Số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho thấy, CAR của hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) giảm liên tục. Nếu như tại thời điểm cuối năm 2016, CAR của toàn hệ thống là 12,84%, thì đến cuối tháng 5-2017 đã giảm về còn 12,66%, đó là đã loại bỏ các TCTD có vốn tự có âm.
Báo cáo tổng quan thị trường tài chính năm 2016 của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia (UBGSTCQG) cũng cho thấy bức tranh kém hơn, khi CAR của toàn hệ thống năm 2016 ước tính là 11,3% (năm 2015 là 11,6%). Tỷ lệ vốn cấp 1/tổng tài sản “có” rủi ro điều chỉnh là 8,6%. Toàn hệ thống có 4/92 ngân hàng thương mại (NHTM) có tỷ lệ CAR dưới 9%; 10/118 TCTD âm (-) vốn tự có. Nếu loại trừ các TCTD bị âm vốn tự có thì CAR của toàn hệ thống là 12,6%.
Theo UBGSTCQG, kết quả áp dụng tiêu chuẩn an toàn vốn theo Basel 2 tại 10 TCTD thí điểm là: Vietcombank, BIDV, Vietinbank, ACB, MBB, Sacombank, Techcombank, VPBank, VIB và MaritimeBank cho thấy, hệ số CAR giảm mạnh so số báo cáo hiện tại, chủ yếu do tài sản có quy đổi rủi ro tăng. Đơn cử, đối với bốn NHTM Nhà nước lớn, CAR theo báo cáo hiện tại đã tiệm cận mức 9%, áp dụng Basel 2 thì CAR giảm xuống dưới 8%.
Đây chính là lý do mà UBGSTCQG khuyến cáo, nếu nhóm NHTM Nhà nước không tăng được vốn, trong khi phải bảo đảm CAR tối thiểu, thì sẽ tác động mạnh tới kế hoạch TTTD của nhóm, cũng như TTTD toàn ngành. Tăng vốn điều lệ luôn là một nhiệm vụ hàng đầu mà các NH đặt ra để đáp ứng các quy định về an toàn vốn của NHNN.
Nguyên nhân khiến CAR của các TCTD giảm nhanh là do tín dụng tăng nhanh hơn nhiều so tốc độ tăng vốn chủ sở hữu, vốn tự có. Đơn cử, năm 2016, trong khi tổng tài sản của toàn hệ thống các TCTD tăng tới 16%, thì vốn tự có chỉ tăng 10,66%, vốn điều lệ tăng 6,11%. Việc tín dụng những tháng đầu năm 2017 tăng cao hơn rất nhiều so cùng kỳ những năm gần đây càng khiến CAR của các NH sụt giảm nhanh hơn. Báo cáo kết quả kinh doanh sáu tháng đầu năm 2017 của BIDV cho biết, tính đến ngày 30-6-2017, vốn điều lệ của BIDV là 34.187 tỷ đồng; tổng vốn chủ sở hữu đạt 44.301 tỷ đồng, chỉ tăng nhẹ so mức 41.862 tỷ đồng tại thời điểm đầu năm 2017. Trong khi đó, tổng dư nợ tín dụng và đầu tư đạt 1,024 triệu tỷ đồng, tăng 11,56% so đầu năm.
Tương tự, Báo cáo của Vietcombank cũng cho biết, vốn điều lệ của Vietcombank vẫn giữ con số 35.977 tỷ đồng từ ngày 31-12-2016 đến ngày 30-6-2017; tổng vốn chủ sở hữu tính đến ngày 30-6-2017 là 52.109 tỷ đồng, cũng chỉ tăng nhẹ so mức 48.101 tỷ đồng tại thời điểm cuối năm 2016. Trong khi đó, dư nợ tín dụng của Vietcombank trong cùng thời gian đã tăng tới 13,1%, đạt 534.108 tỷ đồng. TTTD cao khiến CAR giảm xuống mức 9,81% từ mức 11,13% vào thời điểm ngày 31-12-2016. Hơn thế, Vietcombank chưa có tiến triển mới nào trong thương vụ phát hành riêng lẻ cho đối tác nước ngoài, cũng như việc phát hành trái phiếu thứ cấp trong quý II-2017, nên nguồn vốn cấp 1 và cấp 2 của Vietcombank đều chưa được bổ sung. Theo Công ty Chứng khoán Bảo Việt, TTTD trong thời gian tới của Vietcombank sẽ ở mức cầm chừng để cân đối với nguồn vốn, bảo đảm tỷ lệ CAR hơn 9% theo quy định của NHNN.
Tương tự, tới thời điểm hiện tại, BIDV vẫn chưa có động thái nào liên quan vấn đề tăng vốn, cho dù hiện lợi nhuận chưa phân phối của BIDV đạt 7.351 tỷ đồng, tương đương 21,4% vốn điều lệ của BIDV. Không chỉ là vấn đề tăng vốn, điều khiến các chuyên gia e ngại là tín dụng có xu hướng chảy vào những lĩnh vực rủi ro cao như: bất động sản (BĐS), chứng khoán…
Ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Giám đốc Phân tích và tư vấn đầu tư khách hàng cá nhân Công ty Chứng khoán Sài Gòn, chia sẻ, nếu như nói tín dụng vào BĐS thì chúng ta cần có con số cụ thể. Con số này rất khó tìm, nhưng qua nghiên cứu các số liệu thô, có thể kết luận là tiền vào xây dựng và BĐS rất nhiều. Cụ thể, TTTD cho xây dựng là 17,15%. Cho vay ngành xây dựng tăng trưởng cao có nghĩa là mức độ xây dựng cao.
Việc NHNN nâng trọng số rủi ro đối với các khoản cho vay BĐS lên 200% kể từ ngày 1-1-2017 cũng khiến CAR của các NHTM có tỷ trọng cho vay cao đối với lĩnh vực này giảm nhanh. Bởi vậy, tăng vốn điều lệ luôn là một nhiệm vụ hàng đầu mà các NH đặt ra trong các kỳ đại hội đồng cổ đông. Thế nhưng, việc tăng vốn trong bối cảnh hiện nay không hề dễ dàng. Tính chung năm tháng đầu năm 2017, vốn điều lệ của các NH chỉ tăng trưởng 2,28%. Mặt khác, thông thường những tháng cuối năm, cầu tín dụng tăng mạnh nên các NH luôn phải có giải pháp bảo đảm đủ nguồn vốn để giải ngân. Năm nay mặc dù tín dụng tăng tương đối đều từ những tháng đầu năm nhưng cũng khó tránh khỏi tình trạng “tăng tốc để về đích”, nhất là gần đây Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo NHNN phải có giải pháp để đẩy mạnh tín dụng hơn so mục tiêu ban đầu. Vì thế ngay cuối quý III, các NH đã phải đặc biệt quan tâm vấn đề nguồn vốn. Và nếu các NH không nhanh chóng nâng vốn thì mục tiêu TTTD 21% trong năm nay e rằng khó hoàn thành.
