Không quên những người nằm xuống

Không lễ cưới, không giấy đăng ký kết hôn, những gì liệt sĩ Huỳnh Văn Quên để lại cho người yêu chỉ là câu hẹn ước “Thắng trận này, anh sẽ về cưới em”. Nhưng ông Quên mãi mãi không về. 58 năm sau ngày ông hy sinh, bà Nguyễn Thị Lệ, nay vừa được công nhận vợ liệt sĩ, đỏ hoe đôi mắt khi cầm trên tay tấm di ảnh được phục dựng của chồng.

Trong căn nhà nhỏ ở ấp Bình Lợi, xã Vàm Cỏ (Tây Ninh), di ảnh liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã thế chỗ tấm bằng Tổ quốc ghi công trên ban thờ. Gần 60 năm qua, cả đại gia đình mòn mỏi ngóng tin để đưa hài cốt của ông về quê nhà. Tâm nguyện ấy đau đáu, khắc khoải trong lòng cha mẹ liệt sĩ đến tận lúc nhắm mắt xuôi tay. Với người ở lại, nỗi thương nhớ người chiến sĩ đã anh dũng hy sinh trong Chiến dịch Mậu Thân 1968 cũng chưa bao giờ nguôi. Bao năm nay, bà Lệ ở vậy thờ chồng, trọn bổn phận làm dâu với gia đình ông Quên.

Hành trình tìm kiếm liệt sĩ Huỳnh Văn Quên chỉ là một trong rất nhiều câu chuyện xúc động của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đó là một chiến dịch thiêng liêng, gấp rút, một cuộc chạy đua với thời gian đúng nghĩa của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, nhà khoa học và lực lượng thanh niên để đưa các liệt sĩ về với gia đình.

Trên lĩnh vực báo chí, tuyên truyền, cũng âm thầm diễn ra một “cuộc đua” khác. Theo quy luật nghiệt ngã của thời gian, mỗi ngày trôi qua, lại thêm những người mẹ liệt sĩ không kịp chờ đón con về, thêm những nhân chứng già yếu, đã mờ nhòe ký ức xưa. Chiến tranh càng lùi xa, khoảng trống chứng nhân lịch sử càng lớn.

Khi “những người muôn năm cũ” lặng lẽ đi xa, làm sao để nuôi dưỡng ngọn lửa trân trọng, biết ơn trong tâm khảm thế hệ trẻ, những người sinh ra giữa hòa bình và nhịp sống số hối hả hôm nay?

Câu trả lời có lẽ nằm ở chính cách những câu chuyện được kể. Chiến tranh không chỉ có những chiến dịch lớn, những chiến thắng lẫy lừng. Chiến tranh còn là tuổi 18, 20 của những chàng trai, cô gái để lại phía sau những ước mơ, hoài bão và cả mối tình đầu để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Đó là cách những “Mãi mãi tuổi hai mươi” của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc, “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” hay chuyện về mối tình son sắt, thủy chung của vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên gây xúc động.

Khi người trẻ nhìn thấy ở các thương binh, liệt sĩ hình bóng chính mình cùng độ tuổi, cùng khao khát sống mãnh liệt nhưng khác biệt về bối cảnh và quyền được chọn lựa, niềm thấu cảm mới thật sự xuất hiện. Sự trân trọng, biết ơn lúc này giống như sợi dây kết nối tâm hồn giữa các thế hệ.

Bên cạnh đó, cách thức “trao truyền ký ức” cũng cần một ngôn ngữ mới. Khi các nhân chứng lịch sử dần vắng thưa, chính nghệ thuật, công nghệ và trải nghiệm phải đảm nhận vai trò cầu nối. Nhìn những dự án phục dựng ảnh liệt sĩ bằng AI, hay những thước phim tài liệu ngắn thu hút hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội, chúng ta nhận ra rằng: Giới trẻ chưa bao giờ xem nhẹ lịch sử, họ chỉ đang tìm kiếm một phương thức tiếp cận phù hợp thời đại mình.

Mỗi dịp cuối tháng 7, những nén hương, ngọn nến lại được thắp lên tại hàng nghìn nghĩa trang liệt sĩ, mang theo sự trân trọng, biết ơn và lời hứa của thế hệ hiện tại với những người đã hy sinh xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Thời gian có thể làm mờ những dòng tên trên bia đá. Nhưng nếu sự thấu cảm đã gieo mầm trong thế hệ trẻ, ngọn lửa tri ân sẽ không bao giờ tắt, những người nằm xuống sẽ không bao giờ bị lãng quên.

Có thể bạn quan tâm

Rút ngắn khoảng cách giữa quy định và thực tế

Cùng với sự phát triển của xã hội, công tác xây dựng luật đang có nhiều thay đổi nhanh chóng và tích cực. Theo thống kê chưa đầy đủ, chỉ trong năm 2025 vừa qua, Quốc hội nước ta đã thông qua gần 90 đạo luật. Đây là dấu ấn lịch sử trong quá trình xây dựng và sửa đổi hệ thống pháp luật cho phù hợp thực tiễn đời sống.

Không còn chỉ là lãi lỗ

Quán bún đầu ngõ ồn ào từ lúc nào. Nồi nước dùng tỏa khói nghi ngút. Chiếc xe máy vừa dắt ra đã có xe khác điền vào chỗ trống. Bà chủ đứng chắn giữa lối đi, đang phân bua với người đối diện: "Giờ làm gì cũng phải cẩn thận, không như trước được nữa".

Nghịch lý phí chồng phí

Tôi ở chung cư. Hầm để ô-tô chứa được khoảng 140 chiếc. Ngày nắng ráo, hầm xe còn già nửa. Nhưng mấy hôm nay mưa rả rích suốt, căn hầm gần như trống không. Mua xe mà chỉ được dùng “dè sẻn” khi mưa gió, rét buốt, ấy là cái khổ của nhiều người ở một đô thị quá đông đúc, phố nào cũng “cấm đỗ, cấm dừng” như Hà Nội.

Trừng phạt và nhân văn

Gần 100 lỗi vi phạm, trong đó có 96 lỗi vi phạm giao thông và tổng tiền phạt 474,6 triệu đồng là hậu quả một lái xe ở xã Xuân Lũng (Phú Thọ) phải gánh chịu do thiếu ý thức tuân thủ pháp luật. Người này rơi vào tình trạng “khóc dở, mếu dở” khi bị phạt số tiền lớn gấp nhiều lần giá trị chiếc ô-tô “cà tàng” của mình.

Thế giới ảo và những bản án có thật

Trong vài ngày qua, vụ việc tranh cãi giữa những tay “giang hồ” gây náo loạn không gian mạng đã được cơ quan chức năng nhanh chóng vào cuộc. Cuộc “livestream” của các đối tượng tại một địa điểm thuộc tỉnh Bắc Ninh đã mang lại kết quả không mấy có hậu cho cả “nạn nhân” lẫn thủ phạm. Cơ quan công an đã khởi tố Nguyễn Văn Hợi (nick mạng là Khánh Sky), Hồ Văn Khoa và sau đó là Trần Đình Tiệp (nick mạng Vua quạt)… những người tham gia trực tiếp vào vụ việc.

Lo cho “thế hệ sandwich”

Đến ngưỡng tuổi 40, mốc được xem là bắt đầu giai đoạn trung niên, trọng tâm câu chuyện giữa tôi và bạn bè hình như đã thay đổi. Chúng tôi vẫn nhắc kỷ niệm xưa, vẫn “chém gió” về thời sự trong nước và thế giới, nhưng cuối cùng bao giờ cũng quay về những lo toan. Lo bố mẹ già, lo con chuyển cấp, lo sức khỏe đi xuống, lo mất việc, lo cơm áo gạo tiền… Sự trải lòng, dù không thay đổi được thực tế, vẫn trở thành nhu cầu tự thân trong cuộc gặp của mỗi chúng tôi.

Khi những ý tưởng thôi thì thầm

Hành lang giảng đường đại học vắng tanh. Sau một cánh cửa lớp, tiếng thầy giáo đều đều những kiến thức triết học. Bỗng giọng thầy ngừng lại, thay thế là tiếng cười của đám sinh viên.

Xây dựng môi trường sống từ mỗi gia đình

Trong một quãng thời gian ngắn, hàng loạt công ty liên quan vụ án "sở hữu kỳ nghỉ" và hàng trăm nhân viên đã bị cơ quan chức năng nhiều tỉnh, thành phố khởi tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây được đánh giá là sự vào cuộc nhanh chóng của cơ quan công an sau nhiều vụ việc đơn lẻ đã được người dân và truyền thông phản ánh.

Ảnh: MINH Lê

Những lá thư tay

Giữa một lần trò chuyện, người bạn tôi, giờ đã thành ông nội cho biết, anh vẫn thường xuyên viết cho con gái những lá thư bằng giấy. Trong mấy chục năm qua, và cho tới giờ, những lá thư ấy vẫn được anh viết cho con - cô con gái đang sống và làm việc ở một quốc gia cách anh cả chục nghìn cây số. “Mình muốn con gái nhìn thấy những dòng chữ được viết bằng bút mực. Thấu được tình cảm của người cha hàng ngày vẫn đang quan tâm, lo lắng và dõi theo con gái của mình…”.

Người lớn “rối” vì ghế trẻ em

Càng gần ngày 1/7, mốc quy định bắt buộc sử dụng ghế an toàn cho trẻ em trên ô-tô có hiệu lực, dư luận về vấn đề này càng “nóng”. Hầu hết tỏ ra bối rối, hoang mang do còn nhiều bất cập, khiến ngay cả khi muốn nghiêm chỉnh chấp hành, người ta cũng chưa biết phải làm sao cho… đúng.

Khoảng lặng giữa cuộc tăng tốc

Sáng nay tôi nhận hộ một món đồ do vợ đặt trên mạng. Người giao hàng lại là một cậu bạn thời đại học. Tuy nhiều năm rồi không gặp, nhưng tôi vẫn nghe ai đó nói cậu ấy đang làm ở một cơ quan báo chí lớn. Trước cái nắm tay chần chừ trên gói hàng, cậu bạn chỉ cười khẽ: Cơ quan tớ bị giải thể rồi.

Cái bẫy và khoảng trống của sự quan tâm

Thím tôi đã hơn 70 tuổi, sống ở thôn quê. Mấy năm trước, thím thấy bà con trong xóm kháo nhau có công ty đưa xe tải về tặng quà tri ân ở trường tiểu học trong xã. Đã nghe cảnh báo chuyện bị lừa mua hàng “rởm” giá cao, thím tôi cẩn thận để hết tiền ở nhà. Thím bảo: Chỉ đến nhận quà rồi về, mất tiền sao được!

Đại học “mất giá”

Tôi còn nhớ như in một ngày hè của hơn 20 năm trước. Sau buổi thi đại học cuối cùng, mặt trời đỏ lửa, nhưng lòng tôi phơi phới. Dù chưa biết kết quả, việc làm tốt bài thi cho tôi niềm tin rằng mình sẽ “vượt vũ môn”. Áp lực đỗ đại học khi ấy đúng là tảng đá lớn đè lên tôi, lên cả cha mẹ và gia đình của một thế hệ tôi.

Người kể chuyện và sự thật

Tiếng người nói mỗi lúc một to, rồi thêm cả tiếng vỡ của một đồ vật gì đó bằng thủy tinh. Cánh cửa một căn hộ chung cư cao cấp bật mở. Người phụ nữ chạy ra ngoài, loạng choạng rồi ngã xuống hành lang. Ít phút sau, mọi thứ yên ắng trở lại.

Dạy dỗ và rèn giũa

Ở thời điểm hiện tại, trẻ em có lẽ là nhóm được xã hội dành nhiều sự quan tâm hơn bất kỳ giai đoạn nào trước đây. Nếu như một thời, quan niệm “yêu cho roi cho vọt” từng được xem là cách rèn người trong hoàn cảnh thiếu thốn, thì ngày nay, việc nuôi dưỡng và bảo vệ trẻ em được nhìn nhận toàn diện hơn.

Thủ đô mất điện

Thủ đô mất điện

Trong mấy ngày “nắng như đổ lửa”, sức chịu đựng của một bộ phận người dân Hà Nội còn bị thử thách thêm bởi tình trạng mất điện, hoặc điện chập chờn tại nhiều khu vực.