Đầu tháng 7/2026, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dữ liệu điểm thi tốt nghiệp THPT, dư luận xã hội lập tức đổ dồn sự chú ý vào hiện tượng chưa từng có tại Tuyên Quang. Một tỉnh miền núi nhiều khó khăn về hạ tầng giáo dục, mới năm ngoái còn không có điểm 10 môn Toán nào, “bỗng nhiên” leo lên thứ hai cả nước với 154 điểm Toán tuyệt đối.
Đáng nói, trong số này, có tới 147 điểm 10 tập trung ở Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Qua phân tích dữ liệu, nhiều bài thi điểm tuyệt đối “hội tụ” ở một dải số báo danh liên tiếp. Chỉ sau ít ngày vào cuộc, cơ quan chức năng đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam một giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang để điều tra về hành vi “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”.
Chuyện tại Tuyên Quang năm nay không phải vết gợn đơn độc. Nhìn lại thời gian qua, kỳ thi tốt nghiệp THPT đã nhiều lần chứng kiến những bê bối tương tự, nơi kết quả thi bị can thiệp tinh vi bởi những kẽ hở trong quy trình.
Năm 2018, cả nước rúng động trước “đại án” gian lận điểm thi THPT quốc gia xảy ra tại các tỉnh Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình (cũ). Khi đó, hình thức thi trắc nghiệm đại trà vừa triển khai chưa lâu, đã bị các cán bộ khảo thí địa phương lợi dụng để tẩy xóa phiếu, nâng khống điểm của tổng cộng 347 bài thi. Sau khi vụ việc bị phát giác, nhiều cán bộ ngành giáo dục vướng vòng lao lý, hàng loạt cán bộ, đảng viên tại các địa phương bị kỷ luật về Đảng và chính quyền.
Ba năm sau, tháng 7/2021, hình thái gian lận chuyển lên “thượng nguồn” với bê bối lộ đề thi môn Sinh học từ ngân hàng câu hỏi gốc của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đề thi chính thức có sự trùng khớp ở mức rất cao (92,5%) với đề ôn tập của một giáo viên tại Hà Tĩnh. Hai cựu giảng viên tham gia quy trình ra đề thi sau đó đã bị khởi tố, xét xử và kết án.
Đến năm 2023, lỗ hổng lại xuất hiện ở khâu giám sát phòng thi khi thiết bị thông minh được thí sinh ở hai tỉnh Cao Bằng và Yên Bái (cũ) sử dụng để chụp ảnh đề các môn Ngữ văn và Toán, rồi tuồn ra ngoài qua mạng xã hội để… nhờ giải hộ ngay trong giờ thi.
Trong cơ chế xét tuyển đại học hiện nay, mỗi điểm số môn thi tốt nghiệp THPT bị can thiệp đồng nghĩa với việc cơ hội chính đáng của một thí sinh học thật, thi thật bị tước đoạt. Và đáng lo hơn, những gì bị phanh phui chắc chắn không phải toàn bộ các hành vi gian lận thi cử. Đó có thể chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.
Không phải tự nhiên nhà giáo được tôn vinh là nghề cao quý. Cả xã hội đặt niềm tin vào trọng trách của nền giáo dục là vun đắp nhân cách, bồi dưỡng kiến thức và định hình tư duy cho thế hệ chủ nhân đất nước tương lai. Trường học là nơi đầu tiên mà tâm hồn như trang giấy trắng của các em được tiếp cận các khái niệm sòng phẳng, công bằng và minh bạch.
Nếu “trang giấy trắng” ấy sớm bị hoen ố bởi những bê bối điểm số, thi cử, hệ lụy sẽ là lâu dài. Bước ra từ ghế nhà trường để vào đời sau này có thể là những người mang tư duy “mánh lới”, coi trọng cách “can thiệp mềm” và đi lối tắt thay vì nỗ lực tự thân. Hậu quả sau đó là một cấu trúc xã hội méo mó, nơi các giá trị thực học, thực tài bị đẩy xuống thứ yếu.
Trong bối cảnh cần tạo đột phá phát triển để xây dựng đất nước hùng cường, Đảng, Nhà nước đặc biệt chú trọng việc thu hút nhân tài. Ngoài cơ chế đãi ngộ đủ tốt, thứ quyết định để người tài cống hiến, gắn bó cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp là sự sòng phẳng với niềm tin họ gửi gắm. Môi trường ấy chỉ có thể được xây dựng bởi những con người giàu tư cách và nỗ lực từ trên ghế nhà trường.
