Thêm cả nghìn tỷ đồng cho ngân sách nhà nước
Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XIII dự kiến thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Điểm thu hút tranh luận trong dự luật này là tăng thuế đối với một số mặt hàng, trong đó có sản phẩm bia.
Theo lập luận của Bộ Tài chính, đơn vị đưa ra dự thảo Luật Thuế TTĐB sửa đổi, trước ngày 1-1-2010, thuế TTĐB với bia chai, bia lon là 75% có trừ giá trị vỏ; bia tươi, bia hơi áp dụng mức thuế 30%. Sau đó Quốc hội đã thông qua Luật Thuế TTĐB số 27/2008/QH12, áp dụng thống nhất một mức thuế suất đối với tất cả loại bia là 45% từ ngày 1-1-2010 đến 31-12-2012 và 50% từ ngày 1-1-2013. Việc thống nhất này là để thực hiện cam kết gia nhập WTO theo hướng giảm thuế đối với bia chai về bằng bia hơi nhằm hỗ trợ các cơ sở sản xuất bia địa phương, tái cơ cấu sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường sức cạnh tranh, qua đó góp phần ổn định công ăn việc làm cho người lao động, bảo đảm an sinh xã hội. Việc hạ thuế suất đối với mặt hàng bia cũng được cho là giúp tăng lượng tiêu thụ của mặt hàng này.
Nhưng hiện tại, khi mức tiêu thụ trở nên quá lớn, trước những nguy cơ về sức khỏe người dân cũng như nhiều vấn đề xã hội khác, Bộ Tài chính đã dẫn quy định tại tiết c, khoản 1, Mục III Quyết định số 244/2014/QĐTTg về chính sách quốc gia phòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn đến năm 2020 để điều chỉnh tăng thuế TTĐB với bia.
Như vậy, nếu được Quốc hội kỳ họp này thông qua, việc tăng thuế suất thuế TTĐB đối với bia sẽ được hiểu như một động thái chính sách nhằm hạn chế tiêu thụ bia. Theo đó, lộ trình tăng sẽ là, từ ngày 1-7-2015 tăng từ 50% lên 55%; từ ngày 1-1-2017 tăng lên 60%; từ ngày 1-1-2018 tăng lên 65%. Tương ứng, ngân sách năm 2015 dự kiến sẽ có thêm khoảng 470 tỷ đồng; năm 2016 khoảng 1.030 tỷ đồng; năm 2017 khoảng 2.280 tỷ đồng; năm 2018 khoảng 3.800 tỷ đồng từ thuế TTĐB. Ngoài ra, còn có thêm khoảng 47 tỷ đồng thuế giá trị gia tăng trong năm 2015 và tăng lên 380 tỷ đồng vào năm 2018. Xem ra, với các tính toán này, có thể thấy, trọng tâm mà Bộ Tài chính nhắm tới còn là tăng thu chứ không chỉ vấn đề lạm dụng bia rượu.
"Biếu" thị trường cho bia ngoại, bia lậu?
Không đồng ý với nhận xét "Việt Nam đang tiêu thụ nhiều bia nhất thế giới", ông Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia -Rượu - Nước giải khát (VBA) phản biện lại, lượng bia tiêu thụ tại Việt Nam ở mức 30-32 lít/đầu người/năm vẫn còn thấp so với nhiều nước châu Á (43 lít/người/năm) và châu Âu (88 lít/người/năm). "Trên thế giới, thị trường tiêu thụ đồ uống có cồn được coi là lành mạnh khi lượng tiêu thụ bia nhiều hơn so với rượu và quy mô thị trường thương mại lớn hơn so với thị trường phi thương mại", ông Việt nói. Ông tỏ ra lo ngại rằng, hiện bia đang chịu chín loại thuế, việc tăng thuế TTĐB sẽ khiến bia hợp pháp đắt hơn, đẩy người tiêu dùng sang sử dụng các đồ uống có cồn xuất xứ không rõ ràng.
Cũng cần phải nói thêm, mục đích sửa Luật Thuế TTĐB lần này cũng được các chuyên gia khuyến cáo là chưa rõ ràng giữa các mục tiêu tăng thu ngân sách, tái phân phối thu nhập tạo công bằng xã hội và chuyện nâng cao sức khỏe cộng đồng. GS, TS Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư nước ngoài cho hay, Đức là nơi sản xuất và tiêu thụ bia lớn nhất trên thế giới tính theo đầu người nhưng không thấy đưa ra các khuyến cáo kiểu "uống bia là có hại cho sức khỏe" như cách các cơ quan tại Việt Nam đang e ngại. "Nếu các trường không giáo dục đầy đủ cho trẻ em về tác hại của lạm dụng bia rượu thì tăng thuế sẽ không làm giảm lạm dụng", ông Mại nói.
Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Chiến lược và Chính sách phát triển Công nghiệp (Bộ Công thương) và Công ty nghiên cứu chính sách Regioplan (Hà Lan) cho hay, sau khi thuế TTĐB với bia tăng từ 45% lên 50% từ ngày 1-1-2013, sản lượng sản xuất bia tại Việt Nam đã giảm 8,2%, lượng tiêu thụ cũng giảm 7,5% và nộp ngân sách giảm 6%. Bởi vậy, việc tăng thuế suất thuế TTĐB tiếp tục từ 50% lên 65% như đang xin ý kiến Quốc hội trong giai đoạn kinh tế còn khó khăn, nhu cầu tiêu thụ hàng hóa giảm ... chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và quay trở lại gián tiếp ảnh hưởng đến thu ngân sách.
Một lo ngại khác được VBA nêu ra: Việt Nam đứng thứ 20 trong số các quốc gia đánh thuế cao nhất đối với bia. Việc tăng thuế TTĐB đối với bia cùng với các tác động tiêu cực đến từ việc tham gia các Hiệp định Thương mại tự do với khu vực châu Âu, hay TPP sẽ gián tiếp tạo thị trường mở rộng cho hàng hóa nhập khẩu, làm giảm sức cạnh tranh của hàng trong nước, giảm thu hút đầu tư và dần bóp chết sản xuất trong nước.
Mức thuế TTĐB với bia nếu tăng lên 65% cũng là rất cao so với nhiều nước như Chi-lê (25%), Mê-hi-cô (35%), Tây Ban Nha và Anh (50% và miễn thuế đối với bia có độ cồn thấp) và cả trong khu vực ASEAN. Theo số liệu VBA hiện có cho 60 quốc gia, mức thuế TTĐB hiện nay của Việt Nam được xếp cao thứ 20. Điều này cũng đồng nghĩa với nguy cơ bia nhập khẩu từ các quốc gia lân cận có mức thuế thấp hơn (như Trung Quốc, Lào, Campu-chia...) sẽ gia tăng đáng kể trong tương lai gần, và chắc chắn sẽ gây tác hại tới nền kinh tế Việt Nam nói chung cũng như sự phát triển bền vững của ngành bia nói riêng.
Trên thực tế, bia ngoại vẫn đang thẩm lậu vào Việt Nam, cho dù trong nước đã có các doanh nghiệp sản xuất những nhãn hàng tương tự. Mặc dù chưa có số liệu thống kê nào cho biết hằng năm có bao nhiêu bia ngoại được nhập lậu vào Việt Nam mà không phải chịu các loại thuế như bia hợp pháp, nhưng nếu giá bia nội cứ "ngất ngưởng" thì cơ hội cho các loại bia lậu chắc chắn sẽ còn được mở rộng hơn.
Hiện Việt Nam có 117 cơ sở sản xuất bia đóng góp 3,2% tổng thu ngân sách nhà nước năm 2013. Ngoài ra, tổng các nguồn thu khác liên quan đến ngành bia năm 2013 là 15.301 tỷ đồng.
