêng thông qua không gian cồng chiêng, nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực truyền thống và kiến trúc nhà dài của đồng bào Ê Đê. Những yếu tố này từng bước định hình sản phẩm đặc thù, giúp buôn làng hình thành vị trí trên bản đồ du lịch.
Thực tiễn cho thấy, khi cộng đồng giữ vai trò trung tâm trong gìn giữ không gian sống, kiến trúc và nếp sinh hoạt, thương hiệu du lịch hình thành một cách tự nhiên từ đời sống hằng ngày. Đối với du khách, lưu trú trong nhà sàn, thưởng thức ẩm thực truyền thống và tham gia vào các sinh hoạt của cộng đồng bản địa mang lại cảm nhận chân thực và sâu sắc về văn hóa tộc người.
Tuy nhiên, so với tiềm năng, mức độ phát triển lĩnh vực này chưa tương xứng. Phần lớn sản phẩm du lịch khai thác ở quy mô nhỏ, chưa tạo được sự nhận diện thương hiệu rõ ràng. Một số mô hình đã hình thành nhưng chưa gắn hình ảnh điểm đến với cộng đồng tộc người. Bên cạnh đó, các yếu tố nhận diện như không gian sinh hoạt, cơ sở lưu trú, lễ hội và hoạt động quảng bá chưa được triển khai đồng bộ khiến sản phẩm thiếu điểm nhấn, khó phân biệt giữa các vùng, miền.
Tại một số nơi, hoạt động khai thác diễn ra quá nhanh so với khả năng bảo tồn, trong khi các biện pháp bảo vệ môi trường và gìn giữ văn hóa chưa hiệu quả, làm gia tăng nguy cơ phai nhạt bản sắc. Ông Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam khẳng định: Văn hóa cộng đồng các dân tộc Việt Nam là khối di sản đồ sộ. Muốn bảo tồn và phát triển du lịch, văn hóa tộc người phải là hồn cốt tạo nên sức sống, sức hấp dẫn của điểm đến.
Nhiều chuyên gia nhận định, thương hiệu sẽ giúp định vị hình ảnh du lịch văn hóa dân tộc thiểu số Việt Nam trong tâm trí du khách và nâng cao hiệu quả điểm đến. Cách tiếp cận bài bản, thống nhất sẽ phát huy hiệu quả tiềm năng của lĩnh vực này.
Đại diện Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu ngành du lịch văn hóa chiếm 20% trong tổng doanh thu 130 tỷ USD từ khách du lịch vào năm 2030, đồng thời mở rộng thương hiệu quốc gia về du lịch văn hóa, Việt Nam cần chú trọng phát triển thương hiệu du lịch văn hóa dân tộc thiểu số một cách có chiến lược.
Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, hệ thống nhận diện thương hiệu du lịch văn hóa dân tộc thiểu số cần gắn với không gian văn hóa đặc thù và khả năng tiếp cận tri thức bản địa. Thương hiệu phải được hình thành từ tính chân thực của các giá trị văn hóa. Mọi hoạt động du lịch cần xuất phát từ cộng đồng địa phương, tránh sân khấu hóa và thương mại hóa quá mức.
Tiến sĩ Nguyễn Anh Cường, Khoa Quản trị du lịch và Ngôn ngữ quốc tế, Trường đại học Văn hóa Hà Nội cho rằng, hiện nay việc phát huy giá trị văn hóa gắn với du lịch thiếu sự liên kết giữa cộng đồng, doanh nghiệp và chính quyền. Bên cạnh đó, cần nâng cao nhận thức và niềm tự hào của bà con về gìn giữ bản sắc văn hóa, bảo đảm sự cân bằng giữa bảo tồn, phát huy và phát triển du lịch.
Với những chuyển biến tích cực, du lịch văn hóa tại các vùng dân tộc thiểu số đang đóng góp thiết thực, bảo đảm sinh kế và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân. Khi có chiến lược tổng thể và định hướng khai thác hợp lý sẽ góp phần hình thành hệ sản phẩm đặc sắc, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, khẳng định vị thế điểm đến Việt Nam.
![[Video] Hà Nội đón hơn 21 triệu lượt khách trong 7 tháng đầu năm](https://cdn.nhandan.vn/images/96664fff867a18844cf7965e4e1c1178a3dd9082e8af2e81cd9caa8b96268be6c40a4beba6a65b325c060a39133b80703e37c662bc09e2d24543adfb2b02530f/dung01-17-21-18still010.png.avif)
