Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa xử phạt Công ty cổ phần Gotec Land và Công ty TNHH MTV Khách sạn Quốc tế Thiên Phúc.
Gotec Land công bố muộn các báo cáo tài chính năm từ 2022 đến 2025 và các báo cáo tài chính bán niên. Trong giai đoạn từ năm 2022 đến hết sáu tháng đầu năm 2026, nhiều báo cáo của doanh nghiệp về việc sử dụng vốn, thanh toán gốc và lãi trái phiếu, thực hiện cam kết với trái chủ cũng bị công bố muộn.
Cũng trong tháng 11, UBCKNN phạt Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Điện mặt trời KN Vạn Ninh và Công ty TNHH KN Cam Ranh (Thuộc tập đoàn KN), mỗi doanh nghiệp 92,5 triệu đồng. Trước đó, trong nửa đầu năm 2026, Thanh tra UBCKNN đã xử phạt nhiều doanh nghiệp khác trong lĩnh vực trái phiếu, trong đó có Công ty cổ phần Đầu tư và Du lịch Vạn Hương, Công ty cổ phần Xây dựng và Thương mại Hoàng Ngân Sơn, Xây dựng Điện VNECO 2 và Cơ điện Dzĩ An.
Công bố đúng hạn tình hình thanh toán
Trong mười tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đã phát hành 479.113 tỷ đồng trái phiếu, gần 88% theo hình thức riêng lẻ. Riêng tháng 10, thị trường ghi nhận 24 đợt phát hành với tổng giá trị 20.131 tỷ đồng.
Theo số liệu cập nhật đến ngày 6/11, trong số 38.775 tỷ đồng trái phiếu dự định đáo hạn trong phần còn lại của năm, nhóm bất động sản chiếm 25.607 tỷ đồng, tương đương 66%. Nhóm ngân hàng đứng thứ hai với 6.954 tỷ đồng. Đây là thời điểm người mua trái phiếu cần doanh nghiệp công bố đúng hạn tình hình thanh toán gốc và lãi để biết các cam kết được thực hiện đến đâu, từ đó đánh giá được “sức khỏe” của doanh nghiệp.
Trong nghiên cứu 182 doanh nghiệp từng chậm trả trái phiếu, VIS Rating (Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam) ghi nhận khoảng 90% không tạo đủ dòng tiền từ hoạt động kinh doanh để trả lãi định kỳ hoặc thiếu tiền trả gốc khi đến hạn. Gần 40% số trái phiếu chậm trả trong nghiên cứu có kỳ hạn từ 1-3 năm, thường được dùng cho các dự án dài hạn.
Dù dự án có giá trị lớn, doanh nghiệp vẫn có thể đến hạn trả nợ trước khi thu đủ tiền. Nói cách khác, chênh lệch giữa ngày doanh nghiệp thu được tiền và ngày phải trả nợ là điều nhà đầu tư khó nhận biết nếu chỉ đọc thông tin ban đầu về quy mô dự án hay giá trị tài sản.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa tín dụng ngân hàng và trái phiếu. Để đánh giá khả năng trả nợ, ngân hàng có thể yêu cầu doanh nghiệp giải trình phương án sử dụng vốn, cung cấp hồ sơ tài chính và đối chiếu với lịch sử giao dịch của khách hàng. Trong khi đó, nhà đầu tư lần đầu mua trái phiếu của một doanh nghiệp chủ yếu dựa vào hồ sơ chào bán, các báo cáo do doanh nghiệp công bố và thông tin từ đơn vị tư vấn.
Trong chương trình Chat with Portfolio của Dragon Capital, ông Nguyễn Xuân Minh, Chủ tịch Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) cho biết, công ty đã từ chối nhiều đề nghị tư vấn phát hành trái phiếu. Khi thẩm định một dự án, TCBS xem xét cả dòng tiền của tập đoàn. Quan hệ sẵn có giữa doanh nghiệp với Techcombank giúp TCBS có thêm thông tin, còn với khách hàng mới, công ty cần thêm thời gian tìm hiểu. Với quỹ đầu tư hay doanh nghiệp bảo hiểm lần đầu xem xét mua trái phiếu, nếu hồ sơ và các kỳ báo cáo chưa cho thấy nguồn tiền nào sẽ về kịp để trả nợ, họ khó có đủ căn cứ để đầu tư.
Theo VIS Rating, tỷ lệ nợ chỉ phản ánh một phần khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Trước khi mua trái phiếu, nhà đầu tư cần xem xét mục đích huy động vốn trong dài hạn và khả năng tạo dòng tiền để trả gốc, lãi đúng hạn. Nếu trái phiếu có tài sản bảo đảm hoặc được bên thứ ba bảo lãnh thanh toán, nhà đầu tư cũng cần đánh giá mức độ bảo vệ thực tế khi doanh nghiệp không trả được nợ.
Trái phiếu ngân hàng cũng thiếu thông tin
Theo ông Simon Chen, CFA, Giám đốc Khối Xếp hạng tín nhiệm và Nghiên cứu của VIS Rating, ngay cả với trái phiếu ngân hàng, nhà đầu tư vẫn có ít thông tin để so sánh mức độ rủi ro giữa các lô phát hành. Đến cuối tháng 9/2026, trái phiếu ngân hàng chiếm khoảng 46% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành tại Việt Nam, song việc xếp hạng tín nhiệm đối với các lô trái phiếu này còn hạn chế.
Theo khảo sát của VIS Rating, cuối năm 2025, chỉ 2 trong số 28 ngân hàng thương mại Việt Nam được khảo sát có trái phiếu được xếp hạng tín nhiệm trong nước, tương đương khoảng 7%. Tỷ lệ tương ứng tại Thái Lan là khoảng 60%, còn tại Malaysia, Hàn Quốc và Trung Quốc đều hơn 75%.
Ông Chen cho rằng, trái phiếu thứ cấp tăng nhanh, các điều khoản ngày càng phức tạp và các ngân hàng tiến tới áp dụng Basel III khiến việc đánh giá rủi ro từng công cụ nợ càng quan trọng. Đến cuối tháng 9/2026, trái phiếu thứ cấp chiếm gần 60% tổng giá trị trái phiếu ngân hàng đang lưu hành. Người mua cần biết mình đứng ở đâu trong thứ tự ưu tiên thanh toán và có thể chịu tổn thất đến mức nào nếu ngân hàng gặp khó khăn. Xếp hạng tín nhiệm cả ngân hàng phát hành lẫn từng loại trái phiếu sẽ giúp nhà đầu tư xem xét đồng thời khả năng trả nợ của ngân hàng và rủi ro gắn với điều khoản của từng lô.
Với trái phiếu thứ cấp được tính vào vốn cấp 2 (Tier 2), người nắm giữ được thanh toán sau các chủ nợ ưu tiên. Tùy điều khoản phát hành, nếu việc trả lãi khiến ngân hàng bị lỗ trong năm, ngân hàng có thể hoãn thanh toán và chuyển khoản lãi sang các kỳ sau. Khoản lãi này vẫn phải trả, nhưng nhà đầu tư phải chờ lâu hơn. Nếu ngân hàng gặp khó khăn, số tiền nhà đầu tư thu hồi được có thể thấp hơn.
Ông Chen nhận định, việc thiếu thông tin gây khó khăn cho cả việc định giá trái phiếu theo mức độ rủi ro và phát triển thị trường trong nước theo định hướng tại Quyết định 1413/QĐ-TTg ban hành ngày 27/7/2026. Mở rộng xếp hạng tín nhiệm sẽ góp phần khắc phục tình trạng này, song riêng kết quả xếp hạng chưa đủ để bảo đảm giá trị trái phiếu phản ánh đúng rủi ro hay giúp thị trường phát triển cả về quy mô lẫn chiều sâu.
Để trái phiếu san sẻ gánh nặng vốn với ngân hàng, doanh nghiệp cần công khai cách sử dụng vốn, số tiền thực thu từ dự án và phương án trả nợ nếu nguồn thu về chậm. Nhà đầu tư mới cần những thông tin này trước khi quyết định mua. Chừng nào người mua còn phải chờ qua ngày đáo hạn mới biết kết quả thanh toán, doanh nghiệp vẫn khó bớt phụ thuộc vào vốn ngân hàng.