Theo Vogue, Jamu - một loại đồ uống thảo dược truyền thống có khả năng giúp cải thiện sức khỏe, là một nét văn hóa độc đáo của Indonesia. Cho tới nay, đã xuất hiện hàng nghìn công thức khác nhau của jamu giữa các vùng, với hương vị đa dạng từ ngọt, đắng đến chua, cay. Trong số đó, phổ biến và được người dân Indonesia yêu thích phải kể đến “pahitan jamu” dùng để điều trị cảm lạnh, có thành phần chính là thảo dược sambiloto; “temulawak jamu” được ép từ nghệ Java, hỗ trợ hệ tiêu hóa và cải thiện sức khỏe của gan. Nhờ vô số công dụng cho sức khỏe thể chất và tinh thần, ngày nay jamu không chỉ là tên một loại đồ uống mà còn được dùng để chỉ khái niệm chăm sóc bản thân bởi người dân Indonesia.
Jamu xuất hiện từ khoảng thế kỷ thứ 8, cách đây hơn 1.300 năm, có lịch sử lâu đời và phong phú. Giai đoạn đầu, nó chỉ phổ biến trong triều đình trước khi được các thầy lang giới thiệu đến dân làng. Từ đó, các công thức nấu jamu được truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác trong cùng một gia đình. Để nấu jamu truyền thống, đầu tiên nhiều loại rễ cây, thảo mộc và gia vị sẽ được pha chế cùng nhau để cân bằng hương vị và mang lại lợi ích sức khỏe mong muốn. Sau đó, hỗn hợp này sẽ được đun sôi cho đến khi sẵn sàng phục vụ ở nhiệt độ phòng.
Mulatsih, một người chuyên bán jamu tại thành phố Surakarta của Indonesia cho biết, cô rất yêu thích công việc của mình vì vừa có thể kiếm thu nhập, vừa mang lại lợi ích cho xã hội. Những phụ nữ như Mulatsih được gọi là “jamu gendong”, có nghĩa là “người chở jamu”. Trong quá khứ, họ từng gặp nhiều khó khăn khi phải cõng trên lưng những giỏ tre nặng chứa nước ép, nhưng hiện nay, phần lớn đã có thể sử dụng xe tay ga dễ dàng và thuận tiện hơn trong việc chở hàng. Các xe này cũng được trang bị thêm hộp gỗ, như những gánh hàng rong nhỏ trên đường phố.
Nhờ đó, jamu đã và đang tiếp tục là nguồn thu nhập và một phần quan trọng trong cuộc sống của nhiều phụ nữ Indonesia. Bên cạnh giá trị về mặt tài chính, jamu cũng mang lại sự kết nối giữa các “jamu gendong” với cộng đồng. Metta Murdaya, nhà sáng lập Juara - dòng mỹ phẩm có nguồn gốc từ jamu, nhận định: “Jamu là món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân Indonesia, nuôi dưỡng họ cả về mặt vật chất và tinh thần”.
Hiện nay, đã có thêm nhiều cơ sở kinh doanh jamu, gồm các nhãn hàng đóng chai công thức jamu truyền thống, hay thậm chí bán jamu ở dạng gói bột để theo kịp xu hướng thời đại. Nova Dewi, người sáng lập hãng jamu đóng chai Suwe Ora Jamu, nhận định: “Vai trò của công ty là cầu nối giữa tính lịch sử và giá trị truyền thống của jamu với lối sống hiện đại của thế hệ trẻ”. Vanessa Kalani, Tổng Giám đốc điều hành (CEO) hãng nước ép thảo dược Nona Kalani, xuất thân từ gia đình có truyền thống kinh doanh jamu qua bốn thế hệ, cũng có thái độ tương tự, chia sẻ rằng, mong muốn lớn nhất của cô là truyền bá tinh thần và bản chất cốt lõi của jamu đến thế hệ người trẻ và ra cả thế giới.
Trong hai thập kỷ qua, Indonesia đã chứng kiến sự hồi sinh của jamu. Vào giai đoạn 1980-1990, sự bùng nổ của y học phương Tây đã khiến jamu trở nên bớt phổ biến. Nhưng trong vòng hai thập kỷ qua, khi đại dịch Covid-19 bùng phát, sự gia tăng nhận thức về vấn đề sức khỏe đã mang lại sức sống mới cho loại thức uống truyền thống này. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia đang nhận định bây giờ là thời điểm hoàn hảo nhất để giới thiệu jamu với thế giới.
Để thành công lưu giữ và quảng bá jamu, việc ghi nhận giá trị lịch sử và những đóng góp của nó cho nền văn hóa Indonesia là rất cần thiết. Vì thế, quốc gia này đã đề cử jamu vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO), với hy vọng ghi nhận được những tác động tích cực của thức uống truyền thống jamu. Điều này được cho là sẽ mang lại nhiều lợi ích cho “jamu gendong”, các doanh nghiệp địa phương kinh doanh jamu nói riêng cũng như Indonesia nói chung.
