Từ những bè cá thương phẩm ở cồn Sơn, ông Lý Văn Bảy đã phát triển thành một “bảo tàng cá” để khai thác du lịch. Trên diện tích gần một héc-ta mặt nước, ông Bảy làm hàng chục bè nuôi các loài cá khác nhau; trong đó có nhiều loại quý hiếm, đối mặt nguy cơ tuyệt chủng. Mỗi bè, ông gắn bảng tên, chú thích để du khách tìm hiểu về cá. Ông cũng xây dựng khu trưng bày hình ảnh, mô hình và thông tin các loài cá để phục vụ khách tham quan. “Mô hình này được khách rất ưa thích. Tôi cũng đã mở rộng không gian trải nghiệm bằng cách kết nối với các vườn cây, hộ dân trên cù lao thành chuỗi hoạt động du lịch cộng đồng gắn với đời sống sông nước. Từ đó, không chỉ người dân địa phương có thêm sinh kế mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa bản địa đã gắn bó lâu đời với dòng sông Hậu”, ông Bảy chia sẻ.
Cù lao Tân Lộc, nơi mà người dân địa phương ví là “hòn đảo ngọt đất Tây Đô”, từ lâu được định hướng phát triển thành một điểm du lịch cộng đồng. Được bồi đắp phù sa từ dòng sông Hậu, cù lao nổi bật với hệ thống vườn cây ăn trái mà người dân kết hợp sản xuất nông nghiệp và làm du lịch. Du lịch ở đây nhấn vào việc gắn kết với cộng đồng địa phương, từ việc trải nghiệm homestay, tham quan nhà cổ, thưởng thức các sản phẩm đặc trưng hoặc những món ăn dân dã.
Anh Phạm Quang Hiệp, du khách đến từ Đà Nẵng cho biết: “Các điểm du lịch cộng đồng như cù lao Tân Lộc rất phù hợp với những người muốn trải nghiệm sâu sắc văn hóa bản địa. Đến đây, chúng tôi được tìm hiểu một cách khá rõ nét về nếp sống, văn hóa của người miền Tây Nam Bộ. Sự mộc mạc, chân chất của người dân, kể cả những người làm du lịch mang đến cho khách sự ấm áp, thân thiện”.
Bên cạnh du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với làng nghề truyền thống cũng là hướng đi đang được nhiều địa phương khai thác. Từng là sản phẩm thủ công đặc trưng, tuy nhiên, trước sự cạnh tranh của thị trường, làng nghề hủ tiếu Cái Răng đứng trước nguy cơ mai một. Chính vì vậy, một số hộ dân đã chủ động kết hợp sản xuất với hoạt động du lịch cộng đồng.
Nhiều năm nay, các hộ quy hoạch lò hủ tiếu của mình thành khu tham quan, trải nghiệm làng nghề truyền thống. Đến đây, khách không chỉ được giới thiệu quy trình sản xuất mà còn trực tiếp tham gia các công đoạn làm hủ tiếu. Các hộ dân cũng chủ động liên kết với đơn vị lữ hành, đưa làng nghề vào các tuyến tham quan sau khi du khách trải nghiệm chợ nổi Cái Răng. Đồng thời, việc sáng tạo các sản phẩm mới như “hủ tiếu đa sắc”, “pizza hủ tiếu” cũng góp phần tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.
Thời gian vừa qua, Cần Thơ ngày càng chú trọng phát triển du lịch cộng đồng. Thông qua nhiều chương trình, kế hoạch cụ thể, thành phố tập trung hỗ trợ bà con tham gia làm du lịch, từ nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng phục vụ đến chuẩn hóa sản phẩm và kết nối với doanh nghiệp lữ hành. Các giá trị bản địa sẵn có đang từng bước được phát huy, tạo nên những trải nghiệm chân thực cho du khách.
Ngoài ra, theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, một trong những phương hướng, nhiệm vụ giai đoạn 2026-2030 về phát triển làng nghề nông thôn, thành phố xác định tập trung bảo tồn, khôi phục các nghề, làng nghề truyền thống đang có nguy cơ mai một, thất truyền gắn với du lịch; tập trung thu hút đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất, đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch; phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nông thôn, trải nghiệm du lịch làng nghề.
Du lịch cộng đồng ở Cần Thơ đang có nhiều chuyển biến tích cực, tuy nhiên, theo ghi nhận, các điểm đến vẫn còn những hạn chế nhất định, ảnh hưởng đến quá trình phát triển lâu dài, bền vững. Tại nhiều khu du lịch, quy mô các mô hình còn nhỏ lẻ, manh mún, thậm chí mang tính tự phát và thiếu liên kết trong không gian và chuỗi sản phẩm. Nhiều điểm đến trùng lặp về nội dung trải nghiệm. Trong khi đó, chất lượng nguồn nhân lực luôn là hạn chế cố hữu bởi người dân chủ yếu làm du lịch theo kinh nghiệm, thiếu kỹ năng phục vụ, ngoại ngữ, quản trị và marketing. Hạ tầng kỹ thuật tại nhiều điểm đến cũng bộc lộ không ít bất cập, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách...
Theo các chuyên gia, để phát triển du lịch cộng đồng hiệu quả và bền vững, Cần Thơ cần có cách tiếp cận đồng bộ hơn. Nhà nước sẽ đóng vai trò định hướng, hỗ trợ quy hoạch, đầu tư hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực trong khi người dân là chủ thể sáng tạo, gìn giữ giá trị bản địa và doanh nghiệp có nhiệm vụ kết nối thị trường.
Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng cho rằng: Không nên áp đặt mô hình cứng nhắc mà phải để cộng đồng tự kể câu chuyện của mình. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể hỗ trợ xây dựng tour, tuyến và quảng bá hình ảnh nhưng người dân địa phương phải chung tay tạo ra các sản phẩm có sức hút. Khi các bên thật sự thấy được lợi ích lâu dài, chất lượng dịch vụ sẽ nâng cao, bản sắc văn hóa cũng được bảo tồn và phát triển.
