Sự chuyển dịch này không phải là nhất thời, mà là một bước đi chiến lược dài hạn nhằm định vị lại vai trò của châu Âu trên bàn cờ địa - chính trị quốc tế.
Trong một số phát biểu hồi tuần trước, giới chức Ủy ban châu Âu (EC) cho biết, EU đang đẩy mạnh nỗ lực củng cố các mối quan hệ kinh tế và chiến lược trên khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời điều chỉnh lại quan hệ thương mại với Mỹ và Trung Quốc. Theo EC, EU vừa đạt bước đột phá về thỏa thuận thương mại với Mỹ, song vẫn còn nhiều câu hỏi đặt ra về vị trí của châu Âu trong trật tự thương mại toàn cầu ngày càng phân mảnh. Với Trung Quốc, theo đuổi chiến lược “giảm thiểu rủi ro” chứ không tách rời, EU thúc đẩy các sáng kiến nhằm tăng cường khả năng phục hồi và tính cạnh tranh của châu Âu. Căng thẳng thương mại với các đối tác hàng đầu càng thúc đẩy EU triển khai nỗ lực giảm rủi ro, trong đó châu Á-Thái Bình Dương là trọng tâm.
EU triển khai chiến lược mới trong một môi trường toàn cầu đầy biến động và phân mảnh: Cạnh tranh chiến lược ngày càng khốc liệt giữa các cường quốc hàng đầu đẩy các cấu trúc đa phương vào thế bất ổn và đặt EU trước rủi ro bị gạt ra bên lề. Trật tự thương mại tự do dựa trên luật lệ toàn cầu lung lay bởi làn sóng áp thuế và xu hướng phân mảnh kinh tế. Những cú sốc từ đại dịch trước đây và xung đột địa - chính trị hiện tại làm bộc lộ điểm yếu của châu Âu là phụ thuộc quá mức vào một vài thị trường và nguồn cung.
Tuần trước, EC đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế EU trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông gây ra cú sốc năng lượng mới, đẩy lạm phát tăng cao và làm suy yếu niềm tin tiêu dùng, ảnh hưởng tới các hoạt động kinh doanh trong khu vực. Theo đó, tăng trưởng GDP cả năm 2026 được cho là ở mức 1,1%, giảm 0,3 điểm phần trăm so dự báo trước đó.
Trong bối cảnh đó, EU theo đuổi chiến lược mở rộng quan hệ thương mại, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, qua đó củng cố vị thế toàn cầu của EU. Chiếm tới 60% GDP toàn cầu và ba phần năm dân số thế giới, khẳng định vị thế là động lực tăng trưởng chính trong tiến trình dịch chuyển trọng tâm kinh tế toàn cầu, khu vực châu Á - Thái Bình Dương là lựa chọn số một cho chiến lược mới của EU. Giới phân tích cho rằng, theo đuổi chiến lược “giảm rủi ro”, nhưng không “ngắt kết nối”, EU không chọn cách đoạn tuyệt quan hệ kinh tế với Trung Quốc, mà chọn giảm sự phụ thuộc.
Châu Á - Thái Bình Dương chính là lời giải để đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tìm kiếm các nguồn thay thế cung cấp công nghệ và nguyên liệu thô trọng yếu. Châu Á - Thái Bình Dương gồm các thị trường năng động có tầng lớp trung lưu bùng nổ, nên việc thâm nhập sâu khu vực giúp EU khai phá “mỏ vàng tăng trưởng” và đa dạng hóa thị trường, bảo đảm sự thịnh vượng bền vững trong bối cảnh tăng trưởng nội khối chậm lại. EU còn có thể thúc đẩy vai trò dẫn dắt tiêu chuẩn xanh và chuyển đổi số toàn cầu, thông qua xuất khẩu những tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường khắt khe vào khu vực.
Để hiện thực hóa chiến lược tại châu Á - Thái Bình Dương, EU không dàn trải nguồn lực, mà nhắm trực tiếp vào các quốc gia có quy mô kinh tế lớn, vị trí địa - chính trị trọng yếu hoặc đóng vai trò mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng công nghệ cao. Trong đó, Ấn Độ được xem là “mắt xích khổng lồ” mới của EU, với cột mốc hợp tác mang tính bước ngoặt đạt được hồi đầu năm 2026, khi EU và Ấn Độ chốt thành công FTA lịch sử, cắt giảm thuế cho hơn 96% hàng hóa và tạo ra một khu vực mậu dịch tự do quy mô tới 2 tỷ dân. Mục tiêu của EU là đưa Ấn Độ trở thành trung tâm sản xuất thay thế lớn, đồng thời mở cửa thị trường dịch vụ tài chính, ô-tô và nông sản nông nghiệp của châu Âu vào quốc gia tỷ dân này.
Đông Nam Á là trọng tâm tiếp theo, nhờ sở hữu vị trí cửa ngõ hàng hải giao thương quốc tế quan trọng bậc nhất thế giới. Nâng cấp quan hệ với Việt Nam lên Đối tác chiến lược toàn diện, EU định vị Việt Nam là mắt xích an toàn hàng đầu trong chuỗi cung ứng bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số tại Đông Nam Á. EU đang thúc đẩy hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (CEPA) với Indonesia, cũng như tăng tốc đàm phán FTA với Malaysia, Thái Lan và Philippines, nhằm tạo dựng một mạng lưới FTA bao phủ toàn bộ khu vực Đông Nam Á.
Với các nền kinh tế phát triển hơn trong khu vực, EU tập trung sâu vào an ninh công nghệ thay vì chỉ là giao thương hàng hóa thông thường, trong đó củng cố quan hệ “đối tác kỹ thuật số” với Nhật Bản và Hàn Quốc để phối hợp nghiên cứu công nghệ lõi, hay nỗ lực gỡ bỏ vướng mắc cuối cùng để ký FTA với Australia, nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng sạch và các khoáng sản phục vụ công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao.
