Khoảng trống về kỹ năng số, tư duy xanh
Sự phát triển như vũ bão của công nghệ và yêu cầu ứng phó với biến đổi khí hậu khiến xu hướng tiêu dùng du lịch có sự dịch chuyển. Du khách ngày càng quan tâm đến các trải nghiệm số, tính thuận tiện trong hành trình và mức độ thân thiện của môi trường, điểm đến. Vì thế, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh được xác định là xu hướng tất yếu, đồng thời là hai trụ cột chiến lược để đưa du lịch Việt Nam phát triển nhanh, bền vững.
Nếu chuyển đổi số tác động đến cách thức tương tác giữa doanh nghiệp, điểm đến và du khách thông qua dữ liệu, nền tảng số, từ đó làm thay đổi căn bản phương thức vận hành, quản trị, cá nhân hóa trải nghiệm thì chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu phát triển du lịch theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, tôn trọng môi trường và văn hóa bản địa.
Theo đó, nguồn nhân lực du lịch cũng phải được trang bị năng lực số, năng lực xanh để thích ứng bối cảnh chuyển đổi kép của ngành. Trước đây, năng lực nghề của lao động du lịch chủ yếu được đo bằng trình độ nghiệp vụ, ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp; nhưng hiện nay còn là khả năng làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu và thực hành các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Một hướng dẫn viên bên cạnh bảo đảm hành trình thuận lợi, an toàn cho du khách còn cần biết sử dụng bản đồ số, ứng dụng thuyết minh tự động, truyền thông về du lịch có trách nhiệm… Một nhân viên marketing thay vì chỉ quảng bá theo cách truyền thống, còn phải biết phân tích dữ liệu khách hàng để xây dựng chiến lược tiếp cận, chăm sóc phù hợp. Một chủ cơ sở lưu trú cũng phải có kiến thức về tiết kiệm năng lượng, phân loại rác, kinh tế tuần hoàn để tối ưu hóa hiệu quả vận hành, đáp ứng tiêu chí phát triển xanh…
Tuy nhiên, trên thực tế vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa yêu cầu của chuyển đổi kép và năng lực thực tế của đội ngũ lao động du lịch. Dù nhận thức về du lịch có trách nhiệm và khả năng tiếp cận công nghệ của nguồn nhân lực có chuyển biến tích cực, song mức độ thích ứng với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh còn hạn chế. Trong khi đó, chương trình đào tạo tại các cơ sở giáo dục vẫn chậm đổi mới, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của thị trường lao động.
Hiện nay, các nội dung thiết yếu liên quan chuyển đổi kép như kinh tế tuần hoàn, xử lý rác thải nhựa, đánh giá vòng đời sản phẩm, quản lý dấu chân carbon hay vận hành các hệ thống quản trị du lịch thông minh gần như đang vắng bóng hoặc chỉ mang tính thử nghiệm mờ nhạt trong các trường đại học. Hậu quả là các doanh nghiệp du lịch phải tiêu tốn rất nhiều thời gian, chi phí để đào tạo lại nhân sự sau khi tuyển dụng. Thực trạng này đòi hỏi phải tái cấu trúc chương trình đào tạo để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi kép của ngành.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hồng Long, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch học, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, hiện nay, các nội dung thiết yếu liên quan chuyển đổi kép như kinh tế tuần hoàn, xử lý rác thải nhựa, đánh giá vòng đời sản phẩm, quản lý dấu chân carbon hay vận hành các hệ thống quản trị du lịch thông minh gần như đang vắng bóng hoặc chỉ mang tính thử nghiệm mờ nhạt trong các trường đại học. Hậu quả là các doanh nghiệp du lịch phải tiêu tốn rất nhiều thời gian, chi phí để đào tạo lại nhân sự sau khi tuyển dụng. Thực trạng này đòi hỏi phải tái cấu trúc chương trình đào tạo để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi kép của ngành.
Đổi mới đào tạo để thích ứng
Thực tế cho thấy, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không phải hai quá trình tồn tại tách biệt. Chuyển đổi số cung cấp công cụ để hỗ trợ xanh hóa du lịch thông qua đo lường, giám sát, quản trị các chỉ số môi trường, quản lý dòng khách, dự báo sức chứa điểm đến… Còn chuyển đổi xanh giúp định hướng việc sử dụng công nghệ theo mục tiêu phát triển bền vững.
Vì thế, trong đào tạo nhân lực du lịch, không nên tách riêng “số” và “xanh” mà cần tích hợp chúng trong một khung năng lực thống nhất. Ở đó, năng lực số không dừng lại chỉ biết sử dụng công cụ, mà còn là biết phân tích, khai thác dữ liệu một cách có trách nhiệm; năng lực xanh cũng không giới hạn ở ý thức bảo vệ môi trường, mà phải được thể hiện bằng những hoạt động nghề nghiệp thiết thực như lựa chọn các nhà cung ứng có trách nhiệm, khuyến khích du khách hạn chế rác thải nhựa, ứng xử văn minh…
Theo Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh, các cơ sở đào tạo du lịch cần chú trọng cập nhật chương trình giảng dạy gắn với yêu cầu của chuyển đổi kép. Trong đó, hình thành năng lực số phải trở thành một cấu phần quan trọng, với việc đào tạo kỹ năng từ sử dụng các nền tảng quản trị du lịch, phân tích dữ liệu khách hàng đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng sản phẩm và truyền thông điểm đến… Đồng thời, các nội dung về du lịch xanh, du lịch có trách nhiệm cần được đưa vào chương trình đào tạo như những học phần cốt lõi, góp phần hình thành tư duy phát triển bền vững cho sinh viên ngay khi còn trên giảng đường.
Các cơ sở đào tạo cần đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học để cung cấp những giải pháp ứng dụng cho ngành; bên cạnh đó là tăng cường liên kết giữa nhà trường, cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để gắn đào tạo với thực tiễn, giúp sinh viên ra trường có thể đáp ứng ngay nhu cầu công việc.
Từ thực tiễn đào tạo, Tiến sĩ Nguyễn Tư Lương (Trường đại học Thủy lợi) cho rằng, chính sách phát triển nguồn nhân lực du lịch cần được hoàn thiện theo hướng đồng bộ và phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Trước mắt là tăng cường đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng số, kỹ năng xanh cho lực lượng lao động hiện có; xây dựng khung năng lực nghề du lịch theo hướng tích hợp ba yếu tố: kỹ năng số, năng lực xanh và năng lực nghề nghiệp; có chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ du lịch, marketing số và du lịch thông minh.
Giải pháp quan trọng là tăng cường năng lực số cho đội ngũ giảng viên để ứng dụng vào nghiên cứu, giảng dạy, tạo điều kiện để giảng viên tham gia hoạt động thực tiễn tại doanh nghiệp nhằm cập nhật xu hướng ngành, nâng cao tính thực hành trong đào tạo. Ngoài ra, cần thúc đẩy hợp tác quốc tế và đào tạo số để giúp người học tiếp cận tri thức linh hoạt, liên tục, tăng khả năng hội nhập của nhân lực du lịch Việt Nam vào thị trường lao động toàn cầu…
Có thể thấy, mọi hành động chuyển đổi số, chuyển đổi xanh đều phải bắt đầu từ con người. Vì thế, đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực cũng chính là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực thích ứng và sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam.
