Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 9-2017, bội chi NST.Ư khoảng 69% dự toán năm; ngân sách địa phương (NSĐP) chênh lệch thu lớn hơn chi. Thu cân đối NSNN tháng 9 ước đạt 77.000 tỷ đồng; lũy kế chín tháng đạt 843.000 tỷ đồng, bằng 69,5% dự toán năm, tăng 13,9% so cùng kỳ năm 2016. Tiến độ thu NS của các địa phương cơ bản đạt khá so dự toán năm. Ước tính có 43/63 địa phương thu đạt hơn 72% dự toán năm và 58/63 địa phương thu cao hơn so cùng kỳ năm 2016, năm địa phương thu thấp hơn so cùng kỳ. Trong khi đó, tổng chi NSNN tháng 9 ước đạt 111.000 tỷ đồng; lũy kế chín tháng đạt 904.600 tỷ đồng, bằng 65,1% dự toán năm, tăng 6,6% so cùng kỳ năm 2016. Như vậy, tính đến hết tháng 9, bội chi NSNN ước khoảng 61.600 tỷ đồng, mới chỉ bằng 34,5% mức bội chi mà Quốc hội (QH) cho phép là 178.300 tỷ đồng (tương đương 3,5% GDP).
Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của QH Nguyễn Đức Hải đánh giá, ước thực hiện thu NSNN cả năm 2017 vượt 2,3% (khoảng 27.300 tỷ đồng) so dự toán đã thể hiện những nỗ lực cao trong điều hành của Chính phủ. Tuy nhiên, số tăng thu này chủ yếu là tăng thu của NSĐP, trong khi thu NST.Ư khó đạt dự toán. Đây là năm thứ 3 liên tiếp NST.Ư có khả năng hụt thu và điều này khiến nhiệm vụ chi của NST.Ư khó bảo đảm, mục tiêu giảm bội chi NSNN hết sức khó khăn.
Xem xét về cơ cấu thu NSNN, ông Nguyễn Đức Hải cho biết, nổi lên một số vấn đề đáng quan tâm. Cụ thể, về thu nội địa, Chính phủ ước cả năm chỉ tăng 2,1% so dự toán. Đặc biệt, thu từ ba khu vực kinh tế là: doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), DN ngoài quốc doanh đều không đạt dự toán. Khu vực DNNN có số thu giảm mạnh nhất (-7,7%) so dự toán. Bên cạnh nguyên nhân do đẩy mạnh cổ phần hóa, cơ cấu lại DNNN, điều này còn cho thấy khả năng cạnh tranh, phát triển của khu vực này còn hạn chế. Số thu cổ tức, lợi nhuận của DNNN, tiền bán vốn nhà nước tại các DN trong chín tháng đầu năm chỉ đạt hơn 48.000 tỷ đồng so dự toán 120.000 tỷ đồng; đặc biệt là thu bán vốn nhà nước mới chỉ đạt 16,7% (10.000 tỷ đồng), nhưng Chính phủ vẫn ước thực hiện cả năm đạt 100% dự toán là rất khó. Điều này sẽ ảnh hưởng cân đối, bố trí vốn thực hiện các dự án đầu tư trong những tháng cuối năm 2017.
Ngoài ra, nếu loại trừ khoản thu tiền sử dụng đất (93.500 tỷ đồng), thu cổ tức, lợi nhuận còn lại sau thuế, tiền bán vốn nhà nước tại DN (120.000 tỷ đồng) và thu xổ số kiến thiết (26.200 tỷ đồng), thì số thu nội địa giảm so dự toán. Điều này phản ánh khả năng phục hồi tăng trưởng của nền kinh tế còn chậm, thu từ nội tại nền kinh tế chưa bền vững và thiếu tính ổn định. Mặt khác, số thu giao cho một số địa phương quá cao so thực lực. Việc xử lý nợ đọng thuế, tuy đã được triển khai quyết liệt, nhưng số tiền nợ đọng còn lớn (khoảng 74.900 tỷ đồng tính đến hết ngày 31-7-2017).
Ông Nguyễn Đức Hải cho rằng, trên cơ sở báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), giá dầu thô bình quân các hợp đồng giao sau năm 2017 có thể tăng cao hơn chín tháng đầu năm, thì việc Chính phủ ước tính giá bình quân năm 2017 ở mức 53 USD/thùng là tương đối thấp. Các khoản thu có khả năng tăng thêm do kim ngạch xuất, nhập khẩu thường tăng vào dịp cuối năm. Theo đó, Chính phủ ước bình quân các tháng cuối năm tăng thu thấp hơn so thực hiện bình quân chín tháng đầu năm là chưa thật hợp lý. Chính phủ cần lưu ý một số vấn đề như việc triển khai thực hiện Kế hoạch Đầu tư công trung hạn còn lúng túng, công tác chỉ đạo chưa quyết liệt, dẫn đến công tác phân bổ, giao dự toán còn chậm, giao nhiều đợt, nhất là vốn đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB). Việc giải ngân vốn đầu tư XDCB từ nguồn NSNN cũng chậm nhất so cùng kỳ trong 5 năm gần đây (53,1%); vốn TPCP giải ngân chỉ đạt 7% so dự toán…
Đánh giá cao kết quả điều hành NSNN theo hướng siết chặt bội chi, cả bội chi NST.Ư và bội chi NSĐP năm 2017, song Thường trực Ủy ban Tài chính - NS cho rằng, mức bội chi giảm so thực tế (4.000 tỷ đồng) là do giảm phần bội chi của NSĐP. Bên cạnh đó, việc giải ngân vốn ODA được tạm xác định là 60.000 tỷ đồng là chưa ổn, vì theo nhiều năm, số giải ngân vốn ODA thường có phát sinh lớn hơn so dự toán. Dự báo, vốn ODA có khả năng giải ngân vượt 15.000 tỷ đồng so dự toán, điều này ảnh hưởng bội chi NSNN. Vì vậy, Chính phủ đánh giá cụ thể về tổng mức vay của NSNN năm 2017 (ước thực hiện 330.345 tỷ đồng), trong đó bao gồm vay để bù đắp bội chi, vay để trả nợ gốc và có biện pháp điều chỉnh kịp thời, giữ mức bội chi trong phạm vi dự toán được QH quyết định. Năm 2017, vay để trả nợ gốc giảm 5.812 tỷ đồng so dự toán, chủ yếu từ NSĐP, một mặt thể hiện được khả năng trả nợ tích cực của các địa phương, góp phần bảo đảm an toàn nợ công, song mặt khác cũng phản ánh sự thiếu vững chắc của NST.Ư khi không chủ động bố trí được nguồn để trả nợ gốc.
