1 Họa sĩ Hồ Thanh Thoan sinh ra và lớn lên ở “vùng đất lửa Quảng Trị” nhưng quê gốc mấy đời của ông lại ở xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ông tâm sự: “Năm 2017, tôi may mắn cùng tham gia với đoàn công tác của Hội Mỹ thuật Việt Nam ra thực tế, sáng tác ở quần đảo Trường Sa cùng với năm họa sĩ khác ở phía bắc. Từ đó đến nay có nhiều tác phẩm hội họa của tôi vẽ về Trường Sa thân yêu”.
Ông cho tôi xem một số ký họa về chân dung người lính đảo, đều là cảm nhận chân thực, từ hình ảnh người chiến sĩ Hải quân, bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển… cho đến hình ảnh đảo chìm, đảo nổi, Nhà giàn DK1, công tác tuần tra, hoạt động của các đoàn công tác đến thăm đảo rất sôi động và cảm xúc, diễn tả được sự kiên cường của quân và dân đang sinh sống, bảo vệ vùng trời, vùng biển đầu sóng ngọn gió thiêng liêng của Tổ quốc.
Bức sơn dầu “Lính đảo” được hoàn thành ngay sau chuyến đi Trường Sa đã được nhận Giải thưởng cao về Văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Trị trong năm đó. Ở bức tranh có tính tả thực này, ông đã diễn tả lại hình ảnh những chiến sĩ giữ đảo tranh thủ quãng thời gian thư giãn, cùng nhau đọc báo, xem thư nhà đầy háo hức nhưng vẫn không quên nhiệm vụ cảnh giới.
Ông kể tiếp: “Hôm đoàn chúng tôi tới đảo Đá Tây. Tàu phải neo ngoài xa, muốn vào đảo phải đi bằng xuồng nhỏ. Lúc đứng trên boong tàu nhìn vào đảo thấy hiện ra như một “pháo đài” giữa sóng biển, lòng tôi nao nao và rất muốn đến được ngay và đặt chân lên phần đất đó. Rồi khi được mãn nguyện, hình ảnh ấn tượng được chứng kiến là một nữ họa sĩ trẻ trong đoàn chúng tôi lên xuồng trước đang khẩn trương ký họa những chàng lính đảo. Tôi vội lấy giấy bút ra tốc ký luôn khoảnh khắc đẹp và rất đáng yêu đó. Bức tranh “Ký họa lính đảo” của họa sĩ Hồ Thanh Thoan được hoàn thành sau chuyến đi khoảng chừng hai tháng. Đó là một ghi chép bằng nghệ thuật tạo hình và cũng là một câu chuyện được kể lại qua hình tượng tranh sơn dầu. Ở tác phẩm này, người xem cảm nhận được tình cảm của người hậu phương đối với đảo tiền tiêu Tổ quốc, thấy ở đó có một câu chuyện tưởng như thoáng qua mà đượm đà sâu sắc.
2 Bức ảnh nghệ thuật “Hàng lên Nhà giàn” của họa sĩ Hồ Thanh Thoan có cái nhìn tổng quát khá trọn vẹn, chỉ trong khoảnh khắc mà ông chỉ dám bấm máy một lần, không có lần thứ hai do phải nhoài người ra biển trên tầng cao của Nhà giàn DK1 rất nguy hiểm, bức ảnh miêu tả hình ảnh các chiến sĩ đang vận chuyển hàng từ xuồng lên nhà giàn. Tác phẩm này được UBND tỉnh Quảng Trị trao tặng Giải B, năm 2018. Cùng dịp đó bài báo “Sáng tác Văn học Nghệ thuật về đề tài Trường Sa” của ông cũng được UBND tỉnh Quảng Trị trao giải C.
Tại Triển lãm Mỹ thuật Khu vực Bắc Trung Bộ năm 2022, với bức tranh “Chuyển hàng lên đảo”, ông được Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam trao tặng giải thưởng và cũng tác phẩm này được Ban Tuyên giáo Trung ương trao tặng giải khuyến khích về đề tài: Quảng bá các tác phẩm VHNT Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh giai đoạn 2021 - 2023.
Họa sĩ, nhà báo Hồ Thanh Thoan tâm sự: “Đến với đảo Trường Sa với khí thế tự hào, niềm tin yêu son sắt với tinh thần trách nhiệm cao cả đối với đất nước. Đây cũng là động lực thôi thúc chúng tôi phải làm tốt hơn công việc của mình, lan tỏa trong cộng đồng xã hội những điều tốt đẹp về tình yêu biển đảo quê hương”.
Ông chân thành: “Điều làm cho chúng tôi thật xúc động là mỗi khi xuồng đưa các thành viên từ tàu lớn vào đảo, các chiến sĩ ra đón tiếp rất nồng nhiệt, trật tự và vui vẻ. Khi xuồng cập bến thì những chiến sĩ phải lội xuống nước, ngâm mình giữa nắng nóng để buộc dây neo xuồng cho đoàn lên bờ an toàn, những chiến sĩ còn lại phải chung tay bốc xếp hàng hóa, lương thực, thực phẩm và dìu dắt chúng tôi lên đảo”.