Brexit & những hệ lụy ở Việt Nam

Thị trường chứng khoán toàn cầu giảm 5% (tương đương 2.080 tỷ USD) vào ngày 24-6-2016. Các thị trường chứng khoán châu Âu bị ảnh hưởng nhiều nhất khi một số thị trường lớn đã có mức giảm lớn nhất trong lịch sử. Cổ phiếu một số ngân hàng Anh sụt giảm mạnh từ 15-19%. Đồng bảng Anh giảm hơn 10%, hàng loạt các nhà phân tích tài chính quốc tế đưa ra các dự báo bi quan, cảnh báo nguy cơ nền kinh tế thế giới, nền kinh tế châu Âu, nền kinh tế Anh và cả nền kinh tế Việt Nam bị hệ lụy.

Không nằm ngoài diễn biến chung của thế giới, giá trị vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam giảm 26 nghìn tỷ đồng tức là gần một tỷ đô-la Mỹ vào ngày Vương quốc Anh công bố kết quả bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu. VN-Index đã có lúc mất tới 34 điểm chỉ trong vòng 15 phút giao dịch của đầu phiên chiều ngày 24-6-2016, mức giảm kỷ lục trong nhiều năm qua, trước khi phục hồi trở lại vào cuối phiên. Thị trường vàng cũng có những cơn nhảy múa sau một thời gian dài khá yên ả với mức tăng giảm vài ba triệu đồng/lượng và có lúc đạt ngưỡng 40 triệu đồng/lượng một mức kỷ lục trong ba năm trở lại đây và điều chỉnh giảm về gần quanh mức 37 triệu đồng/lượng tức là có mức tăng khoảng ba triệu đồng/lượng so với thời điểm đầu năm. Đó là những diễn biến ngay lập tức từ tác động của Brexit ở Việt Nam mà chúng ta có thể nhìn thấy.

Tuy nhiên những diễn biến trên thị trường chứng khoán Việt Nam vốn chưa phải là kênh huy động vốn chủ yếu của nền kinh tế và lên xuống nhanh chóng chủ yếu do yếu tố tâm lý chưa phải tâm điểm chú ý. Theo các chuyên gia, mối lo lớn nhất hiện nay đó là hệ lụy từ việc đồng bảng Anh và đồng Euro suy giảm sau sự kiện Anh trưng cầu dân ý rời khỏi EU. Giới đầu tư quốc tế đã dịch chuyển tiền từ các tài sản rủi ro vào các “hầm trú ẩn” như vàng, trái phiếu Chính phủ Mỹ và đồng yên. Bất chấp sự can thiệp và những động thái cảnh báo sẽ còn tiếp tục can thiệp của Ngân hàng Trung ương Nhật về sự mạnh lên thái quá của đồng yên, cả trước lẫn sau khi xảy ra Brexit, sự tăng giá của đồng yên tỏ ra không có điểm dừng khi mốc 100 yên đổi một đô-la Mỹ đã rất gần (tỷ giá ngày 24-6-2016 là 102,19 yên/đô-la Mỹ), cao nhất trong ba năm trở lại đây. Và ở đây đồng yên là một “từ khóa” quan trọng đối với Việt Nam liên quan đến vấn đề nợ công. Nợ công của Việt Nam tính ra đồng yên chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 45%, tiếp theo là đồng USD chiếm 25%, rồi đến đồng Euro chiếm 15%. Tính ra, nếu trả nợ một tỷ USD bằng đồng yên thì khi mất giá 17%, Việt Nam phải trả thêm 170 triệu USD. Những doanh nghiệp vay nợ bằng yên Nhật thiệt hại nặng khi đồng tiền này tăng giá có thể kể đến như Tổng công ty Cảng hàng không (ACV) có khoản vay 70 tỷ yên để đầu tư nhà ga T2 sân bay Nội Bài và sân bay Tân Sơn Nhất. Trong quý I-2016, ACV báo lỗ tỷ giá 761 tỷ đồng do đồng yên lên giá.

Theo Ủy ban giám sát tài chính quốc gia, việc điều chỉnh tỷ giá hối đoái tiền đồng/đô-la Mỹ 5% trong tháng 8 năm ngoái đã làm nợ công tăng thêm một mức tương đương 0,9% GDP. Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp so với thu ngân sách năm 2014 là 13,8%, nhưng đã “nhảy” lên 16,2% năm 2015. Như vậy, gánh nặng trả nợ nước ngoài của Việt Nam, thâm hụt ngân sách vốn đã lớn trong năm nay và các năm tiếp theo đang bị đè nặng hơn khi đồng yên lên giá. Cũng liên quan đến bảng Anh và đồng Euro suy giảm, nhiều chuyên gia lo ngại Trung Quốc sẽ tiếp tục phá giá đồng Nhân dân tệ để sản phẩm có giá rẻ, tiếp tục duy trì cạnh tranh xuất khẩu tại thị trường Anh và EU. Điều này cũng gây áp lực lên chính sách điều hành tỷ giá của Việt Nam.

Ở một góc độ khác, đồng đô-la Mỹ mạnh lên có thể làm trì hoãn các bước nâng lãi suất của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) và trong thời điểm có nhiều sự bất ổn đi kèm sự đầu cơ trên diện rộng, không quốc gia nào muốn đồng tiền của mình quá mạnh để thu hẹp sự cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Ngân hàng Nhà nước cho biết đang và sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình bên ngoài, song khả năng điều chỉnh tỷ giá lúc này chưa có cơ sở xác thực. Cơ chế tỷ giá trung tâm đang vận hành tốt, đã có tính đến dư địa cho khả năng Fed nâng lãi suất và sự yếu đi của đồng nhân dân tệ. Đối với thị trường vàng, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Vụ trưởng Vụ Quản lý ngoại hối Ngân hàng Nhà nước cũng khẳng định, Ngân hàng Nhà nước có đủ nguồn lực để can thiệp thị trường vàng khi cần thiết và khuyến cáo những thông tin đa chiều từ thị trường thế giới đã tác động đến tâm lý thị trường trong nước, người dân cần hết sức thận trọng trong mọi quyết định mua bán của mình, tránh những rủi ro không đáng có gây thiệt hại cho bản thân như giai đoạn trước đây.

Có thể nói, Brexit ảnh hưởng tiêu cực đến tài chính toàn cầu, đến nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam được đánh giá là “nằm” khá xa vùng ảnh hưởng của tâm bão Brexit ở châu Âu song cũng cần có đánh giá tác động nhiều chiều để kịp thời đưa ra những giải pháp nhằm tránh được những tác động “dây chuyền” từ sự kiện này cũng như có thể tận dụng những cơ hội từ dịch chuyển dòng vốn đầu tư từ nước ngoài nếu như chúng ta có chính sách cởi mở hơn và biết tận dụng hiệu ứng hội nhập đang rất rõ ràng. Nói như Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần chứng khoán Sài gòn SSI Nguyễn Duy Hưng “Brexit thì sao?... sợ hãi những gì đang diễn ra là quá mức cần thiết. Sợ hãi vì không hiểu rõ Brexit mà đơn thuần sợ vì thấy người khác sợ. Vẫn là như vậy khủng hoảng luôn là cơ hội”.