Tìm cách tiếp cận chung
Trong bức thư chung gửi Chủ tịch EC Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng EU Charles Michel trước thềm Hội nghị cấp cao EU, tám quốc gia gồm Áo, Đan Mạch, Estonia, Hy Lạp, Latvia, Litva, Malta và Slovakia nêu rõ: “Đã đến lúc châu Âu phải đưa ra cách tiếp cận chung đối với tất cả các tuyến đường di cư liên quan để giải quyết tình trạng di cư bất hợp pháp”. Tám nước trên khẳng định, một số quốc gia thành viên EU đang phải đối mặt làn sóng người nhập cư và đơn xin tị nạn cao kỷ lục, với gần một triệu đơn trong năm 2022. Theo Cơ quan Bảo vệ biên giới châu Âu (Frontex), số vụ vượt biên vào EU đã lên tới 330.000 vụ vào năm ngoái, con số cao nhất kể từ năm 2016.
Các quốc gia EU cũng đề nghị hỗ trợ tài chính bổ sung trong ngân sách hiện có nhằm tăng cường các biện pháp kiểm soát biên giới hiệu quả hơn. Mặc dù EU đã dành sáu tỷ euro để bảo vệ biên giới của khối trong giai đoạn 2021-2027, song một số quốc gia, trong đó có Áo, vẫn kêu gọi Brussels tài trợ để tăng cường hàng rào dọc biên giới bên ngoài của EU nhằm hạn chế dòng người xin tị nạn.
Quan điểm chung về vấn đề di cư đã trở nên gay gắt hơn ở châu Âu kể từ giai đoạn 2015-2016, thời điểm “lục địa già” phải tiếp nhận tới hơn một triệu người tị nạn, trong đó hầu hết là người Syria chạy trốn nội chiến ở đất nước của họ. Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cho biết, những quy định hiện hành về vấn đề di cư đang đặt trách nhiệm nặng nề lên những nước mà người di cư đặt chân đến đầu tiên tại châu Âu, trong đó có Italy, Hy Lạp và Tây Ban Nha.
Thủ tướng Meloni kêu gọi EU cần can thiệp, bắt đầu từ việc bảo vệ các đường biên giới bên ngoài. Tuy nhiên, cho đến nay, EC vẫn cho rằng, ý tưởng xây dựng tường và hàng rào dây thép gai không phải là giải pháp phù hợp. Chủ tịch EC Ursula von der Leyen cho biết, các quốc gia thành viên có thể thực hiện một chương trình thí điểm trong nửa đầu năm nay, theo đó tăng tốc xử lý các thủ tục sàng lọc và đơn xin tị nạn cho những người di cư đủ điều kiện, đồng thời trả lại hồ sơ lập tức cho những người được coi là không đủ điều kiện.
Tạo hành lang nhân đạo
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni kêu gọi các nhà lãnh đạo các quốc gia thành viên EU tăng viện trợ cho châu Phi và tạo ra “các hành lang nhân đạo” để hạn chế tình trạng nhập cư bất hợp pháp vào châu Âu. Thủ tướng Meloni đề nghị EU đưa ra một cam kết khả thi hơn và dựa trên các nguồn lực tài chính để thực thi tất cả các biện pháp, từ kiểm soát biên giới đến chống buôn người với các quốc gia nằm dọc các tuyến đường di cư. Rome cũng tìm kiếm một “Hiệp ước cho châu Phi” mới để hỗ trợ đầu tư, giáo dục, đào tạo, kinh doanh và việc làm tại châu lục này.
Tại Hội nghị cấp cao EU lần này, các nhà lãnh đạo EU cũng thảo luận về những hoạt động tìm kiếm và cứu hộ trên biển của các tổ chức phi chính phủ (NGO), sau khi Chính phủ Italy đã tìm cách hạn chế các hoạt động đó bằng một nghị định. Tài liệu của Italy cho biết “các hoạt động không được phối hợp cẩn thận có thể tạo thêm gánh nặng cho các quốc gia ven biển”.
Trong khi đó, Chủ tịch EC muốn EU lập một danh sách “các quốc gia xuất xứ an toàn” để khối này tăng cường giám sát biên giới trên các tuyến đường Địa Trung Hải và Tây Balkan mà người di cư lợi dụng để đến châu Âu. Trước đó, các Bộ trưởng Nội vụ EU đã đạt được đồng thuận về việc cảnh báo các quốc gia ngoài liên minh từ chối tiếp nhận lại những người di cư bất hợp pháp hồi hương sẽ đối mặt với các hạn chế thị thực vào EU nghiêm ngặt hơn.
Hiện, EU có kế hoạch thực hiện thỏa thuận di cư với các nước như Bangladesh, Pakistan, Ai Cập, Morocco, Tunisia và Nigeria để ngăn chặn tình trạng di cư bất hợp pháp. Theo thống kê của EC, số người hồi hương thực tế rất thấp. Năm 2021, trong số 340.500 người được yêu cầu hồi hương, chỉ có 21% số người tuân thủ.
