Đây quả thật là cuộc ngược dòng ngoạn mục của một nhà phê bình trên đường thơ; đánh dấu mốc trong hành trình sáng tạo bền bỉ, nghiêm cẩn và nhất quán của chị.
1. Sinh năm 1978 tại Quảng Bình cũ, được đào tạo bài bản về lý luận văn học, Hoàng Thụy Anh bước vào văn chương bắt đầu bằng phê bình, trước khi khẳng định cá tính của mình trong thơ. Ở Hoàng Thụy Anh, hai hành vi phê bình và sáng tác tưởng như đối lập này lại song hành, bổ sung cho nhau, nâng tạo nên một chân dung văn học đa nhạy, giàu tính tổng hợp nhưng không kém phần sắc nét.
Trong lĩnh vực phê bình, Hoàng Thụy Anh được biết đến như một cây bút có ý thức lý luận rõ ràng, nền tảng lý thuyết vững vàng, luôn cập nhật các hệ hình tư tưởng hiện đại, đồng thời giữ được sự tỉnh táo cần thiết trước những trào lưu chớp nhoáng, dễ dãi. Các tác phẩm của chị cho thấy hướng tiếp cận phê bình đặt trọng tâm vào ý thức cái khác, tinh thần đối thoại và tính khai mở của văn bản. Với chị, phê bình không là hoạt động “phán xét” văn bản từ bên ngoài, mà là quá trình đi sâu, đồng cảm, tương tác bình đẳng giữa chủ thể phê bình và tác phẩm. Chị nhìn nhận văn bản như một chỉnh thể sống, gắn với bối cảnh văn hóa, tư tưởng, lịch sử cụ thể, đồng thời mở ra khả năng diễn giải đa chiều, khoan lượng và nhân văn. Các tác phẩm của chị thường giữ được giọng điệu nhã nhặn, tiết chế, nhưng hàm chứa chiều sâu tư duy, cho thấy một thái độ làm việc nghiêm túc và tôn trọng tác giả, tác phẩm.
Cho đến nay, Hoàng Thụy Anh có lẽ là nhà phê bình nữ sở hữu số lượng đầu sách phê bình nhiều nhất trong đội hình cùng lứa 7x, 8x, trong đó có nhiều công trình đoạt giải thưởng uy tín. Có thể kể đến: “Thơ Hoàng Vũ Thuật - nhìn từ thi pháp học của Roman Jakobson” (chuyên luận, NXB Thuận Hóa, 2010); “Bản xô-nát thi ca” (tiểu luận - phê bình, NXB Hội Nhà văn, 2012) - Giải A Giải thưởng Lưu Trọng Lư 2012; “Tiếng vọng đa thanh” (tiểu luận - phê bình, NXB Hội Nhà văn, 2016) - Giải C Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam 2016; “Phê bình văn học & ý thức cái Khác” (tiểu luận - phê bình, NXB Hội Nhà văn, 2018) - Giải B Giải thưởng Lưu Trọng Lư 2018; “Thơ Hồ Thế Hà & giấc mơ cỏ hát” (chuyên luận, NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh, 2020); “Sức mạnh của vết thương” (tiểu luận - phê bình, NXB Văn học & Sbooks, 2021); “Sự thật là đóa hoa lộng lẫy” (tiểu luận - phê bình, NXB Hội Nhà văn, 2022); “Nhã nhặn của phi lý - nhìn từ văn xuôi Văn Thành Lê” (chuyên luận, NXB Văn học & Sbooks, 2025).
2. Việc nhà phê bình Hoàng Thụy Anh "cơi nới” mình sang thơ không phải là một “cuộc rẽ ngang” ngẫu nhiên, mà là kết quả của một chuyển dịch nội tại. Nếu phê bình giúp chị nhận diện cấu trúc, thi pháp và giới hạn của ngôn ngữ, thì thơ lại là nơi chị thử thách chính những giới hạn đó bằng trải nghiệm cá nhân. Nếu phê bình đòi hỏi chị sự nghiêm cẩn, lý trí thì thơ ca lại tạo không gian cho chị hồn nhiên, thỏa sức đi hết miền đắm say với văn chương, như bản năng nữ giới và chất nghệ sĩ vốn có trong chị.
Trước “Thơm từ nỗi đau”, Hoàng Thụy Anh đã trình hiện mình với “Người đàn bà sinh ra từ mưa” (thơ, NXB Hội Nhà văn, 2017), cho thấy một giọng điệu nữ tính nhưng không ủy mị, trầm tĩnh nhưng không hờ hững. Thơ chị thường xoáy sâu vào các vấn đề bản thể: Thân phận con người, ký ức, mất mát, sự tự vấn về cái tôi và mối quan hệ giữa cá nhân với thế giới.
“Thơm từ nỗi đau” là tập thơ đánh dấu độ chín trong hành trình sáng tác thơ của Hoàng Thụy Anh. Tập thơ được tổ chức như một chuỗi suy tưởng liên tục về những trải nghiệm cá nhân đến cảm thức cộng đồng. Điều làm nên giá trị của tập thơ không nằm ở việc tự thuật nỗi đau, mà ở cách nhà thơ đối diện, truy vấn và chuyển hóa nỗi đau. Nỗi đau trong thơ Hoàng Thụy Anh được nhận thức như một phần tất yếu của đời sống tinh thần; được chuyển hóa thành năng lượng tích cực để tự cứu rỗi và lan tỏa. “Thơm từ nỗi đau” mang cảm thức nhân văn rõ rệt, ở việc không ngừng hướng tới những vấn đề chung của con người hiện đại. Ở nhiều bài thơ, có thể nhận ra chiều sâu triết luận, nhưng không mang tính diễn ngôn, giáo điều, mà được gửi gắm qua hình ảnh và nhịp điệu, tạo nên một không gian suy tưởng mềm mại, thoáng mở.
Việc “Thơm từ nỗi đau” được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2025 không chỉ đánh giá chất lượng nghệ thuật của một tập thơ cụ thể, mà còn khẳng định một chủ thể sáng tạo có nội lực sung mãn gắn với chiều sâu tư tưởng, bản lĩnh nghề nghiệp, ý chí kiên định, bền bỉ trong đời sống văn chương hôm nay.
