Phóng viên (PV): Tham gia biên tập dự thảo LKT và nay nghiên cứu toàn văn LKT đã có hiệu lực, ông có nhận định gì về khả năng đóng góp của văn bản pháp luật mới này?
KTS Phạm Thanh Tùng (PTT): Phải nói rằng, trước LKT, chúng ta đã có nền kiến trúc, đã có các quy định liên quan đến kiến trúc trong Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch... Theo đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, giới KTS Việt Nam đã góp phần xây dựng, phát triển nền kiến trúc nước nhà trên tinh thần phát triển, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Nhưng thực tế cũng tồn tại những thực trạng, vấn đề đáng ngại liên quan đến sự phát triển của kiến trúc trong hoạt động xây dựng đang ngày càng liên tục, dày đặc; đến việc hành nghề của giới KTS; đến công tác quản lý về mặt kiến trúc của các cơ quan quản lý về xây dựng, quy hoạch, kiến trúc đối với các công trình xây dựng ở các địa phương…
Vì thế mà được xây dựng, chờ đợi, kỳ vọng từ lâu nay, sự xuất hiện của LKT là sự góp phần quan trọng vào tiến trình hội nhập quốc tế của kiến trúc nước nhà; khẳng định và nêu cao vai trò sáng tạo của KTS và cho thấy nền kiến trúc phải được định hình, phát triển theo hướng mới.
PV: Hướng mới đó là gì, thưa ông?
PTT: Có thể nói, LKT bao quát nhiều vấn đề cần thiết và cũng đang nóng bỏng, cấp thiết trong hoạt động kiến trúc hiện nay về quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc, quản lý nhà nước về kiến trúc… Cụ thể, trong đó là vai trò, trách nhiệm của các cơ quan chức năng, tổ chức, cá nhân hành nghề kiến trúc trong công việc sáng tác, thiết kế các mẫu kiến trúc phục vụ xã hội; bảo vệ, bảo tồn các công trình kiến trúc có giá trị; đánh giá, thẩm định trình độ, năng lực, chất lượng hành nghề trong lĩnh vực kiến trúc…
Đặc biệt, có thể thấy nét rất mới từ sự ra đời LKT, đó là vai trò của Hội KTS Việt Nam trong việc tham gia xây dựng dự thảo luật. Và hiện nay cũng như tới đây, là vai trò xây dựng các tài liệu bồi dưỡng, thẩm định đối với đối tượng hành nghề kiến trúc; cũng như các quy tắc ứng xử nghề nghiệp của KTS hành nghề kiến trúc. Điều đó góp phần khẳng định tiếng nói chuyên môn, vai trò của hội nghề nghiệp đối với hoạt động kiến trúc và người hành nghề kiến trúc.
PV: Có thể thấy không ít điểm nhấn mà LKT có can hệ trực tiếp đến nhiều vấn đề đang được dư luận quan tâm. Ông có thể chia sẻ thêm nhận định của mình?
PTT: Thí dụ, luật quy định rõ, công trình kiến trúc có giá trị phải được bảo tồn. Điều này cho thấy sự mở rộng hơn so các di tích đã được công nhận danh hiệu từ góc nhìn của lĩnh vực di sản văn hóa. Mà được nhìn xa hơn đến các công trình có giá trị nhưng chưa được xếp hạng, các công trình đặc sắc của thời đại hôm nay nhưng chưa được đánh giá đầy đủ. Từ đó góp phần định hướng thái độ, ý thức của chúng ta trong việc phải kịp thời quan tâm gìn giữ ngay từ bây giờ.
Cùng với đó, luật có định hướng về việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc; yêu cầu về bản sắc văn hóa dân tộc của các địa phương trong quy chế quản lý kiến trúc trên địa bàn. Điều này cũng thiết thực trong bối cảnh kiến trúc đô thị, kiến trúc ở nhiều địa phương hiện nay còn bộc lộ nhiều bất cập, thiếu sự gần gũi thiên nhiên, không phù hợp đặc điểm văn hóa vùng miền, địa phương.
Ngoài ra, liên quan vấn đề xây dựng trái quy hoạch, sai so thiết kế, không tôn trọng sáng tạo của tác giả, cũng đang là tồn tại hiện nay, luật cũng đề cao vai trò KTS trong việc bảo vệ ý tưởng, thiết kế của mình; từ chối những yêu cầu trái pháp luật của chủ đầu tư…
PV: Luật ra đời, thực tế còn đứng trước những đòi hỏi về việc mau chóng tuyên truyền, phổ biến, lan tỏa trong xã hội, cũng như các cơ quan chức năng cần nắm bắt chặt chẽ, sớm áp dụng vào thực tiễn. Nhưng khó tránh khỏi những lúng túng, chậm trễ nhất định. Theo ông, làm sao để rút ngắn quãng thời gian này?
PTT: Được biết, tới đây Chính phủ sẽ có Nghị định, Thông tư liên quan đến việc quy định rõ hơn những nội dung trong LKT, triển khai LKT. Về phía hội, tôi được biết lãnh đạo hội và các cơ quan trực thuộc sẽ có trách nhiệm tuyên truyền, quảng bá về luật, cũng như động viên đội ngũ KTS cũng như giới quản lý các công tác liên quan đến kiến trúc sống và hành nghề theo quy định pháp luật.
Một vấn đề đáng lưu ý, tuy rằng luật ra đời muộn, nhưng cần nhận thấy nhận thức xã hội và đội ngũ quản lý về lĩnh vực kiến trúc đã và đang tăng lên, cùng với đó là sự hội nhập quốc tế tích cực, sẽ góp phần cung cấp cho chúng ta nhiều thông tin, tri thức bổ ích của thế giới về kiến trúc để học hỏi, áp dụng. Qua đó, LKT sẽ được quảng bá, truyền thông, lan tỏa sâu rộng hơn.
Sau hai, ba năm, tôi mong rằng, LKT tiếp tục cần có sự cập nhật, bổ sung để bảo đảm sự sâu sát, phù hợp thực tế, góp phần nâng cao hơn hiệu lực của luật.
PV: Xin cảm ơn ông!
