Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam cho thấy, dù tín dụng toàn nền kinh tế tăng chậm hơn các năm trước do ảnh hưởng của dịch Covid-19, nhưng so những tháng đầu năm, tốc độ TTTD ngày càng được cải thiện tích cực ở hai tháng cuối năm. Nếu như quý I, tín dụng tăng chậm (chỉ tăng 1,3% so cuối năm 2019) thì sang quý II tăng lên 3,65%. Đến cuối quý III khởi sắc tăng 6,08% và đến ngày 21-12-2020 đã tăng 10,14%. Dự kiến tín dụng cả năm 2020 tăng khoảng 11% so cuối năm 2019.
Đánh giá về tình hình TTTD, TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng, diễn biến tín dụng thời gian qua phù hợp bối cảnh kinh tế toàn cầu suy thoái, ở Việt Nam tăng trưởng kinh tế (TTKT) thấp. Do nhu cầu tín dụng vẫn còn yếu nên dù lãi suất cho vay đang ở mức gần như thấp nhất trong vòng 10 năm trở lại đây, tín dụng vẫn không thể tăng so những năm trước. Tính đến tháng 11, mặt bằng lãi suất cho vay giảm bình quân khoảng 1%/năm so cuối năm 2019. Lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa bằng VND đối với một số ngành, lĩnh vực ưu tiên ở mức 4,5%/năm.
Những năm trước, mức TTTD đều khoảng hơn 13%: năm 2017 tăng 18,17%, năm 2018 tăng 14%, năm 2019 đạt hơn 13%. Bước sang năm 2020, mục tiêu NHNN đặt ra là TTTD từ 13 - 14%. Đến thời điểm hiện nay, các chuyên gia dự báo, TTTD năm nay chỉ đạt khoảng 11%. Như vậy, còn cách mục tiêu từ 2 - 3%.
Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý, Đại học Fulbright cho rằng, nhìn vào số liệu công bố mới đây của Tổng cục Thống kê, TTKT của Việt Nam năm 2020 là 2,91%, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 3,23%. Vì vậy, mục tiêu kiểm soát lạm phát trong năm nay sẽ đạt được, dự tính khoảng 3,5%. Với những con số này, tăng trưởng GDP danh nghĩa vào khoảng 6,5%. Trong khi TTTD theo công bố mới nhất của NHNN lên tới 10,5%, tổng phương tiện thanh toán hơn 12%. Như vậy, tuy tín dụng tăng thấp hơn so năm 2019 nhưng trong bối cảnh dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, đây là thành công lớn trong điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) của NHNN và tín dụng trở thành điểm sáng của ngành NH trong năm nay.
Hơn nữa, theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, phải nhìn nhận một cách khách quan, khi dịch Covid-19 xảy ra, nền kinh tế đi xuống, nhiều nước trên thế giới đều chuyển từ chính sách tài khóa và CSTT thuận chu kỳ sang chính sách nghịch chu kỳ để cứu nền kinh tế, tức là không thể “thắt lưng buộc bụng”. Tại Việt Nam, NHNN đã điều hành CSTT khá linh hoạt, chủ động trong việc hỗ trợ nền kinh tế. Đặc biệt, nhiều ý kiến lo ngại đẩy mạnh tín dụng trong bối cảnh doanh nghiệp (DN) còn gặp nhiều khó khăn sẽ tạo ra hệ lụy nợ xấu trong tương lai, nhưng NHNN đã làm rất tốt điều này để hạn chế rủi ro.
Đáng lưu ý, các chuyên gia đánh giá, ngoài những giải pháp điều hành tín dụng đúng, trúng mục tiêu của NHNN, thì vai trò của các NHTM cũng rất quan trọng. Trong đó, các NH đã lựa chọn được “khẩu vị” thích hợp vào từng thời điểm. Đầu năm, mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế đình trệ, các NH tập trung tháo gỡ khó khăn cho DN và người dân. Nhưng thời điểm này, khi dịch bệnh được khống chế, NH tập trung cho vay một số lĩnh vực tiềm năng có cơ hội tăng trưởng như: hàng tiêu dùng, bán lẻ, điện mặt trời…
Theo các NHTM, hai tháng gần đây, ngành NH tập trung tài trợ tín dụng cho các DN xuất khẩu khi động lực đến từ khối này đang tăng mạnh nhờ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên hiệp châu Âu (EVFTA) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) vừa ký kết.
Ở góc độ cơ quan quản lý, Vụ trưởng Tín dụng các ngành kinh tế NHNN Nguyễn Tuấn Anh cho biết, những tháng cuối năm 2020 và cả năm 2021, NHNN định hướng điều hành TTTD hợp lý gắn nâng cao chất lượng tín dụng, tập trung vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên. Để tiếp tục hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong năm 2021, NHNN dự kiến tín dụng tăng 12%, phù hợp diễn biến nền kinh tế và đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn của DN và người dân. NHNN sẽ kiểm soát chặt chẽ tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, đồng thời tăng cường quản lý rủi ro tín dụng tiêu dùng. Song song đó, chỉ đạo các tổ chức tín dụng phát triển đa dạng sản phẩm, tín dụng NH đáp ứng nhu cầu vốn hợp pháp của người dân, góp phần ngăn chặn “tín dụng đen”. Nhất là tập trung thực hiện các giải pháp tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh cho vay mới hỗ trợ khách hàng khôi phục sản xuất, kinh doanh sau thiên tai, dịch bệnh.
Các chuyên gia kỳ vọng, lợi nhuận của các NH sẽ tăng vọt vào năm 2021 khi tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) cải thiện và TTTD cao hơn. Nhờ đó, năm 2021, các NH có thể thu được phần thu nhập lãi của các khoản cho vay tái cơ cấu và thúc đẩy TTTD để cải thiện thu nhập lãi, giúp tỷ lệ NIM của các NH phục hồi, dù ở các mức độ khác nhau. Sang năm 2021, về cơ bản, Chính phủ sẽ duy trì tốc độ giải ngân đầu tư công cao. Do đó, các NH sẽ là những đối tượng đầu tiên được hưởng lợi từ xu hướng phục hồi của nền kinh tế.
