Thế mà hôm ấy, thím tôi mất tiền to. Thím kể, đầu tiên “nó” tặng quà thật, dăm món giá trị nhỏ. Rồi ngọt nhạt một lúc, thành tri ân bán hàng với giá ưu đãi “một lần duy nhất”, giảm giá tới 70-80%. Vấn đề là chỉ vài người nhanh tay nhất được “đặc quyền” này. Cứ thế, như ma xui quỷ khiến, đến cuối cùng, thím tôi vay bác hàng xóm tới 5 triệu đồng để mang về một lô hàng gồm nồi cơm điện, máy xay sinh tố, xoong, chảo… Dĩ nhiên, giá mỗi món hàng giả này đã được nhân lên 9-10 lần giá trị thật. Về nhà, thím tiếc đứt ruột, buồn phiền mất mấy ngày.
Bởi thế, khi xem loạt phóng sự về bẫy hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ gây xôn xao dư luận gần đây, tôi nhớ đến thím. Cũng như thím tôi, nạn nhân của mô hình này là những người cao tuổi. Họ được mời chào mua hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ nhưng giá trị không nằm ở việc đi nghỉ hằng năm, mà được hứa hẹn như một món đầu tư có thể bán lại, khả năng sinh lời cao. Nhiều ông, bà đã 80-90 tuổi dính “bẫy”, chi từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng để mua số lượng lớn hợp đồng, nhưng đổi lại chỉ là những xấp giấy vô giá trị.
Câu chuyện pháp lý về hành vi thao túng người cao tuổi ký tên mua những hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ có thể xử lý hay không, và xử lý ra sao là của cơ quan chức năng. Ở đây, tôi quan tâm hơn đến khía cạnh tâm lý của các nạn nhân trong cạm bẫy này.
Thật dễ để buông lời trách “tham lam” với những người đã dại dột dốc hết tiền tích cóp cả đời, thậm chí phải bán cả kỷ vật do lạc vào “ma trận” của những kẻ lừa đảo. Nhưng thực tế, họ đáng thương hơn đáng trách. Ngay khi bị đưa vào “tầm ngắm”, người già có rất ít cơ hội chống lại cái bẫy.
Vấn đề không hẳn là họ thiếu hiểu biết, mà nằm ở một điểm yếu khác, đó là sự cô đơn. Trong nhịp sống đô thị gấp gáp, con cái bận rộn kiếm sống, cháu chắt cuốn theo bài vở, người già bỗng trở thành những ốc đảo ngay trong chính nhà mình. Những kẻ lừa đảo, bằng kỹ năng thao túng tâm lý đã được đào tạo kỹ càng, dễ dàng đóng vai “con, cháu” để quan tâm, tâm tình, chia sẻ, từng bước dụ người già vào bẫy. Cũng một “bài” tri ân, tặng quà miễn phí như mấy nhóm bán đồ gia dụng kia, nhưng quá trình tiếp cận tinh vi, bài bản hơn, từ đó chiếm đoạt số tiền lớn hơn gấp bội.
Động lực ký hợp đồng mua quyền sở hữu kỳ nghỉ để đầu tư của người già có thể là sự ghi nhận: Họ tìm lại được giá trị của bản thân khi được quan tâm, tôn vinh, trân trọng như một “người tiêu dùng thông thái”, tuổi xế chiều vẫn có thể tiếp tục lo toan kinh tế cho con cháu. Đến khi lờ mờ nhận ra cái bẫy, người già tiếp tục phải lún sâu hơn vì sợ bị chính người thân trách móc, sợ mang tiếng lẩm cẩm.
Nếu không trong cuộc, rất khó để nói khái niệm “tỉnh táo” trong những vụ việc như thế. Không chỉ con cháu người bị hại, mà tất cả chúng ta cần nhận ra rằng, sự bảo vệ tốt nhất với cha mẹ trước những cạm bẫy thời công nghệ đôi khi chỉ là giữ kết nối gia đình, dành thời gian quan tâm và thấu hiểu.
