Mới đây, trong dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) trình Quốc hội, Chính phủ đã đề xuất cắt giảm thủ tục cấp phép đối với 25 ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Chủ đề này đã thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp và giới nghiên cứu chính sách. Bởi đây không chỉ là một động thái kỹ thuật của tiến trình cải cách thủ tục hành chính, mà còn là một bước chuyển lớn trong tư duy quản lý, theo hướng đề cao quyền tự do kinh doanh, tiết giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, thông thoáng và hiệu quả hơn.
Điều này cho thấy, việc Ngân hàng Thế giới và Văn phòng Nghiên cứu kinh tế vĩ mô ASEAN + 3 đánh giá, Việt Nam đã cải thiện mạnh mẽ môi trường vĩ mô, từ nhóm nước ở mức thấp vươn lên top bốn nước tốt nhất khu vực ASEAN, không phải là một kết quả ngẫu nhiên. Đó là sự tích lũy từ những nỗ lực không ngừng của Chính phủ và các bộ, ngành liên quan.
Theo Luật Đầu tư hiện hành, có 234 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, trong đó, cơ quan quản lý của nhiều ngành, nghề yêu cầu doanh nghiệp phải xin giấy phép trước khi hoạt động. Điều này khiến doanh nghiệp tốn thời gian, chi phí tuân thủ và không ít chi phí gián tiếp. Vì vậy, việc Chính phủ đề xuất chuyển 25 trong tổng số 234 ngành nghề kinh doanh có điều kiện sang cơ chế hậu kiểm sẽ tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp gia nhập thị trường nhanh chóng, chủ động và linh hoạt hơn.
Cơ chế hậu kiểm là phương pháp quản lý hiện đại, đã được nhiều quốc gia sử dụng để cân bằng giữa quyền tự do kinh doanh và yêu cầu quản lý nhà nước. Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không làm giảm tiêu chuẩn quản lý mà chỉ là thay đổi thời điểm và cách thức giám sát. Thay vì kiểm tra trước khi doanh nghiệp hoạt động bằng thủ tục cấp giấy phép kinh doanh, cơ quan quản lý sẽ tập trung theo dõi quá trình vận hành và chỉ xử lý khi có rủi ro hoặc dấu hiệu vi phạm. Cách tiếp cận này không chỉ đề cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp, mà còn giúp bộ máy quản lý tập trung nguồn lực vào những việc cần thiết hơn. Đây là một bước tiến phù hợp xu hướng hiện đại hóa quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam.
Nếu đề xuất này được thông qua và thực thi triệt để, Việt Nam sẽ có môi trường kinh doanh minh bạch, linh hoạt và tiệm cận thông lệ quốc tế.
Tất nhiên, hiệu quả thực tế của đề xuất này còn phụ thuộc vào cách thức triển khai, sự đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và cần có sự chuẩn bị nghiêm túc, minh bạch. Khi đó doanh nghiệp sẽ nắm rõ quyền lợi cũng như nghĩa vụ khi vận hành theo cơ chế mới, đồng thời chủ động tự kiểm soát, tự khai báo và tự chịu trách nhiệm.
Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, việc cắt giảm thủ tục hành chính đi kèm cơ chế hậu kiểm hiện đại dựa trên hệ thống phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro sẽ giảm tình trạng thanh, kiểm tra chồng chéo, trùng lặp, tràn lan, gây phiền hà cho doanh nghiệp. Đây sẽ là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp chủ động hơn, tự tin hơn khi bước vào thị trường, qua đó đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng và nâng cao vị thế quốc gia ■
