(Tiếp theo và hết)
Kỳ 2: Người dân chủ động phân loại rác
Hiệu quả từ phân loại đúng cách
Thôn Nghĩa Vũ, xã Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) là nơi đã thí điểm thành công mô hình phân loại rác tại nguồn. Rác thải được người dân chia thành ba loại: rác hữu cơ, rác vô cơ và rác có thể tái chế. Theo bà Lê Thị Huế, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn, việc phân loại rác được tiến hành từ năm 2021, do UBND huyện Đông Anh chỉ đạo và chia thành nhiều nhóm nhỏ, được gọi là “nhóm nòng cốt”. “Tháng 2/2021, thôn Nghĩa Vũ có 50 hộ dân tham gia thực hiện thí điểm. “Nhóm nòng cốt” của thôn chúng tôi gồm bảy người, mỗi người hỗ trợ 10 hộ gia đình và dần dần mô hình được nhân rộng ra”, bà cho biết.
Giai đoạn đầu, công tác phân loại gặp nhiều khó khăn vì người dân quen với việc để chung tất cả các loại rác, nhiều người chưa biết cách phân loại và chưa thấy được hiệu quả mà phân loại rác đem lại. Trong thôn chỉ có một số hộ tham gia thí điểm. Đến nay, tất cả các hộ trong thôn đều tham gia phân loại rác tại nguồn. Việc phân loại được làm một cách khoa học, linh hoạt, phù hợp từng gia đình, nhờ nỗ lực vận động, tuyên truyền và giám sát của “nhóm nòng cốt” cũng như sự tự ý thức của mỗi cá nhân trong thôn. “Chúng tôi đẩy mạnh tuyên truyền trên loa phát thanh của thôn và làm gương cho dân trước. Bắt đầu từ chính gia đình mình, các thành viên trong nhà phải nắm được cách phân loại rác và thực hiện nghiêm túc. Cùng với đó, giám sát chặt chẽ, nhắc nhở các hộ dân phân loại rác và làm rác hữu cơ thành phân bón sao cho đúng”, bà Huế chia sẻ thêm.
Tại địa phương, rác thải hữu cơ được gom lại, chế biến thành phân bón cây trồng. Dọc con đường quanh thôn, chúng tôi gặp các thùng nhựa ủ rác. Bà con cho biết, quy trình ủ rác không quá phức tạp, dễ thực hiện và truyền lại cho nhau. Rau cỏ, vỏ trái cây, đồ ăn thừa... được cho vào thùng, trộn với dung dịch men vi sinh để khử mùi và côn trùng, sâu bọ gây bệnh. Sau khi ủ, phần nước trong rác được hòa với nước sạch để tưới cây, phần bã còn lại được bón trực tiếp.
Đã quen với quy trình phân loại và ủ rác hữu cơ, gia đình bà Nguyễn Thị Toàn (67 tuổi) - một hộ tham gia tích cực trong thôn thấy công việc này vừa đơn giản vừa an toàn, lại tiết kiệm, cây trồng phát triển tốt, cho ra thành phẩm tươi ngon. “Lúc đầu tôi thấy việc ủ rác tương đối khó nhưng sau quen rồi thì cũng bình thường. Từ ngày dùng phân ủ hữu cơ này, gia đình tôi không cần bón phân đạm cho rau nữa. Vừa tiết kiệm vừa an toàn. Rau, cây ăn quả trong vườn lại phát triển nhanh, ít sâu bệnh”, bà nói. Tự hào về khu vườn nhỏ đủ loại cây ăn quả đang ra trái, rau củ xanh tươi mơn mởn của mình, bà tâm sự thêm: “Đợt đoàn tham quan ở Vĩnh Phúc về, sau khi dùng thử rau, ai cũng khen”.
Cũng theo bà Toàn, để việc phân loại rác và tái chế rác hữu cơ được thuận lợi hơn, xã còn tạo điều kiện cho các hộ gia đình. Theo đó, xã cấp đất cho dân trồng rau, nhà nào cũng có phần như nhau. Các hộ trong thôn chủ động phân loại rác. “Nhà nào không phân loại là trưởng thôn nhắc nhở ngay, nhà nào bận quá, không có thời gian ủ rác thì liên hệ, chuyển cho nhà khác làm. Hai, ba nhà chung một thùng vừa phân loại vừa tạo phân bón”, bà Toàn kể.
Vậy là, thời gian qua tại thôn Nghĩa Vũ, rác vô cơ như túi nylon, chai thủy tinh, than... được người dân để trong một thùng riêng. Rác được để gọn gàng, đúng nơi quy định, vừa giữ gìn vệ sinh, vừa làm đẹp cảnh quan thôn, xóm. Nhờ phân loại mà lượng rác hữu cơ giảm đi đáng kể, lao công bớt vất vả hơn. Cùng với đó, rác có thể tái chế như chai nhựa, vỏ hộp, giấy báo... được các hộ thu gom bán lại cho bên thu mua phế liệu, vừa tiết kiệm vừa bảo vệ môi trường lại tạo công ăn việc làm cho đội ngũ “đồng nát sắt vụn”. Liên kết với bên thu gom phế liệu được cho là cách hay để việc phân loại rác từ nguồn đạt hiệu quả cao hơn.
Làm sao để phù hợp từng gia đình!
Thực tế, đã từ rất lâu, việc phân loại rác và bán cho những người thu mua đã được thực hiện trong đời sống người dân. Tùy vào điều kiện sống và hoàn cảnh mà mỗi vùng, mỗi gia đình sẽ có cách phân loại khác nhau. Trưởng thôn Nghĩa Vũ Lê Thị Huế cho rằng: “Ở nông thôn, các hộ gia đình có đất nuôi trồng nên rác hữu cơ có thể ủ thành phân bón hoặc dùng làm thức ăn chăn nuôi. Ở thành phố, khu vực dân cư đông đúc, các chung cư, khu tập thể, khu trọ... nên có thùng đựng rác, ủ rác riêng để ai cần thì đến thu gom. Cũng có thể liên kết với các khu nuôi trồng lân cận. Đồng thời, việc phân loại phải có quy mô bài bản, tiến hành đồng bộ với sự quản lý và theo dõi sát sao”.
Đã quen phân loại rác từ nhiều năm nay, gia đình ông Nguyễn Hiệu Triệu (56 tuổi), trú tại xã Dục Tú, huyện Đông Anh chia rác thành ba loại. “Đồ ăn thừa tôi để nuôi động vật, vỏ trái cây với lá cây thì tôi chôn xuống đất, nhà tôi có hố riêng để chôn lấp sau nhà. Chai, lọ nhựa tôi cho hàng xóm bán đồng nát, còn túi nylon, thủy tinh… thì chuyển cho bên vệ sinh môi trường. Bố mẹ, con cái nhắc nhở nhau phân loại sao cho đúng”, ông Triệu cho biết.
Cũng theo ông Triệu, việc phân loại rác mới chỉ là thói quen của gia đình ông, còn nhiều hộ khác trong khu vực vẫn để chung rác, thậm chí nhiều gia đình còn đốt hoặc vứt bừa bãi. “Mỗi nhà một ít, phân loại ngay thì không khó khăn gì, chẳng mất bao thời gian. Quan trọng là ý thức mỗi người thôi. Nếu nhà nào cũng phân loại được thì sạch sẽ, gọn gàng còn gì bằng”, ông Triệu phân tích.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, việc phân loại rác tại nguồn cũng được một số khu chung cư thực hiện một số năm qua. Nhiều chung cư chia rác thành ba loại với ba thùng riêng biệt tại khu tập kết rác ở mỗi tầng. Chị Hoàng Linh Hương (33 tuổi), sống tại chung cư TNR GoldSeason (47 Nguyễn Tuân, Thanh Xuân) phân loại rác tại gia đình trước khi đem ra chỗ tập kết. “Nhà mình để riêng ba túi, ngày nào đổ rác ngày đó, không phiền hà hay tốn diện tích gì cả. Nhưng nhiều nhà vẫn để chung rác trong một túi, cái này tùy ý thức mỗi người thôi”, chị nói.
Để đi sâu hơn vào đời sống dân cư, việc phân loại rác cần đi từng bước đơn giản, đa dạng cách thức thực hiện và linh hoạt ở từng khu vực cụ thể. Chậm nhưng chắc, kết quả sẽ được nhìn thấy từ từ, không thể một sớm một chiều mà thành công. Thí dụ như, nhằm khuyến khích người dân phân loại rác, các chiến dịch đổi rác lấy quà đã và đang được triển khai, tổ chức ở nhiều nơi. Từ những chai nhựa, vỏ hộp, giấy báo cũ, người dân có thể đổi thành cây xanh, chậu cây, túi vải... vừa giảm thiểu rác thải vừa lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường. Đây cũng là hoạt động trải nghiệm tốt cho trẻ em vào cuối tuần, kỳ nghỉ lễ, nghỉ hè. Các chiến dịch này cần được tổ chức nhiều hơn ở các khu chung cư cũng như trong trường học, siêu thị, bệnh viện…
