Kỳ 1: Kỳ vọng vào “hội nghị Diên hồng”
Cần giải pháp mạnh, quyết liệt
Theo kế hoạch, Hội nghị Thủ tướng Chính phủ với DNNN do Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và hai Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, Trịnh Đình Dũng chủ trì sẽ được tổ chức tại Hà Nội vào ngày 28-9, nhằm phát huy hiệu quả sản xuất, kinh doanh trong hệ thống hành lang pháp lý chung của Nhà nước về phát triển DN để DNNN thật sự có vị trí then chốt, lực lượng vật chất quan trọng của nền kinh tế.
Theo Cục trưởng Tài chính DN (Bộ Tài chính) Đặng Quyết Tiến, bên cạnh việc rà soát các kết quả cải cách DNNN hai năm vừa qua, hội nghị này sẽ đánh giá lại việc triển khai thực hiện Nghị quyết (NQ) Hội nghị T.Ư 5 khóa XII về cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả DNNN, và việc thực thi NQ 60 của Quốc hội (QH) về CPH và quản lý tài sản nhà nước (TSNN) tại DN. Đây là hội nghị tập trung về DNNN, Chính phủ cần nhìn thẳng sự thật, đánh giá trung thực, đưa ra các giải pháp quyết liệt để xử lý những vướng mắc thời gian qua báo chí và các nhà đầu tư (NĐT) đã đề cập như tiến độ CPH, hiệu quả quản lý, trách nhiệm của người đứng đầu.
Thực tế, mặc dù có sự giảm tốc khá rõ rệt trong cổ phần hóa (CPH) và thoái vốn Nhà nước (TVNN) tại DNNN trong những tháng gần đây, nhưng quá trình này vẫn đang tiếp diễn. Tuy vậy, khả năng hoàn thành kế hoạch CPH và TVNN trong năm nay đang gặp thách thức rất lớn.
Hiện nay, về mặt thể chế, Chính phủ đã ban hành đầy đủ các giải pháp hỗ trợ mạnh mẽ, bảo đảm nguyên tắc thị trường, minh bạch, công khai. Gần như đã có đầy đủ các phương thức, quy trình, cách thức tổ chức cho CPH, TVNN cũng như thúc đẩy tái cơ cấu DNNN. Tuy nhiên, hai năm vừa qua, tiến độ thực hiện của các bộ, ngành, địa phương với vai trò cơ quan đại diện chủ sở hữu rất chậm. Đặc biệt, trong tám tháng đầu năm, mới có hơn 10 DN được phê duyệt phương án CPH trên tổng số 85 DN phải thực hiện năm 2018. Do đó, khả năng không hoàn thành nhiệm vụ của năm 2018 là có thật.
Tình hình TVNN tại các DNNN cũng được đánh giá là rất chậm. Con số thoái vốn rất khiêm tốn, tuy rằng việc TVNN đạt kết quả cao. Hiện danh mục TVNN đã được công bố, nhiệm vụ, lộ trình, trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương đã rõ. Suốt hai năm qua, việc TVNN gần như giậm chân tại chỗ, rất ít trường hợp thoái vốn thành công. Trong khi đó, danh mục bàn giao cho Tổng công ty (TCT) Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) được SCIC thực hiện tốt.
Theo lãnh đạo Cục Tài chính DN, đã đến lúc phải xem lại chức năng quản lý nhà nước (QLNN) và vai trò cơ quan đại diện chủ sở hữu của các bộ, ngành; thống nhất việc cơ quan nhà nước có trách nhiệm QLNN, còn chức năng đại diện chủ sở hữu phải bàn giao về SCIC với những DN đã CPH và sớm bàn giao chín đơn vị lớn, trong đó có SCIC về Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại DN. Nếu không có giải pháp mạnh, quyết liệt thì kế hoạch Chính phủ đặt ra cho cả giai đoạn 2016 - 2020 có thể không hoàn thành.
Vướng trong sắp xếp đất đai
Qua thống kê các ý kiến, kiến nghị của bộ, ngành, địa phương và DN, lãnh đạo Cục Tài chính DN cho biết, vẫn còn có các lãnh đạo DN, đại diện chủ sở hữu chưa nắm bắt hết tư tưởng NQ của Hội nghị T.Ư 12, NQ của QH và các văn bản pháp quy thể hiện tinh thần đổi mới, dẫn đến việc hiểu chưa đúng, lúng túng khi thực hiện. Trong đó, nổi bật là những lúng túng khi sắp xếp đất đai. Chính phủ đã có chủ trương cương quyết sắp xếp đất đai, công khai minh bạch bởi đây là nguồn tài nguyên lớn, là tài sản của toàn dân. Khi thực hiện chủ trương này, đã có nhiều sự chần chừ, lúng túng. Luật Đất đai năm 2013 cũng đã chỉ rõ việc kê khai, xác định lại nhu cầu sử dụng đất. Tuy nhiên, do việc thực hiện quy định pháp luật về đất đai tại địa phương, DN chưa tốt, khiến việc xác định phương án sử dụng đất đai càng chậm, ảnh hưởng lớn đến việc CPH.
Ông Đặng Quyết Tiến nhấn mạnh, tại hội nghị tới đây, một trong những tinh thần của hội nghị là quán triệt tư tưởng nhận thức NQ của Đảng, NQ của QH là DNNN phải đi theo cơ chế thị trường. Nếu không làm được, không cạnh tranh được với thành phần kinh tế tư nhân thì phải giải phóng nguồn lực của mình để các thành phần kinh tế khác phát triển.
Chuẩn bị cho hội nghị, Cục Tài chính DN đã nhận được hơn 460 ý kiến của 108 bộ, ngành, địa phương, DN. Các ý kiến chủ yếu tập trung vào các vướng mắc trong triển khai thực hiện, tính đặc thù, vướng mắc CPH trong sắp xếp đất đai, vấn đề xác định giá trị DN, sắp xếp kinh doanh...; đặc biệt là xử lý những vướng mắc, kinh doanh thua lỗ tại các dự án, tập đoàn kinh tế vừa qua. Bộ Tài chính đã có công văn gửi các kiến nghị này để các đơn vị liên quan chuẩn bị nội dung, trả lời các đơn vị tại hội nghị. Bộ Tài chính kỳ vọng thông qua hội nghị, các vướng mắc của các đơn vị sẽ được giải đáp, từ đó đẩy nhanh tiến độ CPH, TVNN, cơ cấu lại DNNN theo đúng kế hoạch.
Theo chuyên gia kinh tế Lưu Bích Hồ, DNNN đã tồn tại quá lâu trong thể chế được ưu tiên, ưu đãi, bao cấp nên tư duy và thói quen chưa thay đổi được triệt để. Trong đó, môi trường đầu tư kinh doanh có phần chưa thật sự bình đẳng, DNNN vẫn được ưu tiên, ưu đãi về một số mặt như đất đai, vốn… Dù tích cực đổi mới và cải cách nhưng vẫn chưa thay đổi được như yêu cầu và mong muốn, do đó cải cách DNNN còn nhiều lực cản.
Chậm là do... cẩn thận?
Việc chậm TVNN hay “ế” cổ phần (CP) là do DN lo ngại việc thất thoát từ TVNN nên có tâm lý đẩy giá khởi điểm cao hơn so giá được xác định. Theo kế hoạch CPH, TVNN giai đoạn năm 2017-2018 được Chính phủ phê duyệt có 316 đơn vị phải TVNN, 85 đơn vị CPH. Tuy nhiên, tính đến nay, mới có 16 DN thực hiện TVNN và 10 DN được phê duyệt phương án CPH. Trong số này, có rất nhiều phiên đấu giá CP không thu hút được giới đầu tư, rơi vào cảnh “ế thảm”.
Gần đây nhất, phiên đấu giá CP của TCT Hàng hải Việt Nam (Vinalines) chỉ bán được 5,44 triệu CP/ 488,8 triệu CP được đem ra đấu giá. Điều này đồng nghĩa CP của Vinalines đã “ế” tới gần 99%.
Trước đó, cũng có nhiều phiên đấu giá không thành công như TCT Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex IDC). Cụ thể, sau khi chỉ bán được 6% số CP trong phiên IPO năm 2017, Becamex IDC tiếp tục bán đấu giá lần 2 vào đầu năm 2018. Tuy nhiên, sau hai đợt đấu giá, Becamex IDC chỉ bán được gần 24 triệu CP, tương đương 7,7% trong tổng số 311,2 triệu CP chào bán, thu về 745 tỷ đồng.
Tương tự, tại phiên IPO của TCT Phát điện 3 (Genco 3) cũng chỉ bán được hơn 7,5 triệu CP/hơn 267 triệu CP được đem ra chào bán, tương đương 2,8%. Đến nay, việc tìm NĐT chiến lược cho Genco 3 vẫn chưa có kết quả dù DN đã đăng ký niêm yết trên UPCoM cả nửa năm.
Về công tác TVNN, cho tới thời điểm hiện tại, đã có ít nhất hai DN xin hoãn lộ trình thoái vốn là TCT Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và PVN xin hoãn thoái vốn tại PVGas. Phía Petrolimex đưa ra lý do đề xuất lùi thời điểm thực hiện việc thoái vốn, giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại TCT này sang giai đoạn 2019 – 2020, thay vì theo đúng lộ trình năm 2018. Cũng do diễn biến thị trường mà SCIC phải xin hoãn các đợt bán vốn dự kiến thực hiện trong năm 2018 như: Công ty nhựa Thiếu niên Tiền Phong, Công ty Dược Domesco…
Các DN “ế” CP trong thời gian qua hầu hết đều là những DN lớn, đầu ngành. Có nhiều nguyên nhân khiến cho việc TVNN chậm. Nhưng đáng lưu tâm là ý kiến DN sợ thất thoát vốn Nhà nước nên đưa ra mức giá khởi điểm cao hơn giá thị trường, khiến cung cầu không gặp nhau. Làm sao để CPH các DNNN lại “đắt hàng” như năm 2017 với những đợt bán vốn khủng mang về cho ngân sách Nhà nước hàng trăm nghìn tỷ đồng như: Vinamilk, Sabeco, DIC Corp… là một trong những vấn đề nan giải.
Theo Bộ Tài chính, khoản vốn Nhà nước được đưa ra chào bán phải được định giá minh bạch, sát với thị trường, thể hiện sự tôn trọng các NĐT trên tinh thần “thuận mua, vừa bán”. Chỉ còn hơn ba tháng nữa là năm 2018 sẽ kết thúc, việc “lỡ hẹn” cuối năm của công tác CPH DNNN, thoái vốn là điều chắc chắn bởi số DN tồn đọng còn quá nhiều so mục tiêu, nhiều “nút thắt” vẫn chưa được tháo gỡ.
Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành cho rằng, trong bối cảnh NĐT chiến lược trong nước không nhiều, nhưng cổ đông nước ngoài lại hết sức quan tâm việc mua CP DNNN nên một số lĩnh vực được quy định bán cổ phần có chừng mực. Do đó, trong việc quy định giới hạn tỷ lệ CP với NĐT chiến lược nước ngoài, cần bảo đảm sự công bằng giữa NĐT chiến lược nước ngoài và trong nước.
(Còn nữa)
