Song, kỳ vọng vẫn nổi lên từ sự đột phá công nghệ, bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI), mở ra cơ hội tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, tăng sức cạnh tranh, thích ứng để phát triển.
Xung đột vũ trang cho thấy rõ nhất tình hình bất ổn - nét điển hình trong bức tranh toàn cầu năm 2025. Xung đột cũ tiếp diễn và điểm nóng mới nổi lên, khiến căng thẳng toàn cầu leo thang. Giới chuyên gia nhận định, 2025 đánh dấu năm bất ổn nhất kể từ sau đại dịch Covid-19, cũng là một trong những năm xu hướng sử dụng vũ lực tăng cao nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Không xảy ra đối đầu nước lớn, song xung đột đã nổ ra ở hầu khắp các khu vực, với yếu tố bất ngờ, cường độ cao và lan nhanh.
Hơn hai năm sau khi cuộc chiến bùng nổ giữa Israel và Phong trào Hồi giáo Hamas, Dải Gaza giờ như “vùng đất chết” mà chưa thấy dấu hiệu hồi sinh. Có hiệu lực từ đầu tháng 10, lệnh ngừng bắn mở ra “khoảng lặng hiếm hoi”, song bom đạn vẫn cướp đi sinh mạng dân thường. Hơn 70.000 người chết kể từ tháng 10/2023, cơ sở hạ tầng gần như bị san phẳng, khủng hoảng nhân đạo tồi tệ, nhưng tiến trình phục hồi chưa được khởi động và con số 70 tỷ USD cần thiết cho tái thiết trở nên xa vời. Người dân Gaza không còn hoảng sợ vì giao tranh dữ dội, song cũng chưa cảm nhận được hòa bình.
Tình hình Trung Đông càng bất ổn hơn khi xung đột quân sự không còn giới hạn ở Gaza. Các cuộc tấn công của Israel và động thái trả đũa của Iran, hay giao tranh bùng lên giữa Israel và phong trào Hezbollah ở Lebanon khiến tình hình thêm phức tạp.
Xung đột Nga-Ukraine bước sang năm thứ tư với thế giằng co kéo dài và những diễn biến mang tính bước ngoặt, cả quân sự lẫn ngoại giao. Thiện chí và nỗ lực đàm phán đã rõ nét hơn, từ cả phía Nga lẫn Ukraine, cùng động thái ngoại giao của Mỹ và một số nước. Tuy nhiên, những đề xuất, kế hoạch hòa bình vẫn gặp rào cản lớn, do lập trường các bên còn khác biệt sâu sắc.
Bức tranh an ninh châu Á năm 2025 cũng không tránh được những gam màu xám. Căng thẳng vốn âm ỉ bất ngờ leo thang: Xung đột biên giới bùng lên giữa Thái Lan và Campuchia. Tâm điểm bất ổn Kashmir giữa Ấn Độ và Pakistan, đường ranh giới Durand giữa Afghanistan và Pakistan “nóng rực” bởi các cuộc tấn công xuyên biên giới. Nỗ lực ngoại giao của ASEAN, Qatar và một số nước đã giúp hạ nhiệt căng thẳng.
Đặc tính bất ổn của bối cảnh thế giới còn thể hiện rõ trong quan hệ quốc tế, nhất là nước lớn, với những bước điều chỉnh chính sách vượt ra khỏi khuôn khổ truyền thống. Trong đó, nổi lên xu hướng gia tăng hành động đơn phương, bảo hộ, như áp đặt thuế quan, nêu yêu sách lãnh thổ, sử dụng vũ lực… Quan hệ giữa các quốc gia biến động mạnh, xuất hiện “khoảng trống” về vai trò lãnh đạo quốc tế, trong khi hợp tác đa phương bị thách thức và Liên hợp quốc rơi vào giai đoạn khó khăn.
Chiến lược an ninh quốc gia năm 2025 đánh dấu sự điều chỉnh chiến lược mang tính bước ngoặt của Mỹ. Tiếp tục ưu tiên cao nhất lợi ích nước Mỹ và duy trì cán cân quyền lực ở các khu vực trọng yếu, như Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và Trung Đông, song Mỹ không còn coi Nga là “mối đe dọa hàng đầu” và xác định Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh trọng yếu” trên mọi mặt trận. Ngoài giảm cam kết quốc tế, Mỹ còn đòi hỏi đồng minh chia sẻ nhiều hơn, như nâng chi tiêu quốc phòng, tăng đóng góp tài chính.
Cạnh tranh Mỹ-Trung gia tăng và lan rộng, từ chiến tranh thương mại, kiểm soát công nghệ và khoáng sản chiến lược, cho đến tập trận răn đe. Tuy nhiên, hai bên vẫn duy trì hợp tác có chọn lọc. Quan hệ Mỹ-Nga tiếp tục chịu ảnh hưởng từ cuộc xung đột Ukraine. Các màn trừng phạt và phản trừng phạt được sử dụng như công cụ gây sức ép. Trong khi đó, các nước châu Âu chịu áp lực về gánh nặng chi tiêu quân sự, khi Mỹ yêu cầu nâng ngân sách quốc phòng lên mức 5% GDP trong khi mục tiêu 2% hầu hết các nước châu Âu còn chưa đạt được.
Cạnh tranh nước lớn và áp lực chọn bên khiến các khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương đứng trước rủi ro mất thế cân bằng chiến lược và môi trường ổn định truyền thống. Châu Á-Thái Bình Dương vẫn là tiền tuyến cạnh tranh nước lớn, nổi bật là Mỹ tiếp tục tăng cường hợp tác quân sự với các đồng minh trong khu vực, ủng hộ kế hoạch phát triển tàu ngầm hạt nhân…, những động thái được cho là để tạo đối trọng với Trung Quốc.
Trong bối cảnh đầy biến động với những căng thẳng địa - chính trị và bất ổn kinh tế toàn cầu, ASEAN đã duy trì lập trường trung lập, thúc đẩy cách tiếp cận thống nhất và cân bằng, nỗ lực bảo toàn vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực. Việc chính thức kết nạp Timor Leste làm thành viên thứ 11 ghi dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của ASEAN.
Những bước điều chỉnh chiến lược của các nước lớn, dẫn tới “khoảng trống quyền lực” đã tạo cơ hội cho các “cường quốc tầm trung” vươn lên. Kết nạp thêm Indonesia, Ai Cập, Ethiopia, Iran, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Saudi Arabia, Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS) được tiếp thêm sức mạnh, đại diện khoảng 45% dân số thế giới và chừng 35% GDP toàn cầu, khẳng định vai trò “diễn đàn Phương Nam toàn cầu”.
Trong khi đó, kinh tế thế giới giảm tốc và bước vào giai đoạn “ba thấp” - tăng trưởng thấp, thương mại thấp, đầu tư thấp, trong khi thương mại và đầu tư toàn cầu suy giảm. Nguyên nhân chủ đạo là bất ổn chính trị kéo dài, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, xu hướng bảo hộ thương mại, cùng rủi ro biến đổi khí hậu gia tăng. Một nguyên nhân nữa là đòn thuế quan mà Mỹ triển khai với gần như tất cả các đối tác. Cuộc chiến thuế quan manh nha càng làm xói mòn niềm tin vào hệ thống thương mại đa phương của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Với chính sách cốt lõi là bảo hộ và tái cân bằng thương mại, ngay sau khi nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump không ngần ngại kích hoạt cuộc chiến thuế quan, nhắm tới bất kể đối tác nào có sự chênh lệch thương mại đáng kể với Mỹ. Tuy nhiên, đích ngắm chủ chốt vẫn là Trung Quốc. Chỉ trong một thời gian ngắn, thế giới chứng kiến “màn rượt đuổi” về thuế quan giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, trong đó điểm đáng lo ngại là cuộc chiến thuế quan của Mỹ nhắm thẳng tới các khoáng sản chiến lược và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, “bức tường thuế quan” được dựng lên quanh nền kinh tế lớn nhất thế giới cũng tạo cơ hội để các nước đối thoại, chuyển đổi cơ cấu thương mại, đặc biệt thương mại hàng hóa toàn cầu trong năm 2025 được đánh giá duy trì được khả năng chống chịu.
Trong khi bức tranh chính trị, kinh tế đậm gam màu tối, bước đột phá của công nghệ, sự bùng nổ của AI đem đến hy vọng mới. Không chỉ dừng lại ở việc giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất, AI còn tạo ra nhiều sản phẩm và mô hình kinh doanh hoàn toàn mới, mở rộng không gian nhu cầu của nền kinh tế. AI trở thành một động lực chính cho tăng trưởng nhưng cũng là trọng điểm của cạnh tranh, tạo cơ hội mới đồng thời làm gia tăng khoảng cách giữa các nước trong khả năng tiếp cận công nghệ.
Biến động phức tạp và bất ổn khó lường là đặc điểm nổi bật của thế giới năm qua. Bước vào năm mới 2026, thách thức với các quốc gia không chỉ là vượt qua bất ổn, mà còn là điều chỉnh, thích ứng với bối cảnh toàn cầu nhiều thay đổi, với cơ hội và rủi ro song hành.
