Những tiết học triết vốn dĩ “khó nhai” đối với phần đông sinh viên. Nhưng tiếng cười hôm ấy không đến từ một câu chuyện hài. Vài người quay sang ghé tai nhau, không một ai ghi chép.
Khi tiếng cười nhỏ dần, giọng thầy lại vang lên vừa đủ nghe: Thôi, ta biết thế thôi nhé!
Không chỉ trên các giảng đường mới có những câu chuyện như thế. Một dòng chảy thông tin vẫn luôn âm ỉ phía dưới những diễn ngôn công khai trong cuộc sống hằng ngày. Những nhóm nhỏ chụm đầu trong góc quán cà-phê. Những tiếng rủ rỉ phía cuối mâm rượu sắp tàn và cũng không thể không kể đến những lời thầm thì phía sau một cánh cửa đóng kín.
Thực tế chứng minh, lịch sử hiếm khi thay đổi vào ngày ý tưởng được sinh ra. Nó thay đổi vào ngày ý tưởng ấy bước ra khỏi những cuộc trò chuyện riêng và được xã hội thừa nhận. Khi còn là lời thì thầm, một ý tưởng chỉ chịu trách nhiệm trước vài người nghe. Nhưng một khi đã trở thành diễn ngôn công khai, nó bắt đầu tạo ra những cách hiểu, cách diễn giải và cả những hành động vượt xa ý định ban đầu của người nói.
Các nhà xã hội học từ lâu đã chỉ ra một hiện tượng. Trước một vấn đề nào đó, nhiều người lựa chọn im lặng không phải vì họ không có chính kiến. Họ tin mình thuộc về số ít. Khi một ai đó nói thành lời, họ nhận ra những suy nghĩ tưởng như riêng lẻ thật ra đã tồn tại ở nhiều người. Nhưng ít nhất ở trạng thái im lặng, họ sẽ không phải chịu trách nhiệm với những gì mình nghĩ.
Chưa bàn đến đúng hoặc sai, ý tưởng không còn thuộc về cá nhân khi bước vào trạng thái diễn ngôn công khai. Nó trở thành đối tượng của đồng tình, phản biện, diễn giải và tranh luận. Đó là một thứ dễ bước vào nhưng rất khó có thể bước ra nguyên vẹn.
Rất khó để mỗi cá nhân nhận ra mình đang sống trong bước ngoặt của lịch sử khi nó vừa bắt đầu. Chỉ nhiều năm sau, người ta mới biết đâu là sự kiện mở đầu, đâu chỉ là tiếng động to rồi chợt lắng. Lịch sử từng thay đổi từ những hiện tượng như vậy.
Chuông báo hết giờ học réo rắt. Vài sinh viên ở lại lâu hơn một chút cạnh thầy. Ai đó thu gọn sách vở vội vã ra ngoài. Hành lang giảng đường vào giờ tan học, nhưng câu chuyện nhỏ to chưa dứt. Có lẽ phần lớn những câu chuyện thầy kể hôm ấy sẽ mãi dừng lại ở hành lang. Cũng có thể, một trong số đó sẽ đi xa, rất xa khỏi cánh cửa phòng học.
