Từ ngày 21/9/2026, chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell (một trong ba tổ chức phân loại và đánh giá thị trường chứng khoán lớn nhất thế giới) nâng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, mở ra kỳ vọng thu hút hàng tỷ USD vốn quốc tế. Quá trình đưa thị trường chứng khoán Việt Nam vào rổ chỉ số toàn cầu - FTSE Russell Global Equity (FTSE GEIS) được thực hiện theo bốn đợt, trong đó đợt đầu tiên bắt đầu từ tháng 9/2026 với 10% tỷ trọng đầu tư có thể tiếp cận, sau đó tăng lên 20%, 35% và 35% trong các đợt tiếp theo.
Dòng vốn không chờ đến ngày nâng hạng
Bà Thiều Thị Nhật Lệ, Tổng Giám đốc UOB Asset Management Việt Nam (công ty quản lý quỹ và tài sản) đánh giá, nâng hạng là một trong những động lực hỗ trợ thị trường chứng khoán. Theo ước tính của bà Lệ, trong 12 tháng tới, Việt Nam có thể thu hút khoảng 1,5-2 tỷ USD vốn thụ động từ các quỹ ETF nước ngoài. Quy mô này có thể vượt 2 tỷ USD nếu tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam trong các bộ chỉ số thay đổi theo hướng thuận lợi.
Thực tế, ngay trước thềm được nâng hạng chính thức, phiên giao dịch ngày 18/9, khối nước ngoài mua ròng hơn 1.217 tỷ đồng trên ba sàn trong khi VN-Index giảm 7,11 điểm. Một giao dịch chưa đủ đánh giá tác động của nâng hạng, nhưng cho thấy dòng vốn nước ngoài mua vào không đồng nghĩa cổ phiếu trong danh mục của mỗi nhà đầu tư sẽ tăng giá.
Triển vọng kinh doanh của từng ngành và khả năng được quỹ nước ngoài phân bổ vốn vẫn cần được xem xét riêng. Cần nhìn nhận rằng mức giải ngân dự kiến từ các quỹ ETF ước tính khoảng 1-2 tỷ USD, chia nhỏ thành nhiều đợt. So với quy mô thanh khoản bình quân 20.000 tỷ đồng/phiên của thị trường, con số này không đủ lớn để tạo ra một cú bùng nổ đơn lẻ. Thị trường chứng khoán cũng đã có một nhịp tăng rất mạnh mẽ vào quý III/2025 phản ánh thông tin này.
Theo ông Đinh Quang Hinh, Trưởng Bộ phận Kinh tế vĩ mô và Chiến lược thị trường, Khối Phân tích VNDirect, dòng tiền nước ngoài có thể tập trung vào những doanh nghiệp chiếm tỷ trọng cao trong danh mục FTSE Russell, như các cổ phiếu thuộc nhóm Vingroup, Vietcombank và Hòa Phát. Tuy nhiên, việc tác động tích cực có thể xuất hiện trong vài phiên đầu. Sau đó, thị trường sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào thanh khoản, lãi suất, dòng tiền và tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Việt Quang, Giám đốc Kinh doanh Chứng khoán Yuanta Việt Nam cũng kỳ vọng vào các nhóm ngân hàng, bất động sản và hạ tầng, công nghệ, tiêu dùng, vật liệu và chứng khoán. Dù vậy, ông lưu ý việc phân bổ vốn chủ yếu dựa trên tiêu chí chỉ số, vốn hóa, tỷ trọng và khả năng đáp ứng điều kiện đầu tư của từng cổ phiếu. Việc nằm trong một ngành có triển vọng tăng trưởng chưa đủ để doanh nghiệp được các quỹ lựa chọn.
“Sau đợt giải ngân ban đầu, khả năng tiếp tục thu hút dòng tiền còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, danh sách quỹ mua nên được sử dụng để tham khảo dòng tiền, không phải khuyến nghị mua bán tự động”, ông Quang nhận định.
Bà Trần Thu Hiền, một nhà đầu tư chuyên nghiệp có nhiều năm theo dõi thị trường cho rằng, điều quan trọng là cách nhà đầu tư sử dụng thông tin về giao dịch của quỹ nước ngoài. Quyết định mua dựa trên triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp có cơ sở khác với việc mua để đón lực cầu từ các tổ chức. Nếu khoản đầu tư chủ yếu dựa vào kỳ vọng quỹ mua vào, nhà đầu tư cần đánh giá lại lý do nắm giữ khi kỳ cơ cấu kết thúc.
Thực tế, FTSE Russell cho biết sẽ tiếp tục theo dõi diễn biến giao dịch và khả năng tái cơ cấu danh mục của các quỹ mô phỏng chỉ số qua từng giai đoạn. Việc phân chia thành nhiều đợt nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra có trật tự. Nhà đầu tư vì thế cần tính đến thời điểm phân bổ vốn, thay vì chỉ kỳ vọng vào tổng quy mô dòng tiền.
Với người sử dụng vốn vay, áp lực còn nằm ở khả năng duy trì danh mục khi thị trường diễn biến trái dự tính. Thời hạn nắm giữ phải phù hợp với nguồn vốn và khả năng chịu đựng rủi ro. Triển vọng tăng trưởng nhiều năm của doanh nghiệp không giải quyết được ngay áp lực tài chính của một tài khoản dùng đòn bẩy. Việc chuyển từ mua đón sự kiện sang “đầu tư dài hạn” chỉ vì chưa bán được ở mức giá kỳ vọng cũng không làm giảm rủi ro của khoản đầu tư.
Quyết định mua không nằm ở một mốc lịch
Theo ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, một số doanh nghiệp lớn chưa có mặt trong danh sách 27 cổ phiếu được lựa chọn do những hạn chế về tỷ lệ sở hữu nước ngoài và lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Bên cạnh khả năng tiếp cận cổ phiếu, nhà đầu tư nước ngoài còn quan tâm đến chất lượng quản trị và tính minh bạch trong công bố thông tin của doanh nghiệp.
Vì vậy, việc không được đưa vào danh mục chưa đủ để kết luận doanh nghiệp kém chất lượng. Ngược lại, có tên trong danh mục cũng không bảo đảm hiệu quả đầu tư. Khả năng sinh lời vẫn cần được đánh giá trên nền tảng kinh doanh và mức giá mua: cùng một cổ phiếu, mức giá giải ngân khác nhau sẽ dẫn đến dư địa lợi nhuận và rủi ro khác nhau.
Phân tích rõ hơn, bà Thiều Thị Nhật Lệ cho biết, lợi nhuận sau thuế quý II/2026 của toàn thị trường tăng khoảng 48% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, giá cổ phiếu chủ yếu tăng ở một số nhóm vốn hóa lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp cải thiện lợi nhuận chưa được định giá lại tương xứng. Lợi nhuận là nền tảng dài hạn, còn kỳ vọng vẫn chi phối đáng kể diễn biến thị trường hiện nay.
Dù vậy, mức tăng chung không phản ánh đầy đủ chất lượng lợi nhuận của từng doanh nghiệp. Nhà đầu tư cần phân biệt tăng trưởng từ hoạt động kinh doanh với các khoản thu nhập không thường xuyên, đồng thời xem xét dòng tiền, khoản phải thu, hàng tồn kho và nghĩa vụ trả nợ trong đặc thù ngành, chu kỳ kinh doanh.
Mức giá mua cũng quyết định hiệu quả đầu tư. Doanh nghiệp kinh doanh tốt chưa chắc là khoản đầu tư hấp dẫn nếu giá cổ phiếu đã phản ánh kỳ vọng quá cao. Ngược lại, cổ phiếu chưa tăng giá không mặc nhiên bị định giá thấp, bởi triển vọng lợi nhuận và khả năng thu hồi vốn có thể vẫn cần thêm cơ sở kiểm chứng.
Với người đang nắm giữ cổ phiếu, kỳ nâng hạng vì thế là dịp rà soát lại từng khoản đầu tư: điều gì đã thay đổi ở doanh nghiệp, phần nào mới chỉ là kỳ vọng và mức giá hiện tại đã phản ánh đến đâu. Đối với tiền dự kiến giải ngân, câu hỏi cũng tương tự. Không có yêu cầu nào buộc quyết định mua của nhà đầu tư phải trùng với ngày diễn ra sự kiện.
Ông Đinh Quang Hinh lưu ý, nâng hạng mới là bước đầu trong quá trình hội nhập sâu hơn của chứng khoán Việt Nam. Để hướng tới thu hút thêm vốn quốc tế, thị trường cần hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm, phát triển sản phẩm tài chính và tháo gỡ vướng mắc về giới hạn sở hữu nước ngoài. Cùng với đó, chất lượng công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp và bảo vệ nhà đầu tư cần tiếp tục được nâng cao.
Những cải thiện này tạo điều kiện để dòng vốn tham gia sâu hơn, nhưng hiệu quả của từng khoản đầu tư vẫn phụ thuộc vào việc lựa chọn cổ phiếu và mức giá mua. Sau các đợt cơ cấu danh mục, khả năng tạo lợi nhuận của doanh nghiệp và mức định giá tương xứng với triển vọng kinh doanh mới là cơ sở để nhà đầu tư quyết định tiếp tục nắm giữ.
Tương tự, ông Nguyễn Việt Quang cho rằng nâng hạng là động lực hỗ trợ thị trường vốn Việt Nam phát triển. Để tận dụng cơ hội này, nhà đầu tư nên đa dạng hóa danh mục, ưu tiên doanh nghiệp có tài chính lành mạnh, lợi thế cạnh tranh và triển vọng tăng trưởng bền vững.
“Từ kinh nghiệm 20 năm trong ngành chứng khoán, tôi nhận thấy hiệu quả đầu tư lâu dài phụ thuộc vào việc lựa chọn tài sản phù hợp, quản trị vốn và giữ kỷ luật qua nhiều chu kỳ thị trường, thay vì cố gắng dự đoán chính xác từng phiên tăng, giảm”, ông Quang chia sẻ.
