Vì không muốn bỏ phí sách
Trong một lần dọn nhà, bạn Phạm Ngọc Hoàng Huy thấy rất nhiều sách cũ còn tốt vứt lăn lóc. Bỏ thì phí, bán đồng nát chẳng được bao nhiêu, để thì chật nhà. Huy băn khoăn với Dũng và Lộc, và SCT ra đời.
Ban đầu, đây chỉ là một nhóm nhỏ tự tạo không gian chia sẻ sách cho nhau. Nhưng không ai ngờ trong vài tháng, SCT nhận được không chỉ sự ủng hộ của người mượn sách, mà cả những người sẵn lòng cho sách.
Theo bạn Huỳnh Quang Dũng, ra mắt từ tháng 12-2016, đến nay SCT có hệ thống kiểm soát nguồn sách, nguồn nhân lực… khá hoàn thiện. Nhóm thực hiện dự án giống như công ty thu nhỏ, có phòng ban như phòng marketing, nhân sự… Không chỉ mang đến dự án có ý nghĩa cho mọi người, các thành viên còn tự “đào tạo” nhau trưởng thành qua mô hình “công ty SCT” thú vị.
Ngô Đức Cường là sinh viên ĐH Sư phạm ngành tâm lý học, chuyên ngành quản lý nhân sự. Trở thành cộng tác viên (CTV) của SCT, Cường có cơ hội thực tập chính ngành mình đang theo đuổi khi hỗ trợ ban nhân sự dự án. “SCT không chỉ là hoạt động tình nguyện, mà thật sự là môi trường để em học một cách bài bản”, Cường cho biết.
Ở SCT, bất kỳ ai muốn mượn một cuốn có trong thư viện chỉ cần đăng ký thông tin bao gồm họ tên, số điện thoại, email và địa chỉ. Cuốn sách đó sẽ được chuyển qua bưu điện (miễn phí chiều gửi) hoặc nhận sách tại điểm thư viện trong thành phố. Sau một tuần, sẽ có tin nhắn tự động nhắc nhở trả sách.
Bạn Thanh Trúc (quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh) nói: “Mình canh cuốn “Nói sao cho trẻ chịu nghe, nghe sao cho trẻ chịu nói” trên mạng mấy tháng chưa có hàng. May sao SCT có và cho mình mượn”. Bạn Mạnh (Bắc Ninh) thì vui vẻ: “Thứ ba mình nhắn tin mượn cuốn “Suối nguồn”, chiều thứ năm đã nhận được dù ở hai đầu đất nước. SCT thật tuyệt vời!”.
Trước kia từng có dự án sách cộng đồng bày sách trong tủ, để mọi người tự do đổi sách mình có lấy sách mình cần. Chẳng bao lâu tủ sách toàn… sách giáo khoa, những cuốn hay thì biến mất chẳng tăm hơi. Đáp lại thắc mắc này, Dũng tự hào SCT chưa từng mất cuốn sách nào, chỉ có tặng luôn người mượn. “Bọn mình làm văn hóa thì phải nghĩ tới mục đích văn hóa, chứ không thể đắn đo thiệt hơn. Mình làm họ tin thì họ mới trao lại niềm tin cho mình”, Dũng nói. Trên cơ sở đó, SCT gửi sách đi tỉnh cho độc giả luôn kèm theo một bức thư dễ thương để cuốn sách giống như một món quà. Sự tỉ mẩn ấy đôi khi được đền đáp theo cách không ngờ tới. Có người trả sách đã mượn, “trả” luôn cả gia tài sách họ có đóng góp vào thư viện. Có người gửi kèm quà quê hay bức thư tay rất tình cảm.
Ban đầu, SCT chỉ có khoảng 20 đầu sách. Số sách trong kho dần tăng lên khi có nhiều người biết tới dự án. Có lần một chị gọi điện ngỏ ý tặng sách, mọi người rất vui. Lúc chị mang sách tới và nói các bạn ra ngoài lấy, vì đường sách cấm xe, chị không vào được, mọi người thấy khó hiểu. Khi chạy ra, thấy chị bị cụt hai chân, đi lại bằng xe dành cho người khuyết tật, tất cả đều xúc động… Cứ như thế, kho sách SCT ngày càng phong phú, dồi dào.
Sách thu về, SCT chưa cập nhật lên kệ ngay mà phân loại trước: sách có phải sách giả không, có được lưu hành không, chất lượng bảo đảm không… Sách đủ chuẩn thì dán mã và cập nhật lên hệ thống.
Sau một năm rưỡi hoạt động, SCT đã mang sách tới hơn 22 tỉnh, thành phố hoàn toàn miễn phí, từ 20 đầu sách ban đầu tăng lên gần 11.000 đầu sách, cho mượn 5.000 đầu sách trên cả nước. Có “chi nhánh” ở nhiều nơi, hỗ trợ nhiều dự án khác về sách. Lượng người theo dõi fanpage ngấp nghé 30 nghìn. Nhân sự từ ba người tăng lên hơn 40 người. Một tuần, lượng người mượn đọc online và offline khoảng 500 lượt. Các bạn cũng đang gấp rút hoàn thiện website mới và đẩy mạnh truyền thông.
Mùa hè 2018, Sở Giao thông vận tải và đường sách TP Hồ Chí Minh tài trợ cho dự án mô hình xe bus thay thế kệ sách ban đầu và trạm chờ bé xinh để khách tới đọc có thể ngồi không lo mưa nắng. Đây là bus sách đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam. Bus hoạt động từ 8 giờ 30 - 12 giờ, 15 giờ - 19 giờ.
Thư viện lớn nhất
“Tình cờ”, nhưng không vì thế mà các bạn làm dự án chỉ với lòng nhiệt thành. Là “dân làm kinh tế”, nên team “đầu não” SCT có tham vọng khá lớn trong phát triển SCT. Các bạn vạch “đường lối” ngay từ ngày đầu: hai năm đầu không làm thương mại mà chạy truyền thông thật tốt nhằm tạo dựng mối quan hệ và kinh nghiệm; hai năm tiếp theo “bung” hoạt động chính. Không dừng lại là dự án cộng đồng, Dũng, Huy… mong muốn SCT có thể tự “nuôi thân”. Vì thế, họ chuyển hướng trở thành DNXH, có nguồn thu để giữ các hoạt động miễn phí.
Hoạt động chính mà SCT chuẩn bị “bung” ra là thư viện sách online đầu tiên và lớn nhất cả nước. Thư viện sẽ hoạt động như một mạng xã hội về sách, có hàng vạn đầu sách ở nhiều tỉnh, thành phố, giúp người dùng định vị nguồn sách mình cần ở đâu thông qua website và ứng dụng di động. Theo đó, hai thành viên của SCT ở gần nhau sẽ liên kết cho nhau mượn sách, thay vì phải vòng qua SCT. Website hiện đang được xây dựng và chạy thử.
Bên cạnh đó, SCT cũng giúp xây dựng “chi nhánh” ở nhiều địa bàn để giảm tải việc gửi sách quá xa. “Dù có là DNXH, bọn mình vẫn bám mục tiêu đầu tiên và duy nhất là lan tỏa văn hóa đọc, không để thương mại hóa. Bọn mình không có nhu cầu làm dự án để kiếm tiền. Vì hiện tại công việc riêng có thu nhập rất tốt rồi”, Dũng nói. Hiện Dũng đang làm marketing cho một bệnh viện thẩm mỹ, còn Huy làm việc tại Vietjet. Những bạn khác cũng có công việc riêng, đến với SCT như một lần “thực tập khởi nghiệp” vậy.
Chia sẻ về chi phí xây dựng và duy trì SCT, Dũng cho biết ban đầu đều là tiền túi của Huy và Dũng bỏ ra như phí gửi sách cho bạn đọc tỉnh xa, vận chuyển lưu trữ… Riêng khoản xây dựng website đã tốn khoảng 4.000 - 5.000 USD. May mắn là sau này SCT có tiền thưởng từ một số cuộc thi, được một số công ty sách ký kết hỗ trợ. Sau này, website sẽ có khoản thu từ quảng cáo, bán sách… đủ để phát triển dự án và hỗ trợ CTV.
“Mình đã thay đổi nhiều từ khi làm SCT. Là dân kinh tế, trước khi làm gì đều tự hỏi cái đó tốn bao nhiêu tiền, thu về bao nhiêu. Nhưng ở dự án này, mình không còn đòi hỏi nhiều nữa”, Dũng nói.
