Tôi không còn nhớ đây là lần thứ bao nhiêu mình từ chối. Người bán vé số vẫn đang len lỏi giữa những chiếc bàn trong quán. Tôi không phải kiểu người mất niềm tin vào may mắn. Nhưng cũng không thuộc về số người tin rằng có thể dùng tiền để mua nó.
Cho đến khi tôi nhìn thấy con số 177.200 tỷ đồng. Đó là số tiền người Việt Nam dùng để mua xổ số trong năm 2025. Cũng trong năm 2025, tiền kiều hối gửi về Việt Nam đạt mức kỷ lục, ước đạt 18 tỷ USD.
Có người làm một phép so sánh, như vậy cứ 3 đồng gửi về thì có 1 đồng mua xổ số. Hiển nhiên, đây chỉ là sự so sánh về quy mô chứ không hề có mối liên hệ về việc sử dụng giữa hai dòng tiền. Tiền mua xổ số năm 2025 tương đương hơn 6 tỷ USD. Con số này, đặt trong bối cảnh tăng tốc của chu kỳ mới, vẽ lên một câu chuyện khác về niềm tin.
Nhưng điều khiến tôi dừng lại không phải là quy mô doanh thu. Số tiền rất lớn đó không được lấy ra từ két sắt của một người. Nó được ghép từ hàng chục triệu lần móc ví. Một tờ vé số sau giờ tan ca, khi chờ bát phở, mua vì nể người bán quen mặt. Mười nghìn đồng mỗi lần - nhỏ đến mức nhiều người gần như không phải cân nhắc.
Có lẽ vì thế, vé số là một trong số ít khoản chi vừa mang tính tiêu dùng, vừa mang tính kỳ vọng. Người ta biết xác suất trúng độc đắc rất nhỏ. Nhưng họ vẫn sẵn sàng đổi một khoản tiền rất bé để giữ lại cảm giác rằng ngày mai có thể khác hôm nay.
Trong kinh tế học, người ta thường nói đến việc con người sẵn sàng trả phí cho một cơ hội, ngay cả khi khả năng xảy ra rất thấp. Xổ số là thí dụ đặc biệt, bởi giá của cơ hội trúng số chỉ là 10 nghìn đồng. Khi hàng triệu người cùng trả một mức giá nhỏ cho cùng một hy vọng, nó tạo nên "chân dung" của kỳ vọng.
Doanh thu ngành xổ số trong 13 năm qua luôn giữ mức tăng trưởng đều đặn, 10,2% mỗi năm. Hiểu theo một cách khác, riêng xổ số đã đi trước đất nước ở mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Công bằng mà nói, công nghệ đã ít nhiều góp phần thay đổi bộ mặt ngành. Ngày nay, bạn có thể mua xổ số hay được trả thưởng thuận tiện hơn nhiều thông qua ứng dụng.
Nhưng ở khía cạnh khác, giá nhà, chi phí sống và áp lực thu nhập đang tăng nhanh. Bình quân tám tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng tăng 4,45% so cùng kỳ năm trước. Bộ Xây dựng cho biết mặt bằng giá nhà, đất tại Việt Nam năm 2025 đã tăng trung bình 10 - 30% so năm 2024. Xổ số dường như được kỳ vọng trở thành "tấm vé tốc hành" về đích. Thử tưởng tượng chỉ với 10 nghìn đồng cho một vé số, khoản thưởng cho người may mắn có thể lên tới cả trăm tỷ đồng. Nhưng khi nhiều người bỏ tiền mua vé số mỗi ngày, số tiền cả năm cộng lại đã trở thành cả trăm nghìn tỷ đồng.
Có lẽ đây không còn là câu chuyện về vé số. Đây là câu chuyện về cách nhiều người đang chi tiền cho niềm tin. Khi tôi ngẩng đầu lên, bóng người bán vé số đã xa khuất.
