Tính chung tám tháng đầu năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,45% so cùng kỳ năm trước. Sau giai đoạn hạ nhiệt vào cuối quý II, mặt bằng giá trong nước đang chịu áp lực tăng trở lại. Theo Cục Thống kê, CPI tháng 7/2026 tăng 0,13% so tháng trước, sau đó tăng mạnh hơn, lên 0,47% trong tháng 8.
Mặt bằng giá chịu tác động đan xen
Trong tháng 7, mức tăng CPI chủ yếu đến từ nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng. Sang tháng 8, áp lực giá rõ nét hơn khi nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ đồng loạt tăng. Đáng chú ý, giá nhóm giao thông tăng 4,09%. Ngoài ra, nhóm giáo dục tăng 0,47%; thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 0,19%; đồ uống và thuốc lá tăng 0,12%.
Theo GS, TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, xung đột địa chính trị và bất ổn quốc tế làm gia tăng rủi ro đối với giá năng lượng, vận tải biển, bảo hiểm hàng hóa và chuỗi cung ứng. Các tuyến vận tải quan trọng bị gián đoạn hoặc chi phí bảo hiểm tăng, chi phí nhập khẩu của doanh nghiệp cũng tăng theo và phản ánh dần vào giá bán trong nước.
Bên cạnh đó, giá năng lượng và nguyên liệu trên thị trường thế giới biến động cũng tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất trong nước. Việt Nam có độ mở kinh tế cao và vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu, nhiên liệu, linh kiện, hóa chất... Do đó, những biến động của giá thế giới tác động nhanh hơn tới chi phí trong nước.
Nhu cầu năng lượng, vật liệu, vận tải, lao động và dịch vụ trong nước đang tăng nhanh hơn khả năng cung ứng. Ngoài ra, việc điều chỉnh một số mặt hàng và dịch vụ do nhà nước quản lý như điện, y tế, giáo dục cũng là yếu tố tác động đến CPI. Chi phí logistics, khâu trung gian và những hạn chế trong liên kết giữa sản xuất với phân phối cũng có thể làm gia tăng mức độ truyền dẫn của các cú sốc giá.
Khi người dân và doanh nghiệp nhận thấy giá xăng dầu, thực phẩm, vật liệu, điện và dịch vụ cùng tăng, kỳ vọng giá tiếp tục đi lên có thể hình thành. Nếu kỳ vọng lạm phát gia tăng, áp lực lên mặt bằng giá cuối năm có thể lớn hơn.
Trong bốn tháng cuối năm, mặt bằng giá được dự báo tiếp tục chịu tác động đan xen của nhiều yếu tố cả bên ngoài và trong nước. Giá năng lượng, tỷ giá, chi phí vận tải và nguyên liệu nhập khẩu vẫn là những biến số khó lường. Nếu xung đột địa chính trị diễn biến phức tạp, giá dầu, khí đốt, cước vận tải và bảo hiểm hàng hóa có thể tăng trở lại, qua đó làm gia tăng chi phí nhập khẩu và sản xuất trong nước.
Bên cạnh đó, tiến độ điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và một số dịch vụ công sẽ tác động trực tiếp đến CPI. Thời điểm và mức độ điều chỉnh vì vậy cần được tính toán phù hợp để hạn chế tác động cộng hưởng lên mặt bằng giá.
Xây dựng các kịch bản điều hành giá phù hợp
Trên cơ sở các yếu tố tác động, nhiều dự báo cho thấy lạm phát năm 2026 có thể biến động trong một biên độ khá rộng. Trong kịch bản thuận lợi, CPI bình quân cả năm có thể được giữ ở mức 4,2-4,4%. Với kịch bản cơ sở, lạm phát có khả năng ở mức 4,4-4,7%, sát mục tiêu kiểm soát.
Với rất nhiều yếu tố bất lợi cộng dồn, CPI bình quân năm 2026 có thể vượt 4,8%, lên vùng 5-5,2% nếu các biện pháp ứng phó không được triển khai kịp thời.
Khi lạm phát ở mức cao, sẽ tạo ra nhiều tác động dây chuyền đối với nền kinh tế. Trước hết, chi phí đầu vào của doanh nghiệp gia tăng, từ nguyên liệu, năng lượng đến chi phí tài chính, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp và làm giảm động lực mở rộng đầu tư, sản xuất. Trong bối cảnh doanh nghiệp đang cần nguồn lực để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao, áp lực chi phí càng có thể ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.
Đối với người dân, giá cả tăng làm giảm sức mua thực tế và buộc nhiều hộ gia đình phải thắt chặt chi tiêu. Đồng thời, khi lạm phát gia tăng, mặt bằng lãi suất cũng chịu áp lực tăng theo nhằm ổn định kỳ vọng lạm phát, kéo theo chi phí vay vốn của cả doanh nghiệp và người dân cao hơn, qua đó ảnh hưởng đến tiêu dùng và đầu tư.
Nếu kéo dài, tác động của lạm phát sẽ không chỉ dừng ở việc mặt bằng giá tăng mà còn lan sang cả tổng cung và tổng cầu của nền kinh tế. Chi phí đầu vào tăng có thể khiến doanh nghiệp thu hẹp sản xuất, trì hoãn đầu tư, trong khi giá hàng hóa cao làm sức mua của người dân suy giảm. Những tác động này nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng tăng trưởng và tạo thêm áp lực đối với an sinh xã hội.
Ông Long đề nghị cần xây dựng kịch bản điều hành giá theo từng tháng, xác định rõ dư địa CPI còn lại, các mặt hàng có thể điều chỉnh và mức tác động dự kiến. Đồng thời, tránh để nhiều mặt hàng thiết yếu cùng tăng giá trong một thời điểm. Với giá điện, y tế, giáo dục và các dịch vụ công, cần điều chỉnh theo lộ trình, lựa chọn thời điểm phù hợp và hạn chế tác động cộng hưởng lên CPI. Khi cần thiết, có chính sách hỗ trợ các nhóm dễ bị ảnh hưởng. Cùng với đó, cần bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm, xăng dầu, thuốc và vật liệu xây dựng; chủ động dự trữ hàng hóa và chuẩn bị nguồn cung cho cuối năm. Kiểm soát chi phí vận tải, logistics và giảm các khâu trung gian cũng giúp hạn chế áp lực tăng giá.
Chính sách tiền tệ và tài khóa cần phối hợp chặt chẽ, vừa ổn định tỷ giá, kiểm soát tín dụng vào lĩnh vực đầu cơ, vừa bảo đảm vốn cho sản xuất, kinh doanh. Đầu tư công cần được đẩy nhanh nhưng tránh tập trung giải ngân gây sức ép lên tổng cầu. Đối với vật liệu xây dựng, cần minh bạch nguồn cung, giá tham chiếu và tháo gỡ vướng mắc về nguồn vật liệu, đồng thời ngăn chặn đầu cơ, thao túng giá. Công tác kiểm tra thị trường cần được tăng cường để xử lý các hành vi găm hàng, buôn lậu, gian lận thương mại và tăng giá bất hợp lý.
“Đặc biệt, cần đẩy mạnh truyền thông chính sách và xây dựng hệ thống dữ liệu giá cập nhật thường xuyên. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý dự báo sớm biến động, kiểm soát kỳ vọng lạm phát và chủ động ứng phó với các cú sốc giá”, ông Long nhấn mạnh.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá về công tác 8 tháng đầu năm và định hướng 4 tháng cuối năm 2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các bộ, ngành chủ động triển khai giải pháp kiểm soát giá phù hợp với diễn biến trong và ngoài nước. Bộ Tài chính tham mưu chính sách điều hành giá, đồng thời triển khai hiệu quả các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí nhằm giảm chi phí đầu vào và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.
Ngân hàng Nhà nước theo dõi sát tỷ giá, lãi suất, tín dụng và dòng vốn quốc tế; hạn chế tác động của lạm phát nhập khẩu, ưu tiên tín dụng cho sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực tạo tăng trưởng. Bộ Công thương bảo đảm nguồn cung, theo dõi sát giá năng lượng và điều hòa cung cầu các mặt hàng thiết yếu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động nguồn cung lương thực, thực phẩm, tránh thiếu hụt cục bộ gây biến động giá. Các địa phương cần tăng cường bình ổn thị trường, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giá, xử lý đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý và bảo đảm hàng hóa thiết yếu trong các tình huống thiên tai, khẩn cấp.
“Với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra về kiểm soát CPI từ nay đến cuối năm, Ban Chỉ đạo điều hành giá sẽ họp với các địa phương hằng tháng để kiểm soát giá cả”, Phó Thủ tướng nêu rõ.
