Những lực cản thanh khoản
Giai đoạn giữa tháng 8/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam biến động giằng co mạnh mẽ. Áp lực chốt lời khiến VN-Index giảm sâu từ 1.776 điểm xuống mốc thấp nhất 1.729,08 điểm.
Thị trường nhanh chóng cân bằng nhờ lực cầu bắt đáy. Đỉnh điểm là phiên 21/8, khi chỉ số tăng vọt 33,88 điểm lên 1.768,12 điểm. Đà hưng phấn tiếp tục lan tỏa sang phiên 24/8 và sáng 25/8, VN-Index vượt mốc 1.800 điểm.
Tuy nhiên, điểm đáng lo ngại nhất của thị trường lúc này chính là giá trị thanh khoản vẫn dao động quanh 13.000 - 19.000 tỷ đồng/phiên, rất xa mốc 1 tỷ USD/phiên (tương đương 26.000 tỷ đồng) như trước đây.
Ông Huỳnh Tuần Khánh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ KIM Việt Nam cho biết, thanh khoản thị trường hiện chịu tác động đồng thời từ hai lực cản chính. Đối với nhà đầu tư trong nước, mặt bằng lãi suất tiết kiệm tăng cao từ đầu năm duy trì ở mức hấp dẫn, khiến kênh ngân hàng trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với chứng khoán. Việc tài sản phi rủi ro mang lại mức lợi tức tốt làm dòng tiền tự nhiên thu hẹp độ chấp nhận rủi ro và thận trọng hơn khi dịch chuyển sang cổ phiếu.
Đối với khối ngoại, áp lực rút vốn xuất phát từ việc các thị trường quốc tế xuất hiện nhiều cơ hội hấp dẫn hơn. Nhóm cổ phiếu công nghệ AI tại Mỹ sở hữu thanh khoản cao, bắt kịp xu hướng thời thượng, buộc các nhà đầu tư chuyên nghiệp phải tái phân bổ dòng vốn.
Báo cáo từ Công ty chứng khoán SSI chỉ ra rằng, cuộc đua cạnh tranh huy động tiếp diễn khi nhu cầu vốn kỳ hạn dài tăng lên và tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi. Áp lực lãi suất nhiều khả năng kéo dài trong nửa cuối năm 2026 trước nhu cầu tín dụng cao và các mục tiêu tăng trưởng của Chính phủ.
Phân tích cấu trúc dòng tiền, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường Tập đoàn VinaCapital cho biết, tình trạng lãi suất cao sẽ còn kéo dài đến hết năm do các ngân hàng đã đẩy mạnh cho vay nhưng chưa huy động đủ tiền gửi.
Tỷ lệ dư nợ trên tổng tiền gửi (LDR) hiện ở mức khoảng 110%, tạo ra "khoảng trống vốn" buộc các ngân hàng phải duy trì mức lãi suất tiền gửi đủ cao để thu hút dòng tiền. Điều này đồng nghĩa với việc dòng tiền bị hút ra khỏi thị trường chứng khoán.
Khi lãi suất cho vay hạ nhiệt, chi phí tài chính giảm xuống sẽ mang lại lợi thế lớn cho các ngành thâm dụng vốn như xây dựng, vật liệu xây dựng, hạ tầng, sản xuất cũng như nhóm ngành thụ hưởng chính sách ưu đãi. Việc chi phí vốn giảm kết hợp cùng đà phục hồi kinh doanh sẽ giúp cải thiện lợi nhuận và củng cố nền tảng định giá cổ phiếu.
Ngược lại, nếu lãi suất huy động, nhất là các kỳ hạn ngắn vẫn neo ở mức cao, kênh tiền gửi tiếp tục duy trì sức hút tương đối. Điều này khiến dòng tiền chảy vào thị trường chứng khoán mang tính thận trọng và chọn lọc thay vì bùng nổ ồ ạt.
Động lực tăng trưởng trong giai đoạn tới
TS Quách Mạnh Hào, giảng viên Đại học Lincoln (Anh) nhận định lãi suất liên ngân hàng thời gian qua khá ổn định theo hướng giảm và đã lùi về mức dưới 4%. Diễn biến này phản ánh Ngân hàng Nhà nước và hệ thống ngân hàng đang duy trì thanh khoản dồi dào nhằm đáp ứng nhu cầu tín dụng lớn.
Theo SSI, định giá thị trường đã trở nên hấp dẫn hơn sau nhịp điều chỉnh với P/E dự phóng 2026 ở mức 12,2x (hoặc 9,5x nếu loại trừ nhóm cổ phiếu Vingroup), tiệm cận các vùng định giá trong giai đoạn thị trường chịu áp lực lớn. Câu chuyện nâng hạng thị trường tiếp tục là chất xúc tác trung hạn quan trọng, với đợt phân bổ thụ động đầu tiên theo FTSE dự kiến diễn ra vào tháng 9/2026 và quá trình đưa vào đầy đủ triển khai đến tháng 9/2027. Trong ngắn hạn, yếu tố mùa vụ tháng 8 có thể hỗ trợ các cơ hội giao dịch.
Nhìn nhận về chỉ số định giá, ông Michael Kokalari đánh giá thị trường đang ở mức giá vô cùng hấp dẫn khi P/E quanh mức 11-12 lần, tương đương các giai đoạn khủng hoảng, trong khi lợi nhuận của các doanh nghiệp thuộc VN-Index trong nửa đầu năm tăng trưởng khoảng 50%.
Chỉ số PEG (P/E chia cho tốc độ tăng trưởng lợi nhuận) đạt mức dưới 1, khẳng định tính hấp dẫn của thị trường. Ông Kokalari dự báo, tình hình sẽ khởi sắc hơn nhiều vào năm sau và kỳ vọng thị trường chứng khoán sẽ có một đợt tăng trưởng tốt vào đầu năm tới.
Đồng quan điểm, TS Quách Mạnh Hào nhấn mạnh, giai đoạn từ đây đến cuối tháng 9 là thời điểm then chốt liên quan đến câu chuyện nâng hạng. Sự kết hợp giữa nền tảng vĩ mô tích cực và cú huých kỹ thuật từ đợt nâng hạng tạo ra giai đoạn cộng hưởng tốt nhất trong phần còn lại của năm.
Theo ông Huỳnh Tuần Khánh, các trao đổi với nhà đầu tư tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Châu Âu cho thấy, thị trường chứng khoán Việt Nam được đánh giá rất tích cực về tiềm năng trung và dài hạn, nhưng giữa tiềm năng này và thực tế đầu tư ngắn hạn vẫn tồn tại một khoảng cách đáng kể.
Đó là những lợi thế thu hút nguồn lực của Việt Nam thể hiện rõ qua sự ổn định chính trị, tính linh hoạt trong điều hành chính sách cùng quyết tâm đạt tăng trưởng hai con số của Chính phủ giai đoạn 2026-2030. Vị trí thuận lợi trong chuỗi cung ứng toàn cầu cùng lực lượng lao động trẻ tiếp tục giúp Việt Nam duy trì dòng vốn FDI tăng trưởng đều đặn qua các năm. Mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm nay nếu hoàn thành sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển dài hạn của khối doanh nghiệp.
Theo ông Michael Kokalari, thị trường chứng khoán vẫn đang nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ ba yếu tố nền tảng cốt lõi. Trước hết là kết quả kinh doanh và bối cảnh vĩ mô tích cực khi quý II ghi nhận tăng trưởng doanh thu doanh nghiệp đạt 25,7% và tăng trưởng lợi nhuận nửa đầu năm đạt 29,9% (không bao gồm nhóm Vingroup).
Thanh khoản thị trường có sự cải thiện rõ rệt với giá trị giao dịch bình quân đạt khoảng 18.000 tỷ đồng mỗi phiên, kết hợp cùng áp lực lạm phát hạ nhiệt, dòng vốn FDI tăng trưởng tích cực và các chính sách hỗ trợ kịp thời từ Ngân hàng Nhà nước.
Theo danh mục theo dõi của VinaCapital, lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết dự báo sẽ tăng trưởng khoảng 24,7% trong năm 2026 và tiếp tục duy trì mức hai con số trong năm 2027. Cuối cùng, các động lực tăng trưởng dài hạn vẫn được giữ vững nhờ tiến trình nâng hạng thị trường, đà tăng trưởng chung của nền kinh tế và khả năng thu hút dòng vốn ngoại dài hạn.
